«Το όραμά μας είναι μια κοινωνία όπου οι Ρομά θα έχουν ίσες ευκαιρίες και θα συμμετέχουν ενεργά, χωρίς να βιώνουν αποκλεισμό ή διακρίσεις» ανέφερε στον «Φ» η πρόεδρος του Σωματείου Ρομά και Φίλων δρ Χρύσω Πελεκανή ειδική επιστήμονας στο Κέντρο Γλωσσών του Πανεπιστημίου Κύπρου με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Ρομά που είναι η 8η Απριλίου κάθε έτους. «Θέλω να μπορώ να εκφράζομαι ελεύθερα χωρίς φόβο και θέλω τα παιδιά μου να μεγαλώσουν σε μια κοινωνία όπου δεν θα νιώθουν μειονεκτικά, όπου υπάρχει περισσότερη αποδοχή, κατανόηση και ίσες ευκαιρίες για όλους» μας είπε η αντιπρόεδρος του Σωματείου Αϊσέ Εσένρζουγκαρ (Αyşe Esenrüzgar) η οποία ανήκει στην κοινότητα Ρομά της Κύπρου και ζει στη Λεμεσό τα τελευταία 20 περίπου χρόνια. Οι Ρομά είναι ένα διασπαρμένο έθνος με πληθυσμό 12-15 εκατομμυρίων παγκοσμίως, χωρίς κρατική υπόσταση. Στην Κυπριακή Δημοκρατία ζουν σήμερα περίπου 800 Ρομά. Σημειώνουμε ότι μετά τον Απρίλη 2003 που άνοιξαν τα οδοφράγματα και διευκολύνθηκε η διέλευση ανάμεσα στις ελεύθερες και τις κατεχόμενες περιοχές, πολλές ομάδες Ρομά μετακινήθηκαν από τα κατεχόμενα και εγκαταστάθηκαν σε κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες αστικές περιοχές, κυρίως στη Λεμεσό και την Πάφο.
Πολλά παιδιά Ρομά φοιτούν στο 18ο ( ΙΗ’) δημοτικό σχολείο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού όπου «μαζί με όλα τα άλλα παιδιά μαθαίνουν την αλληλεγγύη και τον σεβασμό μέσα από τα μαθήματα, αλλά και μέσα από τη μουσική, την τέχνη, το θέατρο και κοινές δράσεις», όπως μας ανέφερε η εκπαιδευτικός του σχολείου Μαρία Ιζαμπέλλα Αχιλλέως. Σύμφωνα με τον καθηγητή Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου δρα Λοϊζο Συμεού «το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου μεταξύ των Ρομά στην Κύπρο παραμένει υψηλό, ενώ η πανεπιστημιακή εκπαίδευση δεν έχει επιτευχθεί ακόμη από κανέναν Ρομά στην Κύπρο».
Μια συνεργασία που χτίστηκε με εμπιστοσύνη
Όπως υπογράμμισε η δρ Χρύσω Πελεκανή «οι Ρομά της Κύπρου, με βάση το Σύνταγμα δεν αναγνωρίζονται ως ξεχωριστή εθνοτική, θρησκευτική ή μειονοτική ομάδα πληθυσμού, αλλά εντάσσονται στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Αρχικά – πρόσθεσε – ζούσαν ως νομάδες, τώρα οι περισσότεροι είναι εδραίοι. Ως προς το θέμα της ταυτότητας, οι Ρομά της Κύπρου αυτοπροσδιορίζονται – επίσημα – ως (Τουρκο)Κύπριοι, αλλά και – ανεπίσημα – ως Κουρπέτες (σ. σ. προέρχεται από αραβική λέξη που αποδίδει την έννοια του gharib, του «παράξενου» ή «ξένου»). Η γλώσσα ομιλίας τους είναι η Κυπριακή Τουρκική και η Κουρπέτικη. Η γλωσσική ποικιλία της Κουρπέτικης συναντάται μόνο στο κλειστό οικογενειακό, συγγενικό ή και φιλικό τους περιβάλλον». Απαντώντας σε σχετική μας ερώτηση η δρ Πελεκανή ανέφερε ότι «ο βασικός στόχος του Σωματείου Ρομά και Φίλων είναι η ενδυνάμωση της κοινότητας Ρομά μέσα από την εκπαίδευση, τη συμμετοχή και την κοινωνική ένταξη. Από την αρχή – πρόσθεσε – η πρόθεσή μας δεν ήταν να «μιλήσουμε για» την κοινότητα, αλλά να δημιουργήσουμε μαζί της έναν χώρο έκφρασης και δράσης. Μέσα από τη συνεργασία με δραστήρια μέλη της κοινότητας, επιδιώκουμε να ενισχύσουμε τη φωνή των ίδιων των Ρομά, να καλλιεργήσουμε την αυτοεκπροσώπηση και να δημιουργήσουμε προϋποθέσεις ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία. Οι δράσεις μας επικεντρώνονται κυρίως σε εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Έχουμε οργανώσει εκδηλώσεις για τη Διεθνή Ημέρα Ρομά με στόχο την ανάδειξη της ταυτότητας και του πολιτισμού της κοινότητας, αλλά και την ευαισθητοποίηση της ευρύτερης κοινωνίας, ενώ παράλληλα υλοποιούμε εργαστήρια, ενημερωτικά και υποστηρικτικά προγράμματα, ιδιαίτερα για παιδιά και οικογένειες. Ένα σημαντικό μέρος του έργου μας αφορά και τη διαμεσολάβηση με υπηρεσίες και θεσμούς, βοηθώντας τις οικογένειες να αποκτήσουν πρόσβαση σε εκπαίδευση, υγεία και κοινωνικές παροχές. Όλες αυτές οι δράσεις βασίζονται στη σχέση εμπιστοσύνης που έχει χτιστεί μέσα από χρόνια παρουσίας στο πεδίο».
