Η Ελένη Φωκά, η ηρωική δασκάλα του Ριζοκαρπάσου και σύμβολο του αντικατοχικού αγώνα της Κύπρου, έκανε ένα σκηνικό πέρασμα στην τελετή έναρξης της Κυπριακής Προεδρίας.
Κι ενώ φάνηκε στην κάμερα να λέει κάτι απευθυνόμενη στο κοριτσάκι που βρισκόταν επί σκηνής, δεν υπήρχε μικρόφωνο για να ακουστεί.
Ένα μήνα μετά, η κ. Φωκά έδωσε συνέντευξη στην Αυγή Διομήδους, στο podcast «Επί Θέσεως» του σκηνοθέτη Μιχάλη Γεωργιάδη και τότε όλα ξεκαθάρισαν. Η φράση που δεν έφτασε ποτέ στα αυτιά μας ήταν «ελευθερία στην Κύπρο μας».
Η Ελένη Φωκά είχε ζητήσει εκ των προτέρων να πει αυτή τη φράση και την είχαν διαβεβαιώσει ότι θα είχε μικρόφωνο για να ακουστεί. Κακή συνεννόηση; Σκόπιμη παράβλεψη; Προσβλητική αδιαφορία; Όπως και να’ χει αυτό το περιστατικό που διήρκησε για ελάχιστα δευτερόλεπτα, πήρε μια συμβολική διάσταση, συνοψίζοντας τη συλλογική πραγματικότητα.
Τα μικρόφωνα είναι πάντα ανοικτά για κάθε λογής φωνή και άποψη, ακόμη και ανθρώπων που δεν έχουν τίποτα να πουν και απλά «ενοχλούν τις λέξεις» όπως λέει κι ο ποιητής μας, ενώ για άλλους παραμένουν ερμητικά κλειστά.
«Δεν μπορεί να υπάρχει λογοκρισία στη λέξη ελευθερία», λέει στη συνέντευξή της η κ. Φωκά. «Δεν είχε καμία αξία για μένα να παραβρεθώ σε αυτή την εκδήλωση, χωρίς να φωνάξω αυτές τις λέξεις, τις απαραίτητες. Ελευθερία στην Κύπρο μας».
Σε άλλο σημείο της συνέντευξης λέει ότι για την ελευθερία πρέπει να εργαζόμαστε όλες και όλοι, «όλα τα κόμματα, αυτή είναι η υπηρεσία τους». Γιατί το αυτονόητο για τα πολιτικά κόμματα και τα πολιτικά πρόσωπα, σε έναν κατεχόμενο τόπο, είναι να εργάζονται για την ελευθερία.
Στο κυπριακό πολιτικό τοπίο, ωστόσο, η λέξη ελευθερία ακούγεται μόνο σε μουσειακούς λόγους εθνικών επετείων, αποσυνδεδεμένη από την κατοχή της Κύπρου, η οποία παραμένει αιχμάλωτη του όρου «Κυπριακό».
Έχουμε μάθει να τιμούμε τους αγώνες για ελευθερία με ασφαλή χρονική απόσταση, να χειροκροτούμε τη μνήμη, αλλά να φοβόμαστε τη συνέχεια και την ευθύνη της συνέπειας. Κι όσο γαργαλάμε τη γραμμή της κατοχής συζητώντας για άνοιγμα οδοφραγμάτων, τόσο η κατοχή παγιώνεται, όχι μόνο στο έδαφος αλλά και στη συνείδησή μας.
Η Ελένη Φωκά, μετά από ερώτηση, λέει ακόμη ότι κανένας δεν τη χαιρέτησε εκείνο το βράδυ στην τελετή. Ούτε βουλευτές, ούτε υπουργοί, ούτε άλλοι επίσημοι. Μόνη κάθισε και μόνη έφυγε. Ούτε αυτό το εξέφρασε ως παράπονο.
Η λύπη της δεν είναι προσωπική, είναι για μια συλλογική εγκατάλειψη την οποία αισθάνονται λίγο πολύ όλοι όσοι παραμένουν προσηλωμένοι στις λέξεις που η Ελένη Φωκά χαρακτηρίζει «απαραίτητες».
Γι’ αυτό και το άφωνο πέρασμά της από την τελετή δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό ατύχημα· ήταν μια πολιτική εικόνα. Η συνείδηση ελευθερίας παρούσα, αλλά χωρίς ήχο. Κι όσοι την υπερασπίζονται αξίζουν μόνο τη θέση ενός σκηνικού prop στη γιορτή της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Κι όσο τα μικρόφωνα θα ανοίγουν επιλεκτικά, τόσο θα μεγαλώνει η απροθυμία του κοινού να ακούσει την αλήθεια, επιλέγοντας να ζει σε διάσταση με την πραγματικότητα, χαϊδεύοντας «τις πραγματικότητες» στο νησί.
Ελεύθερα, 01.03.2026
