Το Rhyzome Choreographic School, μια πρωτοβουλία των αδελφών Εύας και Μπελίντας Παπαβασιλείου, λειτουργεί ως μια ανοιχτή πλατφόρμα πειραματισμού όπου η χορογραφία αντιμετωπίζεται ως διαδικασία συνύπαρξης.
Μέσα από μια σειρά “choreo-curated” (χορο-επιμελημένων) δράσεων – όπως ανοιχτά στούντιο, εργαστήρια, προβολές και περφόρμανς – το πρόγραμμα προτείνει ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η κίνηση δημιουργεί συλλογικότητες και πεδία κοινής διερεύνησης.
Η ιδέα για αυτό το εναλλακτικό σχολείο ξεκίνησε πριν από περίπου δέκα χρόνια, όταν οι Παπαβασιλείου σπούδαζαν: η Μπελίντα στον τομέα της περφόρμανς και η Εύα στις Εικαστικές Τέχνες.
Οι συνεχείς ανταλλαγές μεταξύ τους τις οδήγησαν σε μια κριτική προσέγγιση απέναντι στη λειτουργία της ακαδημίας, στην εμπορευματοποίηση της καλλιτεχνικής γνώσης και στους τρόπους με τους οποίους οι καλλιτέχνες συχνά ωθούνται σε ένα ατομοκεντρικό και ανταγωνιστικό πλαίσιο.
Σταδιακά, αυτή η κριτική μετασχηματίστηκε σε δομή και πρακτική εργασίας, επεκτεινόμενη σε μια ευρύτερη ανάγκη επανεξέτασης των τρόπων με τους οποίους συνυπάρχουμε στον κόσμο, καθώς και του πώς διατυπώνουμε ερωτήματα που ανοίγουν νέους ορίζοντες δράσης.
Αυτοί οι ορίζοντες εμπεριέχουν μια ριζική αναθεώρηση της σχέσης του ανθρώπου με τη γη και το περιβάλλον. Τα τελευταία χρόνια, ένα από τα πιο επίμονα ερωτήματα στη τέχνη αφορά το ποιος ή τι έχει τη δυνατότητα να δρα μέσα στον κόσμο.
Η μετατόπιση από ανθρωποκεντρικές αντιλήψεις προς μετα-ανθρωπιστικές και νέα υλιστικές προσεγγίσεις έχει οδηγήσει σε μια ουσιαστική επαναδιατύπωση της έννοιας της διάδρασης. Αντί να θεωρείται ιδιότητα που ανήκει αποκλειστικά στο ανθρώπινο υποκείμενο, αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως κάτι που αναδύεται μέσα από σχέσεις μεταξύ ανθρώπινων και μη ανθρώπινων παραγόντων – σωμάτων, υλικών, τεχνολογιών και περιβαλλόντων.
Η ανακατανομή αυτή της δυνατότητας δράσης μετατοπίζει την προσοχή από το μεμονωμένο υποκείμενο προς τα δίκτυα σχέσεων μέσα στα οποία συγκροτείται η εμπειρία. Η φιλόσοφος Karen Barad περιγράφει αυτή τη συνθήκη μέσα από την έννοια της intra-action.
Σε αντίθεση με τον όρο interaction, που προϋποθέτει ήδη διακριτές οντότητες οι οποίες στη συνέχεια αλληλεπιδρούν, η intra-action υποστηρίζει ότι οι οντότητες συγκροτούνται μέσα από τις σχέσεις τους. Όταν αυτή η σκέψη μεταφέρεται στο πεδίο της χορογραφίας, η κίνηση παύει να είναι απλώς έκφραση ενός σώματος, αλλά αφορά μια πρακτική ανακατανομής της δυνατότητας δράσης.
Η σημασία αυτής της προσέγγισης γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στο πλαίσιο του Rhyzome Choreographic School και το πρόγραμμα του. Η ίδια η ονομασία του εγχειρήματος παραπέμπει στο ρίζωμα, έννοια που εισήγαγαν οι Gilles Deleuze και Félix Guattari για να περιγράψουν ένα δίκτυο που αναπτύσσεται οριζόντια μέσα στο έδαφος, δημιουργώντας πολλαπλές και συχνά απρόβλεπτες συνδέσεις.