Ανάμεσα στη σιωπή και την ανάγκη για αποδοχή
«Η συμμετοχή μου στο Σωματείο Ρομά και Φίλων είναι για μένα πολύ σημαντική» μας είπε η αντιπρόεδροςΑϊσέ Εσένρζουγκαρ και συνέχισε: «Είμαι μητέρα τριών παιδιών και μέσα από τον ρόλο μου ως αντιπρόεδρος, νιώθω ότι μπορώ σιγά σιγά να αποκτήσω φωνή. Δεν είχα πολλές ευκαιρίες στη ζωή μου, πήγα σχολείο μόνο μέχρι την έκτη τάξη του δημοτικού, αλλά μέσα από το Σωματείο νιώθω ότι μπορώ να μάθω, να εξελιχθώ και να βοηθήσω και άλλους ανθρώπους της κοινότητάς μου. Είναι ένας χώρος που με κάνει να νιώθω πιο δυνατή και πιο σίγουρη. Οι ανάγκες της κοινότητας είναι πολλές, αλλά η μεγαλύτερη αφορά την ενημέρωση, αφού πολλοί άνθρωποι δεν συμμετέχουν γιατί δεν ξέρουν πώς μπορούν να εμπλακούν. Ο αναλφαβητισμός δυσκολεύει πολύ την καθημερινότητα και χρειάζεται καλύτερη επικοινωνία με τις κρατικές υπηρεσίες, περιλαμβανομένων των υπηρεσιών υγείας. Δεν υπάρχουν πάντα μεταφραστές και αυτό μας κάνει να νιώθουμε αποκλεισμένοι. Θέλουμε να μπορούμε να καταλαβαίνουμε και να μας καταλαβαίνουν. Υπάρχουν και προβλήματα στέγασης, ενώ πολλές οικογένειες δυσκολεύονται οικονομικά και δεν έχουν σταθερή εργασία. Σε πολλές περιπτώσεις τα άτομα της κοινότητας μας δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και δεν ξέρουν πού να απευθυνθούν για βοήθεια.
Απαντώντας σε ερώτηση για τη σχέση των Ρομά με την υπόλοιπη κοινωνία, ανέφερε ότι «οι κοινωνικές προκαταλήψεις σε βάρος της κοινότητας, μας επηρεάζουν και δεν έχουμε πάντα τις ίδιες ευκαιρίες στην εργασία ή στην εκπαίδευση. Η σχέση δεν είναι εύκολη, υπάρχουν ακόμα διακρίσεις. Τις έχω ζήσει και εγώ – δεν είναι ωραίο να σε αποκαλούν «τσιγγάνα» με άσχημο τρόπο. Σε κάνει να νιώθεις ότι δεν σε σέβονται. Πολλές φορές δεν νιώθω άνετα να μιλήσω έξω από την κοινότητά μου. Φοβάμαι ή νιώθω ότι δεν θα με καταλάβουν. Αυτή η απόσταση υπάρχει και πρέπει να αλλάξει. Θα ήθελα να μπορώ να εκφράζομαι ελεύθερα, χωρίς φόβο, να υπάρχει σεβασμός για όλους τους ανθρώπους, χωρίς διακρίσεις. Θέλω τα παιδιά μου να μεγαλώσουν σε μια κοινωνία όπου δεν θα νιώθουν μειονεκτικά. Να υπάρχει περισσότερη αποδοχή, περισσότερη κατανόηση και ίσες ευκαιρίες για όλους».
