Τα ενέσιμα σκευάσματα που ήρθαν για να καταπολεμήσουν την παχυσαρκία και τον διαβήτη τύπου ΙΙ έχουν γίνει το «μαγικό φίλτρο» αδυνατίσματος για πολλούς celebrities, όπως η Oprah Winfrey. Στη συζήτηση, όμως, έχουν μπει και οι κίνδυνοι για την υγεία όταν το παίρνουν άτομα που δεν το χρειάζονται πραγματικά. Μιλήσαμε με μία γιατρό και μία διατροφολόγο για τις ενέσιμες θεραπείες για αδυνάτισμα, που μιμούνται τις ορμόνες GLP-1 και GIP και οι οποίες διχάσει τα τελευταία χρόνια με τα θεαματικά τους αποτελέσματα αλλά και τις παρενέργειες.
Η Demi Moore έφτασε στα «Actor Awards» αποστεωμένη, αδύναμη, με ένα ελαφρύ τρέμουλο στα χέρια. Τα social media απέδωσαν την εμφάνισή στις ενέσιμες θεραπείες για αδυνάτισμα και τις ακραίες προσπάθειές της να παραμείνει αδύνατη στα 63 της χρόνια. Ανάλογες εμφανίσεις -προκαλώντας συζητήσεις για τη χρήση των ενέσιμων φαρμάκων- έκαναν και οι Ariana Grande και η Christina Aguilera, χωρίς ωστόσο να αναφέρονται στον τρόπο της απώλειας κιλών τους. Πάντως, τα ενέσιμα σκευάσματα, δεν έχουν το τρέμουλο ως παρενέργεια, ωστόσο αυτό μπορεί να προκληθεί από την κόπωση, την ηλικία και το χαμηλό σάκχαρο που δεν σχετίζονται άμεσα αλλά ίσως έμμεσα με τα φάρμακα. Από την άλλη, υπάρχουν και οι εκείνες που μίλησαν ανοικτά για τη λήψη του φαρμάκου και τις ευεργετικές ιδιότητες που είχε σ’ αυτές. Η μεγιστάνας της τηλεόρασης Oprah Winfrey επιβεβαίωσε ότι έπαιρνε το σκεύασμα τον Δεκέμβριο του 2023 και σε εμφάνισή της σε podcast δήλωσε: «Το γεγονός ότι υπάρχει μια ιατρικά εγκεκριμένη συνταγή για τη διαχείριση του βάρους και τη διατήρηση καλύτερης υγείας, στη διάρκεια της ζωής μου, μοιάζει με ανακούφιση, με λύτρωση, με δώρο — και όχι κάτι πίσω από το οποίο πρέπει να κρύβεσαι και για το οποίο να χλευάζεσαι. Έχω τελειώσει οριστικά με τη ντροπή που προέρχεται από τους άλλους και ιδιαίτερα από τον ίδιο μου τον εαυτό». Θετική εμπειρία είχε και η κορυφαία τενίστρια Serena Williams η οποία επίσης πάλευε για χρόνια με τα σκαμπανεβάσματα του βάρους της. «Ποτέ δεν κατάφερνα να φτάσω στο βάρος που έπρεπε, ό,τι κι αν έκανα, όσο κι αν προπονούμουν. Ήταν τρελό, γιατί δεν είχα βρεθεί ποτέ ξανά στη ζωή μου σε μια κατάσταση όπου δούλευα τόσο σκληρά, έτρωγα τόσο υγιεινά και παρ’ όλα αυτά δεν μπορούσα να φτάσω εκεί που έπρεπε (…) Έχασα πάνω από 31 κιλά χρησιμοποιώντας το GLP-1 μου και ήμουν πραγματικά ενθουσιασμένη με αυτή την απώλεια βάρους. Το GLP-1 με βοήθησε να ενισχύσω όλα όσα ήδη έκανα — να τρώω υγιεινά και να γυμνάζομαι, είτε ως επαγγελματίας αθλήτρια στο κορυφαίο επίπεδο του τένις είτε απλώς πηγαίνοντας κάθε μέρα στο γυμναστήριο». Κι ενώ για αρκετούς ανθρώπους υπήρξε ένα πρώτης τάξεως βοήθημα για να ελέγξουν το βάρος τους, η κατάχρησή του και η χρήση χωρίς ιατρική επίβλεψη, άσκηση και διατροφή, μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές παρενέργειες.
