Ξεναγήσεις που εστιάζουν στην αρχιτεκτονική κτηρίων όπως και σε επιλεγμένους εσωτερικούς χώρους περιλαμβάνει η δράση Open House Nicosia που πραγματοποιείται για πρώτη φορά φέτος στην Κύπρο.
Τα ιδρυτικά μέλη, Άγγελος Σιαμαρής, Χριστιάνα Κυπερούντα, Στέλιος Θεοδώρου, εξηγούν πώς η πόλη θα μετατραπεί συμβολικά και ουσιαστικά για ένα διήμερο, τον ερχόμενο Απρίλιο, σε ένα ζωντανό μουσείο αρχιτεκτονικής.
Το Open House αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς προβολής της αρχιτεκτονικής και του δομημένου περιβάλλοντος. Ξεκινώντας από το Λονδίνο το 1992, η ιδέα έχει επεκταθεί σε περισσότερες από 60 πόλεις παγκοσμίως, δημιουργώντας ένα δίκτυο πολιτιστικών διοργανώσεων που προσκαλούν το κοινό να ανακαλύψει την αρχιτεκτονική και την ιστορία κάθε πόλης μέσα από ανοιχτές ξεναγήσεις σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.
Στο πλαίσιο του Open House Nicosia 2026, επιλεγμένα κτίρια θα ανοίξουν τις πόρτες τους για το κοινό, προσφέροντας δωρεάν ξεναγήσεις από εθελοντές και επαγγελματίες, ενώ κατά τo Σαββατοκύριακο του 18-19 Απριλίου θα πραγματοποιηθούν, επίσης, παράλληλες δράσεις όπως θεματικοί αρχιτεκτονικοί περίπατοι.
–Τι σας ώθησε να φέρετε τον θεσμό του Open House στην Κύπρο; Το Open House είναι ένας θεσμός που παρακολουθούμε εδώ και χρόνια, συμμετέχοντας τόσο ως επισκέπτες όσο και ως εθελοντές σε διάφορες χώρες στο εξωτερικό, κυρίως στην Ελλάδα. Μέσα από αυτές τις συμμετοχές, διαπιστώσαμε πόσο ουσιαστικό θα ήταν να υπήρχε κάτι αντίστοιχο στην Κύπρο. Πιστεύουμε ότι η χώρα διαθέτει ένα σημαντικό αρχιτεκτονικό «απόθεμα», το οποίο αξίζει να αναδειχθεί στο ευρύ κοινό.
–Ποιο κενό πιστεύετε ότι έρχεται να καλύψει στο πολιτιστικό ή αστικό τοπίο; Παρόλο που τα τελευταία χρόνια, μέσα από τις προσπάθειες του ΕΤΕΚ και του ΣΑΚ, καθώς και μέσω των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, οι συζητήσεις περί αρχιτεκτονικής κερδίζουν συνεχώς έδαφος στο κοινωνικό σύνολο, θεωρούμε ότι εξακολουθούν να περιορίζονται σε μεγάλο βαθμό στους κύκλους του επαγγέλματος. Ως εκ τούτου, θα θέλαμε ιδανικά το Open House να αποτελέσει την αφετηρία ώστε οι συζητήσεις αυτές να επεκταθούν στο πολιτιστικό και αστικό τοπίο της Λευκωσίας και να προσκαλέσουν τον κόσμο να εξερευνήσει και να ανακαλύψει την πόλη. Σε αντίθεση με άλλα events, όπου κάποιος χρειάζεται να εκδηλώσει εκ των προτέρων ενδιαφέρον, να κλείσει δηλαδή θέση και να πληρώσει, κατά το Σαββατοκύριακο του Open House μπορεί κάποιος, ενώ περπατά με την οικογένειά του ή τους φίλους του στη Λευκωσία, να δει ένα κτίριο που προσφέρει ξεναγήσεις και να το επισκεφθεί. Με αυτόν τον τρόπο, η πόλη γίνεται πιο ανοιχτή και πιο συμμετοχική.
–Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να μεταφέρετε στον επισκέπτη; Δεν πρόκειται για κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα, αλλά περισσότερο για έναν προβληματισμό, καθώς και για μια αφετηρία ώστε να αρχίσει να σκέφτεται πώς η αρχιτεκτονική, ως επιστήμη, θα μπορούσε πράγματι να τον βοηθήσει να ζει καλύτερα στο σπίτι του, να εργάζεται καλύτερα στον χώρο εργασίας του, αλλά και να βιώνει την πόλη του, όχι απλώς ως παρατηρητής που προσπαθεί να επιβιώσει, αλλά ως μέρος της που απολαμβάνει εμπειρίες. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι η αρχιτεκτονική έχει αυτή τη δύναμη, επομένως ιδανικά θα θέλαμε ο κάθε επισκέπτης να μπορεί να το αντιληφθεί αυτό μέσα από τον θεσμό.