Έμπρακτη συμπερίληψη στο δημοτικό Αγίου Αντωνίου Λεμεσού
«Για εμάς στο δημοτικό σχολείο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού η Παγκόσμια Ημέρα Ρομά είναι η υπενθύμιση ότι σε όλη τη σχολική χρονιά η συμπερίληψη γίνεται πράξη, αφού η πολυπολιτισμικότητα είναι καθημερινότητα και όχι εξαίρεση» μας είπε η εκπαιδευτικός του σχολείου Μαρία Ιζαμπέλλα Αχιλλέως. Και πρόσθεσε: «Σε αυτή τη μαθητική ανθρωπογεωγραφία δεν είναι αμελητέα η προσθήκη του πλούτου της Ρομά κοινότητας. Οι Τουρκοκύπριοι Ρομά της Κύπρου στο σχολείο μας αντιμετωπίζονται ως ισότιμα μέλη μιας πολύγλωσσης σχολικής οικογένειας μαζί με παιδιά άλλων κοινοτήτων ή άλλης καταγωγής. Ταυτόχρονα με τη συλλογική προσέγγιση δίδεται ιδιαίτερη σημασία σε κάθε κοινότητα του σχολείου ώστε να ενδυναμωθεί η ταυτότητά της, ο πολιτισμικός της πλούτος αλλά και οι ιδιαίτερες ανάγκες/δυσκολίες της. Συνεργαζόμαστε στενά με το Σωματείο Ρομά και Φίλων και την πρόεδρό του δρα Χρύσω Πελεκανήπου είναι βασικός σύνδεσμος με την τουρκοκυπριακή Ρομά κοινότητα. Το σχολείο μας άλλωστε είναι καθρέφτης της ίδιας της γειτονιάς όπου συνυπάρχουν άνθρωποι με διαφορετικές καταγωγές και από διαφορετικές κοινότητες – Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι, Ρομά, Ρουμάνοι, Βούλγαροι, Ρώσοι, Σύροι, Φιλιππινέζοι κ.α. Μέσα σε αυτό το μωσαϊκό η ειρήνη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια αλλά η καθημερινή πράξη της συνύπαρξης.
Τα τελευταία έξι χρόνια που ως εκπαιδευτικός αλλά κι ως παρατηρητής μπορώ να δώσω τη μαρτυρία μου για το σχολείο αυτό, η πρόοδος είναι εμφανής. Η γλωσσική κατάκτηση και ειδικά η κοινωνικοποίηση των παιδιών Ρομά έχει ενισχυθεί σημαντικά. Η εκπαιδευτική μας πρακτική ευθυγραμμίζεται με τους τέσσερις βασικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα παιδιά Ρομά, όπως αποτυπώνονται στη Σύσταση του Συμβουλίου του 2013 και στο Στρατηγικό Πλαίσιο 2020-2030. Ο πρώτος στόχος είναι η ισότιμη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση χωρίς διακρίσεις, αφού όλα τα παιδιά Ρομά εγγράφονται και παρακολουθούν μαθήματα στην ίδια τάξη με όλους τους υπόλοιπους μαθητές. Ο δεύτερος στόχος είναι η καταπολέμηση του σχολικού διαχωρισμού (segregation) και ο τρίτος είναι η μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης της σχολικής φοίτησης, επιτυγχάνοντας τα τελευταία έξι χρόνια να διατηρούμε υψηλότερα ποσοστά τακτικής προσέλευσης. Ο τέταρτος στόχος είναι ένα πολιτισμικά ανταποκρινόμενο αναλυτικό πρόγραμμα και συμμετοχή της κοινότητας. Η παρουσία δασκάλου τουρκικών και η ενεργός συμμετοχή της προέδρου του Σωματείου διασφαλίζουν ότι η γλώσσα και η κουλτούρα των Ρομά αποτελούν ζωντανό μέρος της σχολικής ζωής. Εμείς ζούμε την ειρήνη κάθε μέρα σε κάθε γλώσσα που μιλιέται, σε κάθε παιδί που χαμογελά δίπλα σε ένα άλλο παιδί με διαφορετική καταγωγή, κοινότητα, θρησκεία, γλώσσα. Και αυτή η ειρήνη στην καθημερινότητα και η μάχη με τον ρατσισμό είναι μια πραγματική κατάκτηση».
