Η γενέτειρα του σκηνοθέτη και συγγραφέα Χρίστου Ζάνου αποτέλεσε την πηγή έμπνευσής του για το βιβλίο διηγημάτων «Μεσαρκά».
Δίπλα στον αφηγητή ζωντανεύουν μια σειρά από ανώνυμους ήρωες που τον έχουν συγκλονίσει, με την τραχύτητα της Μεσαορίας να σφραγίζει βαθιά τον πυρήνα των ανθρώπων που πρωταγωνιστούν στις ιστορίες του.
–Στο βιβλίο σας, η μνήμη λειτουργεί ταυτόχρονα ως αφηγηματικό εργαλείο και ως κεντρικό θέμα. Πώς αποφασίσατε τι θα διατηρηθεί ζωντανό και τι θα παραμείνει στη λήθη; Δεν είναι μόνο η μνήμη που λειτουργεί στη συγγραφή των λογοτεχνικών μου κειμένων. Συνήθως καθοδηγούμαι από τη δύναμη του συγκλονισμού που δέχομαι από ένα γεγονός. Αυτή είναι βασικά και η κινητήρια δύναμη των ιστοριών μου.
–Οι πρωταγωνιστές των ιστοριών σας κουβαλούν μέσα τους τον κάμπο της Μεσαορίας. Ποιοι είναι αυτοί; Πού θα τους συναντήσει ο αναγνώστης; Η Μεσαρκά εδραιώθηκε μέσα μου ως ένας κατάξερος, κατακίτρινος και σκληρός, για τους ανθρώπους που φιλοξενούσε, χώρος. Ως ένας κρανίου τόπος. Πρώτος μάρτυρας είμαι εγώ, ως παιδί και έφηβος, που καταφέρνω να παρακολουθώ ό,τι σκληρό και απίστευτο συμβαίνει γύρω μου και να το καταγράφω μέσα στη μνήμη και βαθιά στη συνείδησή μου. Είναι ο βοσκός αδερφός μου, που σκοτώθηκε σ’ αυτόν τον κάμπο στην εισβολή το ’74 ως έφεδρος στρατιώτης. Είναι η 25χρονη αδελφή μου, που το 1959 αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αγγλία γιατί είχε περάσει για οκτώ μέρες από έναν αποτυχημένο αρραβώνα. Είναι ο φοβερός αποχαιρετισμός της στο παλιό λιμάνι της Λεμεσού και η επιβίβαση της με τρεις τεράστιες βαλίτσες στη μαούνα, για να την μεταφέρει στο πλοίο «Μεσσάπια». Είναι η άλλη αδελφή μου, η μικρότερη, που έχασε την ακοή της και πολεμά να υπάρξει μέσα στον κόσμο της σκληρής δουλειάς, της μοναξιάς και της σιγής. Είναι η Ευφροσύνη και ο Γιωρκαλλής, οι γονείς μου, ως κεντρικά πρόσωπα μιας τραγωδίας, που τη ζούνε και ταυτόχρονα την γράφουν.
–Πώς η φύση και το τοπίο επηρεάζουν τη διαμόρφωση των χαρακτήρων σας; Όλα αυτά τα πράγματα συμβαίνουν στον χώρο που έζησα, στην καρδιά της Μεσαρκάς, στη μικρή κοινότητά μας, στις όχθες του Πηδκιά, με τους τρεις ευκαλύπτους του Χαραλάμπη, στο φτωχό μας χωριουδάκι, τη Μουσουλίτα, το ξεχασμένο από θεούς και ανθρώπους. Ότι περιγράφω το έχω βιώσει ως το μεδούλι των οστέων μου! Η τραχύτητα της Μεσαρκάς βρίσκεται στο DNA ανθρώπων που πρωταγωνιστούν στις ιστορίες μου.
–Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο γεγονός ή εικόνα από τη Μεσαορία που επανέρχεται στη σκέψη σας; Ναι, επανέρχεται πάντα η εικόνα του μισοπεθαμένου πατέρα μου να κείτεται πάνω σε μια τάβλα στην αυλή του σπιτιού μας, μετά που τον έφερε από την κλινική στη Χώρα η μάνα μας στο χωριό για να πεθάνει, μη διαθέτοντας την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει τα έξοδα νοσηλείας του. Κυρίως δεν φεύγει από τη μνήμη μου η εικόνα των προβάτων του πατέρα μου, που μαζεύτηκαν γύρω από την τάβλα για να τον υποδεχτούν και να τον παρηγορήσουν.
–Πώς η εμπειρία σας ως θεατρικού δημιουργού επηρεάζει τον τρόπο που διαμορφώνετε τους χαρακτήρες και τις σκηνές στα διηγήματά σας; Υπάρχει κάτι από το θέατρο που «μεταφέρεται» στην πεζογραφία σας; Όλες οι ιστορίες του βιβλίου μου κουβαλούν ένα μοναδικό και σημαντικό δραματικό φορτίο. Χωρίς αυτό το φορτίο δεν γίνεται θέατρο. Είναι το περίφημο «…μέγεθος εχούσης…» στον ορισμό της αρχαίας τραγωδίας από τον Αριστοτέλη. Όπως συμβαίνει και στη δουλειά μου στο θέατρο, τοποθετώ πάντα τους ήρωες μου σε έναν οικείο για τους ήρωες μου σκηνικό χώρο. Και όπως γίνεται στο θέατρο, οι ήρωες μου συμπεριφέρονται ως άνθρωποι, με τα προτερήματα και τις αρετές τους αλλά και τις πολύ περισσότερες, ίσως, αδυναμίες τους. Οι άνθρωποι μου είναι αληθινοί και πιστευτοί και ποτέ φτιαχτοί ή αποκυήματα της φαντασίας μου.
–Πώς αντιλαμβάνεστε το ρόλο του αναγνώστη στην αναβίωση των μνημών που παρουσιάζετε; Ο ρόλος του αναγνώστη ενός λογοτεχνικού κειμένου δεν καθορίζεται από κανόνες και νόρμες. Ο καθένας, ανάλογα με τα προσωπικά του βιώματα, την εσωτερική ιδεολογική και συναισθηματική του υποδομή, μπορεί να έχει διάφορες προσλαμβάνουσες απέναντι σε ένα έργο τέχνης. Αυτή είναι και η ιδιαίτερη ομορφιά της ανάγνωσης.
Ελεύθερα, 01.03.2026