Σε αντίθεση με το μοντέλο του δέντρου, όπου η γνώση οργανώνεται γύρω από έναν κεντρικό κορμό, το ρίζωμα προτείνει μια δομή χωρίς ιεραρχικό κέντρο.
Για τη χορογραφία το ρίζωμα υποδηλώνει μια πρακτική που αναδύεται μέσα από πολλαπλές συναντήσεις. Ο ίδιος ο χώρος του Θκιό Ππαλιές, ένα artist-run περιβάλλον, λειτουργεί ως ενεργός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία. Εκεί δημιουργείται μια υβριδική ζώνη που δεν οργανώνει την εμπειρία γύρω από μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή (την παράσταση που έχει αρχή και τέλος) αλλά ούτε και γύρω από τον “αποκομμένο” λευκό κύβο μιας γκάλερι.
Σε αυτή τη ζώνη, οι κανόνες συμπεριφοράς παραμένουν ανοιχτοί και υπό διαπραγμάτευση. Ο επισκέπτης δεν είναι πάντα βέβαιος αν βρίσκεται μπροστά σε μια παράσταση ή μέσα σε έναν χώρο εξάσκησης. Αυτή η αβεβαιότητα επιτρέπει στη χορογραφία να λειτουργήσει ως διαδικασία και όχι μόνο ως τελικό αποτέλεσμα. Η σκέψη του θεωρητικού του χορού André Lepecki βοηθά να κατανοήσουμε αυτή τη μετατόπιση.
Για τον Lepecki, η χορογραφία αποκαλύπτει τις πολιτικές της κίνησης: τους τρόπους με τους οποίους τα σώματα οργανώνονται, συγχρονίζονται ή αποκλίνουν μέσα στον χώρο και στον χρόνο. Η χορογραφία δεν είναι μόνο αισθητική μορφή αλλά και ένας τρόπος να σκεφτούμε τις συνθήκες που καθιστούν δυνατή τη συλλογική παρουσία.
Ένα παράδειγμα πρακτικής με την οποία φαίνεται να ευθυγραμμίζεται το Rhyzome είναι εκείνη της Siobhan Davies. Οι διοργανωτές επικοινώνησαν μαζί της και η χορογράφος παραχώρησε την άδεια παρουσίασης των έργων της, αναγνωρίζοντας τη συγγένεια του εγχειρήματος με τις δικές της αναζητήσεις γύρω από τη χορογραφία ως διευρυμένη πρακτική.
Παρότι η Davies έγινε αρχικά γνωστή μέσα από σκηνικά έργα, από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η πρακτική της μετατοπίστηκε προς μορφές που κινούνται ανάμεσα στον χορό, τον κινηματογράφο, την εγκατάσταση και το αρχείο. Η χορογραφία δεν περιορίζεται πλέον στη σκηνική παράσταση, αλλά λειτουργεί ως τρόπος σκέψης για την κίνηση μέσα στην καθημερινή ζωή.
To All This Can Happen (2012), σε σκηνοθεσία μαζί με τον David Hinton, αποτελεί ένα κινηματογραφικό δοκίμιο που κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου από αρχειακές φωτογραφίες και πρώιμο κινηματογραφικό υλικό. Εμπνευσμένο από το διήγημα The Walk του Robert Walser, το έργο ακολουθεί την πορεία ενός περιπατητή μέσα από ένα πυκνό μοντάζ εικόνων. Η απλή πράξη του περπατήματος μετατρέπεται έτσι σε μια μορφή χορογραφίας που εκτείνεται μέσα στον χρόνο και διαχέεται στο αστικό τοπίο.
Η κίνηση δεν ανήκει αποκλειστικά στο σώμα του περιπατητή. Αναδύεται μέσα από τη σχέση ανάμεσα στο σώμα, το βλέμμα της κάμερας, το αρχειακό υλικό και τον ρυθμό του μοντάζ. Η χορογραφία εμφανίζεται έτσι ως ένα πεδίο όπου η δυνατότητα δράσης κατανέμεται ανάμεσα σε ανθρώπινους και μη-ανθρώπινους παράγοντες: στο σώμα που κινείται, στο αρχείο που ενεργοποιείται εκ νέου, και στην κινηματογραφική μηχανή που οργανώνει τον χρόνο της εμπειρίας.
