Είναι κάπως απίθανο να υπάρχει συνάφεια. Οι κοινωνικές συνθήκες διαφέρουν ριζικά, οι πολιτικές διαθέσεις και οι αντιλήψεις περί του πρακτέου αφίστανται, κι ούτε αξίζει τον κόπο να υπεισέλθουμε στη μάταιη σύγκριση των επικοινωνιακών δυνατοτήτων των ’70s με τα ηλεκτρονικά και τα ψηφιακά Apps που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας, όπου ο καθένας μπορεί να προβάλει ό,τι τον βολεύει, προς δόξαν της αμετροέπειάς του, καμιά φορά ενάντια στη φυσική αλληλουχία γεγονότων και συμβάντων.
Αποκλείεται λοιπόν, κι ας διατείνονται κάποιοι πως το είδαν παρκαρισμένο έξω από τη Βουλή. Όχι, το περίφημο OMNIBUS με τους επιγόνους του Γιόζεφ Μπόις (Joseph Beuys) δεν έφτασε στο νησί μας, όχι ακόμα. Ίσως να το δούμε στη Λάρνακα σε μερικά χρόνια, όταν η πόλη θα υποδύεται τον ρόλο της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης. Βέβαιο είναι πως πέρασε από την Αθήνα.
Εκεί έκανε μάλιστα μια σημαντική στάση που συνέβαλε τα μάλα στην πρόσληψη του έργου του Μπόις (1921-1986) στον γεωπολιτισμικό χώρο της Ανατολικής Μεσογείου.
Πράγματι, τον Σεπτέμβρη του 2009 το OMNIBUS βρέθηκε έξω από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα, στα πλαίσια ενός συμποσίου με θέμα «Η γέννηση της Δημοκρατίας μέσα από το πνεύμα της Τέχνης».
Εκεί οργανώθηκε και μια μεγάλη έκθεση με τίτλο «In dire(ct) democracy», όπου διάφοροι διανοούμενοι σχολίασαν ο καθένας με τον δικό του εικαστικό τρόπο το αίτημα της «Άμεσης Δημοκρατίας» και έθεσαν κάποια καίρια ερωτήματα για το πολιτικό στοιχείο στη σύγχρονη Τέχνη, σε σχέση πάντα με το έργο του J.B.
Για παράδειγμα «….το δικαίωμα της άμεσης συμμετοχής του ατόμου στη βελτίωση και την πρόοδο των συλλογικών ενεργειών, τη θέσπιση της άμεσης δημοκρατίας με την τέχνη ως κύριο αντικείμενο της δομής της κοινωνίας» στη σημερινή εποχή, όπου «κλονίζονται καθημερινά τα ιδεολογικά σημεία της δημοκρατίας και ξεπροβάλλουν μεταβατικές πολιτικο-θεσμικές στάσεις», νέα βιοπολιτικά μοντέλα παραγωγής στην καθημερινότητα κλπ. κλπ.
Με την προσήκουσα αυτοαναφορικότητα σχολιάστηκε επίσης ο ρόλος των εικαστικών, μιας και ο «…καλλιτέχνης αποτελεί θεωρητικά το σύμβολο της ελευθερίας της έκφρασης και ορίζει την καθημερινότητα μέσα από τον διπολικό άξονα κρίση- φαντασία».
Αλλά και πιο πριν στη Θεσσαλονίκη, οι Κύπριοι φοιτητές της εποχής ίσως να το θυμούνται, είχε γίνει μια διεξοδική παρουσίαση του έργου του J.B. στα πλαίσια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, το 1997, όπου και δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην «Άμεση Δημοκρατία», προπάντων στην κεντρική έννοια της «Κοινωνικής Γλυπτικής», την ιδέα δηλαδή πως η τέχνη μπορεί και πρέπει να διαμορφώνει την κοινωνία. Είχε διοργανωθεί μάλιστα και μια σειρά από συζητήσεις για την Οικολογία και την Άμεση Δημοκρατία, έννοιες που ο J.B. θεωρούσε απόλυτα συνυφασμένες.
Πράγματι, ο οικολόγος ακτιβιστής Μπόις έγραψε ιστορία, αρχής γενομένης με την ίδρυση του «Οργανισμού για την Άμεση Δημοκρατία μέσω Δημοψηφίσματος», το 1971 στο Ντίσελντορφ, όπου βρισκόταν και η Σχολή Καλών Τεχνών όπου δίδαξε κάπως επεισοδιακά, με τον δικό του ανατρεπτικό τρόπο. Απότοκο του επιδραστικού ακτιβισμού του είναι και το λεγόμενο OMNIBUS, το «Λεωφορείο για την Άμεση Δημοκρατία» που έθεσαν τότε σε κυκλοφορία οι συνεχιστές του έργου του.
Μετά από μια πρώτη στάση στην «DOCUMENTA 8» του 1987, το όχημα αυτό ταξίδεψε σ’ όλη την Ευρώπη, προωθώντας την ιδέα της Άμεσης Δημοκρατίας και της Κοινωνικής Γλυπτικής: «Democracy in Motion – Project Europe».
Ενδιαφέρουσες παρεμπιπτόντως και οι απόψεις του Μπόις για τη Γλώσσα. Σε μια μεστή ομιλία του το 1985 στο Μόναχο, ένα χρόνο πριν τον θάνατό του και τέσσερα πριν την επανένωση της «πατρίδας» του, κατονόμασε τις δυο καθοριστικές για το έργο του έννοιες: το «Τραύμα» και την «Ανάσταση».
Για να εκφράσει στη συνέχεια τον βαθύ σεβασμό του προς τη «μητρική» γλώσσα: «Αν είναι να μιλήσω γι’ αυτή τη χώρα, θα έλεγα πως το πρώτιστο που θα μπορούσε να φέρει την Ανάσταση είναι η πηγή (der Born) αυτού που ονομάζουμε Γερμανική γλώσσα». Παιθκιά, respect!
Ελεύθερα 19.04.2026