–Με ποια κριτήρια θα επιλεγούν τα κτίρια της πρώτης διοργάνωσης; Σε σχέση με τα κτίρια που θα επιλεγούν, προχωρήσαμε σε ένα Open Call για συμμετοχές, μέσω του οποίου οποιοσδήποτε αρχιτέκτονας ή ιδιοκτήτης θεωρεί ότι ένα κτίριο έχει κάτι ουσιαστικό να πει από αρχιτεκτονικής άποψης, θα μπορούσε να δηλώσει συμμετοχή. Παράλληλα, επειδή πρόκειται για την πρώτη χρονιά υλοποίησης του θεσμού η προβολή του βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, η Οργανωτική Επιτροπή του Open House Nicosia προχώρησε και σε στοχευμένες προσκλήσεις, καταρτίζοντας λίστα δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων της Λευκωσίας που θεωρούμε ότι αξίζει να συμπεριληφθούν στη φετινή διοργάνωση. Δεν υπάρχει ωστόσο κάποιος συγκεκριμένος «κατάλογος» κριτηρίων. Το κτίριο χρειάζεται απλώς να έχει «κάτι» να εκφράσει και να αναδείξει. Στόχος μας είναι, μέσα από το πρόγραμμα ξεναγήσεων που θα διαμορφωθεί, να εκπροσωπείται ένα ευρύ φάσμα κτιρίων ποιοτικής αρχιτεκτονικής, το οποίο να αναδεικνύει το πλούσιο πολιτιστικό και ιστορικό υπόβαθρο της χώρας, καθώς και την πρόσφατη αστική της ανάπτυξη. Παράλληλα, επιθυμία μας είναι να δοθεί βήμα τόσο σε νέους, όσο και σε καταξιωμένους αρχιτέκτονες.
–Ποιος ο ρόλος των εθελοντών στον θεσμό; Οι εθελοντές μας αποτελούν τον πυρήνα του θεσμού. Το φεστιβάλ διοργανώνεται από τον ΜΚΟ «Voices of the City – Open House Nicosia», κατόπιν χορήγησης των δικαιωμάτων από τη διεθνή πολιτιστική πρωτοβουλία Open House Worldwide. Αυτή τη στιγμή, η Οργανωτική Επιτροπή του Open House, η οποία αποτελείται από 19 εθελοντές-μέλη με διαφορετικές εξειδικεύσεις, εργάζεται με εντατικούς ρυθμούς για την προετοιμασία της φετινής διοργάνωσης. Πέραν αυτού, κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου του θεσμού, όλες οι δράσεις βασίζονται στους εθελοντές μας, οι οποίοι θα εκπαιδευτούν και θα αναλάβουν τις ξεναγήσεις στο πλαίσιο του φεστιβάλ. Οι εθελοντές έχουν τη δυνατότητα να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους μέσω του Open Call, το οποίο ολοκληρώνεται στις 28 Φεβρουαρίου.
–Πώς θα ισορροπήσετε ανάμεσα στην ιστορική κληρονομιά και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική; Σκοπός μας είναι να εκπροσωπείται ένα ευρύ φάσμα κτιρίων με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Είμαστε βέβαιοι ότι η Λευκωσία μπορεί να εξελιχθεί σε μια επιτυχημένη πόλη «φιλοξενίας» του θεσμού, καθώς συνδυάζει ένα ευρύ φάσμα αρχιτεκτονικών ρυθμών και εκφράσεων. Η αρχιτεκτονική της ταυτότητα διαμορφώνεται από το πλούσιο πολιτιστικό και ιστορικό υπόβαθρο της Κύπρου, το οποίο εκτείνεται σε χιλιάδες χρόνια και περιλαμβάνει σημαντικές ιστορικές περιόδους, όπως η Βυζαντινή, η Φραγκική, η Ενετική, η Βρετανική και η Οθωμανική. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια, η πόλη βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη, με νέα έργα και αστικές παρεμβάσεις να υλοποιούνται συνεχώς και να επαναπροσδιορίζουν το σύγχρονο τοπίο της. Ήδη, οι πρώτες ενδείξεις από τους ιδιοκτήτες των κτιρίων που εκδηλώνουν ενδιαφέρον συμμετοχής επιβεβαιώνουν αυτή την πολυφωνία και τη δυναμική που χαρακτηρίζει την πόλη.
-Τι ιστορίες της χώρας ή της πόλης θέλετε να αναδειχθούν μέσα από τα κτίρια; Κάθε κτίριο, κάθε δημόσιος χώρος και κάθε περίπατος έχει τη δική του ιστορία. Το Open House επικεντρώνεται κυρίως στην ιστορία πίσω από την αρχιτεκτονική δημιουργία, αλλά και στην εμπειρία του χρήστη, πτυχές που συχνά μένουν στο περιθώριο όταν μιλάμε για ιστορικά ή και μη κτίρια. Συχνά εξετάζουμε ένα κτίριο από την ιστορική του σκοπιά. Σπανιότερα, όμως, μπαίνουμε στη διαδικασία να αναρωτηθούμε τι σκεφτόταν ο αρχιτέκτονας όταν έπαιρνε μια συγκεκριμένη απόφαση και ποιος είναι ο αντίκτυπος αυτής της απόφασης στην εμπειρία του χρήστη. Πρόκειται για χαρακτηριστικά και πληροφορίες που συχνά έχουν δευτερεύουσα βαρύτητα, αλλά για εμάς είναι εξίσου συναρπαστικά και επιθυμούμε να τα προβάλουμε.