Παρόμοια λογική διαπερνά και το Transparent της Davies, ένα έργο που λειτουργεί ως στοχασμός πάνω στη ζωή μέσα στον χορό. Μέσα από προσωπικές αφηγήσεις και εικόνες από το στούντιο, η Davies αποκαλύπτει τις διαδικασίες που συγκροτούν μια μακρόχρονη πρακτική κίνησης.
Η χορογραφία εμφανίζεται λιγότερο ως θεαματικό γεγονός και περισσότερο ως συνεχής διαδικασία παρατήρησης, εξάσκησης και μετασχηματισμού.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι υπόλοιπες δράσεις του προγράμματος. Η Tanja Brown, ως artist-in-residence, εργάζεται στη συνάντηση γλυπτικής, εκφραστικών τεχνών και τοπίου, διερευνώντας τη σχέση σώματος και περιβάλλοντος μέσα από έννοιες όπως grounded fluidity και alive rootedness.
Η πρακτική της αντιμετωπίζει το σώμα όχι ως απομονωμένο φορέα κίνησης αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος.
Παράλληλα, η πρόταση της Έλενας Σαββίδου, What Is Behind That Curtain? – unwritten scores for a party, εξετάζει τη χορογραφία μέσα από την εμπειρία του πάρτι. Το πάρτι εμφανίζεται εδώ ως μια μορφή συλλογικής χορογραφίας που οργανώνεται μέσα από άγραφους κανόνες, ρυθμούς και κοινωνικά σήματα. Η κίνηση προκύπτει όχι από προκαθορισμένη σύνθεση αλλά από τη συνεχή διαπραγμάτευση των σχέσεων μεταξύ των συμμετεχόντων.
Ο πρώτος κύκλος του προγράμματος θα συνεχιστεί με το Notes on Spitting του Daniel Blanga Gubbay σε συνεργασία με τον Δημήτρη Χειμώνα, καθώς και με την παρουσίαση του Practice 1 από το καλλιτεχνικό δίδυμο Florence Peake και Eve Stainton, προτείνοντας τρόπους διερεύνησης που αφορούν την οικειότητα, τη σεξουαλικότητας και το παιχνίδι.
Μέσα από αυτές τις πρακτικές, το Rhyzome Choreographic School επαναδιατυπώνει το ίδιο το νόημα του σχολείου. Δεν λειτουργεί ως σταθερός θεσμός ή εκπαιδευτικό πρόγραμμα με σαφώς ορισμένα όρια.
Αντίθετα, εμφανίζεται ως μια διαδικασία που μετασχηματίζεται μέσα από τις σχέσεις που παράγει. Σε έναν κόσμο όπου μεγάλο μέρος της κοινωνικής ζωής μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο ψηφιακό περιβάλλον, τέτοιες πρωτοβουλίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η χορογραφία εδώ γίνεται ένας τρόπος να επαναδιεκδικήσουμε την εμπειρία της κοινής παρουσίας.
Τελικά, το Rhyzome θέτει ένα ερώτημα που είναι ταυτόχρονα απλό και βαθιά πολιτικό: τι σημαίνει να μοιραζόμαστε έναν χώρο; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στη θεωρία αλλά στην ίδια την εμπειρία της συνύπαρξης. Μέσα από τη χορογραφία, η δυνατότητα δράσης παύει να ανήκει αποκλειστικά σε μεμονωμένα σώματα και κατανέμεται στο σύνολο των σχέσεων που συγκροτούν μια κατάσταση.
Η κίνηση δεν είναι μόνο αυτό που κάνουν τα σώματα, αλλά αυτό που συμβαίνει ανάμεσά τους: μια συνεχής διαπραγμάτευση παρουσίας, ένα πεδίο συνάντησης και ανταλλαγής, όπου οι ρυθμοί, οι αποστάσεις και οι διαθέσεις συντονίζονται προσωρινά μέσα από τη συλλογική εμπειρία.
Ελεύθερα, 15.03.2026
Εγγραφή στο Newsletter
