Από τις πρώτες σχολικές μέρες μαθαίνουμε να παπαγαλίζουμε το κοινότοπο «ο χρόνος είναι χρήμα». Αν και είμαι της άποψης ότι το χρήμα είναι χρόνος και όχι το αντίστροφο, το δέχομαι για να συνεννοηθούμε.
Πρόσφατα συντόνισα μια ημερίδα για την αντιμετώπιση των εγκλημάτων και της ρητορικής μίσους που διοργάνωσε η Αστυνομία Κύπρου και το Center for Social Innovation – CSI [1]. Συμμετείχε ένα ευρύ φάσμα φορέων: η ACCEPT ΛΟΑΤΚΙ+ Κύπρου, η Step Up Stop Slavery, η Ελληνική Αστυνομία, το Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η Επίτροπος Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού κ.ά.
Δύο διευκρινίσεις. Έγκλημα μίσους, σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, είναι η «ποινική πράξη που διαπράττεται με κίνητρο προκατάληψη ή μίσος απέναντι σε άτομο ή ομάδα λόγω χαρακτηριστικών τους».
Η ρητορική μίσους «καλύπτει όλες τις μορφές έκφρασης που διαδίδουν, υποκινούν, προωθούν ή δικαιολογούν το φυλετικό μίσος, την ξενοφοβία, τον αντισημιτισμό ή άλλες μορφές μίσους».
Στην Κύπρο, τα εγκλήματα μίσους αυξήθηκαν 32% την περίοδο 2020–2024 ενώ οι αντίστοιχες ποινικές υποθέσεις αυξήθηκαν 58%.
Οι απλές καταγραφές περιστατικών αυξήθηκαν κατά 9%. Αυτά είναι η κορυφή του παγόβουνου καθώς μόλις το 19% των θυμάτων απευθύνεται στην Αστυνομία. 7% της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας έχει υποστεί επίθεση τον τελευταίο χρόνο, 52% παρενόχληση, 73% bullying στο σχολείο.
Το προηγούμενο βράδυ, καθώς ετοίμαζα την ομιλία μου, την προσοχή μου απέσπασε ένα ακόμα ρεπορτάζ για το κόστος του πολέμου στη Μέση Ανατολή στην τσέπη μας. Ο πόλεμος έχει ανάγκη από την ανώτατη συσσώρευση μίσους που διαχέεται έντεχνα στην κοινωνία για να δικαιολογηθεί η βία.
Αφού εν μέσω ανθρωποσφαγής επιδεικνύουμε σπουδή για τον υπολογισμό του κόστους του πολεμικού μίσους, έχει ενδιαφέρον να αναζητήσουμε και το οικονομικό κόστος του «μη πολεμικού», «καθημερινού» μίσους και των εγκλημάτων που αυτό τροφοδοτεί.
«Υπολογίζουμε το κόστος σχεδόν για τα πάντα, πέραν του πολέμου: για την κλιματική αλλαγή, τις λακκούβες που δεν επιδιορθώνονται, […] την έλλειψη ύπνου, την κατοχή ενός κατοικιδίου, το κόστος ζωής. Το μίσος έχει κόστος», σημειώνει ο Αμερικανός ακαδημαϊκός Michael E. Martell στη μελέτη του «Το οικονομικό κόστος των εγκλημάτων μίσους» [2] και υπολογίζει ότι στις ΗΠΑ, το ετήσιο κόστος του ρατσισμού ανέρχεται στα 3.4 δις δολάρια.
Αντίστοιχη μελέτη δεν υπάρχει για την Ευρώπη και την Κύπρο. Ωστόσο, εδώ και χρόνια, αμφότερες πληρώνουν ακριβά το μίσος· με αίμα, καταστροφές, σπατάλη πόρων και ανθρώπινου δυναμικού. Και το βασικότερο: πλέον το μίσος επιβάλλει ατζέντες σε όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Και, βεβαίως, και στην Κύπρο.
Ακούγοντας από τους ίδιους τους αστυνομικούς που συμμετείχαν για την ανησυχητική ένταση των επιθέσεων σε ντελιβεράδες, νιώθω ότι επιβεβαιώνεται η αποτρόπαια πονηριά της δημοφιλούς θυμοσοφίας ότι «αν ο ρατσισμός παραμένει ιδέα και δεν εξελίσσεται σε πράξη, είναι εντάξει».
Ο ρατσισμός, όπως κάθε ιδεολογία, είναι στοιχείο πολιτικής και πολιτισμικής ταυτότητας. Είναι υπεράνθρωπο να μην εξωτερικεύσεις κάποια στιγμή αυτό που είσαι. Κι όσο πιο «κανονικός» νιώθεις, τόσο πιο άνετα το εξωτερικεύεις.
Αναλογίζομαι πώς φτάσαμε να θεωρούμε «κανονικό» το ενδεχόμενο ενός Γ’ Παγκοσμίου Πολέμου. Και μετά σκέφτομαι ότι δεν φτάσαμε ξαφνικά εκεί, δεν διαβήκαμε κάποιον Ρουβίκωνα.
Δηλητηριαστήκαμε με την κουλτούρα της κανονικοποίησης. Από τους ντελιβεράδες και το κάψιμο της ΛΟΑΤΚΙ σημαίας στις λαμπρατζιές μέχρι την «εξαφάνιση ενός πολιτισμού σε μια νύχτα», πόση απόσταση αλήθεια μάς χωρίζει; Και τα δύο, «στις ειδήσεις τα βλέπεις και τρως [3]».
Επιστρέφω στο σχολικό ρητό. Δεν ξέρω αν ο χρόνος είναι χρήμα, πάντως ξέρω ότι στην Κύπρο δεν διαθέτουμε άλλο χρόνο. Διαθέτουμε, όμως, ένα επαρκέστατο θεσμικό οπλοστάσιο.
Διαθέτουμε μία Αστυνομία που σε αντίθεση με άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία, διαθέτει μια δημοκρατική και όχι χουντική ή εμφυλιοπολεμική θεσμική μνήμη: αστυνομικοί έπεσαν για την υπεράσπιση της δημοκρατίας κι όχι την κατάλυσή της.
Διαθέτουμε νέους επιστήμονες, ταξιδεμένους, χωρίς αγκυλώσεις και εξαρτήσεις και πανεπιστήμια με προωθημένες προσεγγίσεις. Διαθέτουμε και μια κρίσιμη μάζα ενημερωμένων γονέων και εκπαιδευτικών που με την κατάλληλη υποστήριξη μπορούν να ανοίξουν ρωγμές στο σκοτάδι.
Οι όροι μιας ισχυρής συμμαχίας εναντίον του μίσους, του ρατσισμού, των στενών οριζόντων και της αυτοκαταστροφικής ομφαλοσκόπησης είναι πλέον υπαρκτοί.
- [1]Η ημερίδα υλοποιήθηκε στα πλαίσια του ευρωπαϊκού έργου DISMANTLE dismantleproject.com
- [2] Διαθέσιμο εδώ: https://shortlink.uk/1sGk2
- [3] Διακοπές στο Sarajevo, Magic De Spell (1993)
Ελεύθερα, 19.04.2026