Μουσική πολυχρωμία και διαπολιτισμική εκπαίδευση
Η καθηγήτρια Μουσικής Χριστίνα Καραπατάκη, μέλος Επιτροπής του Σωματείου Ρομά και Φίλων μας μίλησε για τον ρόλο της μουσικής στις δράσεις του Σωματείου, τονίζοντας ότι «η συνεργασία μεταξύ μαθητών διαφορετικής πολιτισμικής προέλευσης με στόχο την αξιοποίηση των γνώσεων, δεξιοτήτων και ταλέντων τους, αποτελεί πλέον βασική προτεραιότητα». Πρόσθεσε ότι «το κοινωνικο-πολιτιστικό πρόγραμμα «Μουσική Πολυχρωμία» του Δήμου Λεμεσού αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής πρακτικής διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα – συνέχισε – δίνει έμφαση στην παροχή ίσων ευκαιριών πρόσβασης στη μουσική και υλοποιείται σε συνεργασία με το 18ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Αντωνίου Λεμεσού. Η ομαδική φύση των δραστηριοτήτων ενισχύει την επικοινωνία και τη συναισθηματική έκφραση των παιδιών, καλλιεργεί τις διαπολιτισμικές σχέσεις και την αποδοχή της διαφορετικότητας, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει την προσωπική ανάπτυξη και προάγει την κοινωνική ένταξη. Δύο απογεύματα την εβδομάδα λοιπόν, παιδιά από διαφορετικές εθνικότητες διδάσκονται δωρεάν έγχορδα και κρουστά μουσικά όργανα, συμμετέχουν σε ομαδικά μαθήματα και παίζουν όλοι μαζί στην ορχήστρα. Παράλληλα έχουν τη δυνατότητα να δανείζονται τα μουσικά όργανα στο σπίτι, τα οποία αποκτήθηκαν χάρη στις δωρεές των οικογενειών Στάθη Παπαδάκη και Μιχάλη Τσιαττάλα.
Από την έναρξή του τον Οκτώβριο του 2019 το πρόγραμμα φιλοξενεί παιδιά από διαφορετικές εθνικότητες, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών Ρομά, λειτουργώντας ενάντια στην περιθωριοποίηση και τον κοινωνικό αποκλεισμό και για προώθηση μιας κουλτούρας ειρηνικής συνύπαρξης, την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων και της αυτοπεποίθησης των παιδιών μέσα από τη συμμετοχή τους. Παρά τις δυσκολίες που ενδέχεται να αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους, πολλά από αυτά τα παιδιά επιδεικνύουν αξιοσημείωτη συνέπεια στη συμμετοχή τους στα μαθήματα μουσικής, αναδεικνύοντας το ταλέντο και τη διάθεσή τους για δημιουργία. Η παρουσία των παιδιών Ρομά στο πρόγραμμα αναδεικνύει και τον ιδιαίτερο μουσικό πλούτο της κοινότητάς τους, αφού αποτελούν έναν λαό με βαθιά μουσική παράδοση. Σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο πολυπολιτισμικός, τέτοιες πρωτοβουλίες αποτελούν επενδύσεις στη συνοχή της κοινωνίας και στη διαμόρφωση ενός πιο συμπεριληπτικού και «πολύχρωμου» αύριο».
Για μια κοινωνία που δεν φοβάται τη διαφορετικότητα
«Η εκπαίδευση αποτελεί βασικό πυλώνα για την κοινωνική ένταξη και μέσα από τη συνεργασία με εκπαιδευτικούς και σχολικές μονάδες μπορούμε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά τα παιδιά Ρομά» μας είπε η δρ Χρύσω Πελεκανή και πρόσθεσε: «Παράλληλα η δικτύωση με οργανισμούς και φορείς επιτρέπει την ανάπτυξη πιο ολοκληρωμένων παρεμβάσεων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας. Η συνεργασία αυτή δεν είναι μονομερής, είναι μια διαδικασία αμοιβαίας μάθησης και προσαρμογής. Βεβαίως οι δυσκολίες είναι πολλές και συχνά σύνθετες. Το αρνητικό κοινωνικό πλαίσιο, οι προκαταλήψεις και ο «αντι-τσιγγανισμός» επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα της κοινότητας και δυσκολεύουν την προσπάθεια ένταξης. Επίσης η έλλειψη συστηματικής υποστήριξης και πόρων περιορίζει την εμβέλεια των δράσεων μας. Το έργο μας απαιτεί συνεχή παρουσία, υπομονή και ευαισθησία απέναντι στις ιδιαίτερες συνθήκες που βιώνουν οι άνθρωποι. Το όραμά μας είναι μια κοινωνία όπου οι Ρομά θα έχουν ίσες ευκαιρίες και θα συμμετέχουν ενεργά, χωρίς να βιώνουν αποκλεισμό ή διακρίσεις. Θέλουμε τα παιδιά να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, να νιώθουν αποδοχή και να μπορούν να οραματίζονται το μέλλον τους χωρίς περιορισμούς. Παράλληλα επιδιώκουμε μια κοινωνία που δεν θα φοβάται τη διαφορετικότητα, αλλά θα την αναγνωρίζει ως πλούτο. Πιστεύουμε ότι η αλλαγή είναι δυνατή μέσα από τη συνεργασία, τη γνώση και την αμοιβαία κατανόηση».
Εγγραφή στο Newsletter