Πότε και πώς;
Τα δημοφιλή φάρμακα, έχουν συγκεντρώσει ιδιαίτερο επιστημονικό και κοινωνικό ενδιαφέρον, τα τελευταία χρόνια, για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου ΙΙ και της παχυσαρκίας. Πρόκειται για ενέσιμες θεραπείες, οι οποίες δρουν μιμούμενες φυσικές ορμόνες του εντέρου που συμμετέχουν στη ρύθμιση της όρεξης και του σακχάρου στο αίμα. Η δράση τους είναι πολυπαραγοντική: Αυξάνουν την έκκριση ινσουλίνης όταν τα επίπεδα σακχάρου είναι αυξημένα, μειώνουν την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ, επιβραδύνουν την κένωση του στομάχου και ενισχύουν το αίσθημα κορεσμού μετά το φαγητό. Ως αποτέλεσμα, οι ασθενείς πεινούν λιγότερο, χορταίνουν πιο γρήγορα και καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες τροφής. «Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια νόσος με αρκετούς κινδύνους για την υγεία, επομένως, ένα τέτοιο σκεύασμα μπορεί πραγματικά να βοηθήσει», σημειώνει η Ενδοκρινολόγος, Δρ Στέλια Ιωαννίδου Καδή. Τονίζει, επίσης, ότι τα φάρμακα έρχονται να βοηθήσουν, όταν το άτομο ακολουθεί ένα ενδεικνυόμενο πρόγραμμα διατροφής και ασκείται. Δεν αποτελούν μαγική λύση. Ξεκαθαρίζει, επίσης, ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα αφορούν αποκλειστικά ασθενείς με διαβήτη τύπου ΙΙ και κλινική παχυσαρκία και δεν αποτελούν μέθοδο αδυνατίσματος για άτομα που έχουν κάποια επιπλέον κιλά. «Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις χρήσης, επομένως αν το φάρμακο το πάρουν ομάδες του πληθυσμού που δεν έχουν μελετηθεί και δοκιμαστεί ερευνητικά, δεν μπορούμε να ξέρουμε την ασφάλειά του». Η πιο σοβαρή, πλην σπάνια, παρενέργεια είναι η οξεία παγκρεατίτιδα, όμως, όταν το άτομο παρακολουθείται από γιατρό, δεν διατρέχει κίνδυνο. Η Κλινική Διαιτολόγος, Δρ Ελένη Ανδρέου, εξηγεί ότι η διατροφή είναι πολύ σημαντική στη διάρκεια της χρήσης των ενέσιμων σκευασμάτων αυτού του τύπου. «Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία της θεραπείας και ως κλινικοί διαιτολόγοι δίνουμε έμφαση στην επαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης για την προστασία της μυϊκής μάζας». Επιπλέον, σημειώνει, είναι σημαντικό να λαμβάνονται μικρότερα και πιο συχνά γεύματα, αλλά και ο περιορισμός των πολύ λιπαρών τροφών. «Τα λιπαρά γεύματα μπορεί να επιδεινώσουν τη ναυτία, η οποία είναι μία από τις πιθανές παρενέργειες, αλλά και την αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών για την πρόληψη της δυσκοιλιότητας». Η κα Ανδρέου σημειώνει ότι τα φάρμακα αυτά μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για τη διαχείριση του διαβήτη τύπου ΙΙ και της παχυσαρκίας, ωστόσο δεν αντικαθιστούν την αλλαγή τρόπου ζωής. «Η καλύτερη προσέγγιση περιλαμβάνει ιατρική παρακολούθηση, εξατομικευμένο διατροφικό πρόγραμμα, σωματική δραστηριότητα και διατήρηση μυϊκής μάζας. Όταν συνδυάζονται σωστά, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα θετικά, τόσο για το βάρος όσο και για τη μεταβολική υγεία».
Και ποια είναι η ετυμηγορία;
Η εκρηκτική δημοτικότητα των φαρμάκων που βασίζονται στις ορμόνες GLP-1 ίσως είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς η ιατρική και η κουλτούρα των social media μπορούν να συναντηθούν με απρόβλεπτο τρόπο. Από τη μία πλευρά, πρόκειται για μια πραγματική επιστημονική εξέλιξη που δίνει σε πολλούς ανθρώπους με παχυσαρκία ή διαβήτη τύπου ΙΙ ένα εργαλείο, που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχε. Για ασθενείς που παλεύουν χρόνια με το βάρος τους και τις μεταβολικές επιπλοκές του, τα φάρμακα αυτά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό σύμμαχο, όταν χρησιμοποιούνται σωστά και υπό ιατρική παρακολούθηση. Από την άλλη πλευρά, η μετατροπή τους σε «θαυματουργή ένεση αδυνατίσματος» δημιουργεί μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση: Ότι η απώλεια βάρους μπορεί να επιτευχθεί γρήγορα, χωρίς αλλαγές στον τρόπο ζωής και χωρίς ιατρική αξιολόγηση. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η παχυσαρκία είναι μια χρόνια και πολυπαραγοντική νόσος, που σχετίζεται με τη γενετική, τον μεταβολισμό, τη διατροφή, την ψυχολογία και το περιβάλλον. Κανένα φάρμακο δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τη σημασία της ισορροπημένης διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας και της μακροχρόνιας αλλαγής συνηθειών. Η πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι αν αυτά τα φάρμακα είναι «καλά» ή «κακά». Είναι πώς θα χρησιμοποιηθούν. Αν παραμείνουν στα χέρια της ιατρικής επιστήμης, μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο για τη δημόσια υγεία. Αν, όμως, μετατραπούν σε ακόμη ένα trend της κουλτούρας της γρήγορης απώλειας βάρους, τότε κινδυνεύουν να δημιουργήσουν νέες παρεξηγήσεις γύρω από το σώμα, την υγεία και την πραγματική φύση της παχυσαρκίας. Στο τέλος, ίσως το σημαντικότερο μάθημα από τη «GLP-1 frenzy» δεν αφορά μόνο ένα φάρμακο, αλλά το πώς αντιμετωπίζουμε συνολικά το βάρος, την υγεία και τις προσδοκίες που έχουμε από την ιατρική.
