Του Marc Champion
Στον κόσμο της λογικής που οι αγορές φαίνεται να πιστεύουν ότι θα επικρατήσει στη Μέση Ανατολή, αυτός ο πόλεμος θα τελειώσει – και μάλιστα σύντομα – επειδή δεν υπάρχουν ρεαλιστικές προοπτικές να επιτύχει καμία από τις δύο πλευρές αποφασιστική νίκη με την επανέναρξη της σύγκρουσης. Το κόστος μιας τέτοιας προσπάθειας, εν τω μεταξύ, κυμαίνεται από τιμωρητικό έως καταστροφικό.
Σε αυτόν τον κόσμο, υπάρχει ακόμη και ένας δρόμος που, με τον καιρό, θα μπορούσε να δώσει ένα “νόημα” για τις ζωές και τους πόρους που χάθηκαν από τις 28 Φεβρουαρίου. Τόσο το Ισραήλ όσο και ο Λίβανος, καθώς και οι ΗΠΑ και το Ιράν, βρίσκονται τελικά σε άμεσες συνομιλίες. Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για να οδηγήσει και τις δύο σχέσεις σε επίπεδα ασφάλειας και σταθερότητας που έχουμε να δούμε εδώ και δεκαετίες.Play Video
Στην πραγματικότητα, τα επιχειρήματα υπέρ μιας βιώσιμης εκεχειρίας και μιας διαδικασίας επίλυσης της κρίσης είναι τόσο πειστικά, που αυτό εξακολουθεί να φαίνεται το μόνο λογικό σενάριο για τον τερματισμό του πολέμου, ακόμη και αν η πορεία προς αυτό το αποτέλεσμα αποδειχθεί δύσκολη και γεμάτη λανθασμένες κινήσεις.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν φαίνεται να ζούμε σε έναν τέτοιο λογικό κόσμο αυτή τη στιγμή. Ούτε διαθέτουμε μια ομάδα στρατηγικών συμβούλων τύπου Χένρι Κίσινγκερ για να διαμορφώσουμε τις απαιτούμενες μεγάλες συμφωνίες, ούτε μια ομάδα ηγετών με το προσωπικό και πολιτικό θάρρος που απαιτείται για συμβιβασμό – όπως αυτό που επέδειξε ο Άνουαρ Σαντάτ της Αιγύπτου όταν συνήψε ειρήνη με το Ισραήλ το 1979, ή ο Γιτζάκ Ράμπιν όταν υπέγραψε τις Συμφωνίες του Όσλο του 1993-1995 με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης.
Αντίθετα, έχουμε μια διχασμένη ηγεσία στην Τεχεράνη, με τα όπλα και την εξουσία δυστυχώς σε λάθος χέρια. Η τελική απόφαση για τους όρους που πρέπει να γίνουν αποδεκτοί δεν ανήκει στους ανθρώπους με τους οποίους διαπραγματεύονται οι ΗΠΑ – τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί – ούτε καν στον ανώτατο ηγέτη. Είναι οι στρατηγοί του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, που ελέγχουν τους πυραύλους και τις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας, οι οποίοι έχουν τον τελευταίο λόγο.
Στον Λίβανο, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου συμφώνησε υπό πίεση να αποδεχτεί μια προσωρινή κατάπαυση του πυρός και να ξεκινήσει συνομιλίες με την κυβέρνηση στη Βηρυτό. Η πίεση προήλθε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θεώρησε ότι οι ενέργειες του Ισραήλ εναντίον της Χεζμπολά υπονόμευαν τις προσπάθειές του να τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν.
Δυστυχώς, αυτή η προσπάθεια δεν καθιστά τον Τραμπ τον λογικό της παρέας. Όσον αφορά στο Ιράν, φαίνεται να ζει στη δική του ταινία, αναδιαμορφώνοντας την πραγματικότητα για να ακολουθήσει ένα σενάριο στο οποίο υποδύεται τον σκληρό και τελικά θριαμβευτή ήρωα, χωρίς να τον απασχολούν τα γεγονότα.
Πρόκειται για μια εγγενώς ασταθή κατάσταση, όπως αποδεικνύει το χάος του Σαββατοκύριακου στο Στενό του Ορμούζ. Μόλις ο Αραγτσί δήλωσε ότι το Ορμούζ θα παραμείνει “πλήρως ανοιχτό” για όσο διάστημα ισχύει η εκεχειρία στο Λίβανο, όλα άρχισαν να καταρρέουν.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός των πλοίων που πηγαίνουν προς και από ιρανικά λιμάνια θα συνεχιστεί. Δημοσίευμα της Wall Street Journal ανέφερε ότι οι ΗΠΑ επρόκειτο επίσης να επεκτείνουν τον αποκλεισμό τους σε διεθνή ύδατα, επιβιβαζόμενοι σε πλοία που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο όπου κι αν βρίσκονται στον κόσμο.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, οι διαπραγματεύσεις πηγαίνουν μια χαρά και θα ξαναρχίσουν. Μια συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα σε λίγες μέρες και απομένουν μόνο μερικά μικρά ζητήματα να επιλυθούν. Εν τω μεταξύ, η “αλλαγή καθεστώτος” στο Ιράν έχει ολοκληρωθεί – οι σκληροπυρηνικοί έχουν εξαφανιστεί και μια νέα ομάδα λογικών ηγετών έχει αναλάβει τα ηνία, οι οποίοι σχεδόν ικετεύουν να υπογράψουν τη συμφωνία του. Το Ιράν συμφώνησε μάλιστα να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιό του. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, συνεχίζουν να τηρούν σκληρή στάση, διατηρώντας τον αποκλεισμό και τις απαιτήσεις τους, χωρίς να προσφέρουν τίποτα – ούτε χρήματα – σε αντάλλαγμα.
Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι αληθινό. Είναι το σενάριο ενός φανταστικού σίκουελ του “Επιθεωρητή Κάλαχαν” του Τραμπ. Δεν έχει υπάρξει καμία αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Όπως έγραψε το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου, με έδρα την Ουάσιγκτον, στην ανάλυσή του για τη σύγκρουση το Σάββατο, “ο διοικητής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, υποστράτηγος Αχμάντ Βαχιντί, και μέλη του στενού του κύκλου έχουν πιθανώς εξασφαλίσει τουλάχιστον προσωρινό έλεγχο, όχι μόνο της στρατιωτικής αντίδρασης του Ιράν σε αυτή τη σύγκρουση, αλλά και της διαπραγματευτικής θέσης και προσέγγισης του Ιράν τις τελευταίες 48 ώρες”. Δεν υπάρχουν πιο σκληροπυρηνικοί από αυτούς τους άνδρες.
Η ανάρτηση του Αραγτσί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ προκάλεσε έντονη αντίδραση από άλλους ηγέτες της χώρας, καθώς έγινε σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν ανταποκρίνονταν με μια ανάλογη κίνηση, μια προσβολή που θεώρησαν ότι επιδεινώθηκε από τους ισχυρισμούς του Τραμπ σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Έτσι, οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν να μην επιχειρηθεί η διέλευση του Ορμούζ χωρίς τη συγκατάθεσή τους και άνοιξαν πυρ εναντίον δύο σκαφών για να καταστήσουν σαφές το μήνυμά τους.
Ο Γκαλιμπάφ – ο οποίος είναι και ο ίδιος πρώην διοικητής των Φρουρών – δήλωσε ότι ο Τραμπ είχε κάνει επτά δηλώσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με τη συμφωνία τους, οι οποίες ήταν όλες αναληθείς. Το Ορμούζ θα παρέμενε κλειστό έως ότου και οι ΗΠΑ τερμάτιζαν τον αποκλεισμό τους, είπε.
Η πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει πυρηνική συμφωνία και η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει. Οι σκληροπυρηνικοί εξακολουθούν να έχουν τον έλεγχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είναι επίσης πιθανό η επίτευξη συμφωνίας να είναι πιο δύσκολη τώρα από ό,τι αν ο πρώην Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ δεν είχε σκοτωθεί την πρώτη ημέρα του πολέμου, επειδή δεν υπάρχει πλέον ένας μοναδικός υπεύθυνος λήψης αποφάσεων στην Τεχεράνη στον οποίο πρέπει να υποκλιθεί ακόμη και το σώμα των Φρουρών της Επανάστασης. Ο γιος και διάδοχος του Χαμενεΐ, Μοτζταμπά, φαίνεται να έχει τραυματιστεί τόσο σοβαρά κατά την αεροπορική επιδρομή εναντίον του πατέρα του, που δεν μπορεί καν να γυρίσει ένα βίντεο για να δείξει ότι είναι ζωντανός.
Εν τω μεταξύ, το αεροπλανοφόρο Gerald Ford επιστρέφει στον Κόλπο μετά την ολοκλήρωση των επισκευών του, ενώ ο Τραμπ απειλεί να ξαναρχίσει τους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν μετά τη λήξη της δεκαήμερης εκεχειρίας αυτή την εβδομάδα. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με πληροφορίες, οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες πιστεύουν ότι το Ιράν έχει ανασύρει πυραύλους και εκτοξευτές που είχαν θαφτεί κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμών των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με το δημοσίευμα των New York Times, οι ΗΠΑ πιστεύουν πλέον ότι τα αποθέματα πυραύλων και εκτοξευτών του Ιράν έχουν επανέλθει στο 70% και 60% των προπολεμικών επιπέδων, αντίστοιχα.
Το βασικό σενάριο για αυτόν τον πόλεμο παραμένει ότι, με κάποιον τρόπο, σίγουρα, οι δύο πλευρές θα βρουν έναν τρόπο να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να καταλήξουν σε συμβιβασμό, επειδή και οι δύο έχουν τόσα πολλά να χάσουν και τόσο λίγα να κερδίσουν αν ο πόλεμος ξαναρχίσει για τα καλά. Αυτό θα ήταν μια ασφαλής πρόβλεψη σε έναν λογικό κόσμο. Αλλά στον τρέχοντα “πραγματικό” κόσμο μας – αυτόν που κυριαρχείται από την αλληλεπίδραση των φαντασιώσεων νίκης του Τραμπ και των Φρουρών της Επανάστασης – η επιστροφή στον πόλεμο φαίνεται πολύ πιθανή.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου
BloombergOpinion
