Θα παρουσιαστεί τελικά αυτόνομα στη Βενετία η περφόρμανς Elegy της Gabrielle Goliath, η οποία έχει αποκλειστεί από την εκπροσώπηση της Νότιας Αφρικής στην επερχόμενη Μπιενάλε της Βενετίας, λόγω του αφιερώματός του σε μια Παλαιστίνια ποιήτρια.
Στο επίκεντρο διαμάχης γύρω από το περίπτερο της Νότιας Αφρικής βρέθηκε το έργο Elegy (ελεγεία, θρηνητική ποίηση) της Gabrielle Goliath. Το έργο της εικαστικού αποκλείστηκε από το περίπτερο της Νότιας Αφρικής για τη φετινή Μπιενάλε Βενετίας, λόγω της αναφοράς του στη Γάζα, όμως θα παρουσιαστεί τελικά ανεξάρτητα στη Βενετία. Η Γκολάια και η επιμελήτρια Ίνγκριντ Μασόντο προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη ζητώντας να ανατραπεί η απόφαση, υποστηρίζοντας ότι δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο για την ελευθερία της έκφρασης. Η προσφυγή τους απορρίφθηκε τον Φεβρουάριο και η Νότια Αφρική δεν όρισε άλλη συμμετοχή, με αποτέλεσμα το εθνικό της περίπτερο να μείνει κενό.
Το έργο θα παρουσιαστεί στην εκκλησία Chiesa di Sant’Antonin, στην περιοχή Castello, σε μικρή απόσταση από το Arsenale, από τις 5 Μαΐου ώς τις 31 Ιουλίου. Η φετινή Μπιενάλε της Βενετίας ανοίγει για το κοινό στις 9 Μαΐου και θα διαρκέσει έως τις 22 Νοεμβρίου.
Το Elegy είχε επιλεγεί από τον οργανισμό Art Periodical για να εκπροσωπήσει τη Νότια Αφρική στη φετινή διοργάνωση. Η παρουσίασή του ακυρώθηκε τον Ιανουάριο από τον υπουργό Πολιτισμού Gayton McKenzie, ο οποίος χαρακτήρισε το έργο «βαθιά διχαστικό», εξαιτίας της ενότητάς του που αναφέρεται στη Γάζα και περιλαμβάνει αναφορά στην Παλαιστίνια ποιήτρια Χίμπα Αμπού Νάντα, η οποία σκοτώθηκε σε ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα το 2023. Η άποψη του υπουργείου ήταν πως το εθνικό περίπτερο δεν έπρεπε να μετατραπεί σε χώρο μιας διεθνούς, πολιτικά φορτισμένης σύγκρουσης. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς έρχεται σε αντίθεση και με την επίσημη στάση της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για τη Γάζα.
Η περφόρμανς συνοδεύεται από ένα γκαζάλ –μια αρχαία αραβική μορφή ωδής– που αποτίει φόρο τιμής στο ποίημα «Σου προσφέρω καταφύγιο» της Παλαιστίνιας Αμπού Νάντα, το οποίο έγραψε 10 ημέρες πριν από τον θάνατό της. Ο πόλεμος στη Γάζα δεν αποτελεί περαιτέρω θέμα στο ίδιο το έργο τέχνης. Ωστόσο, μια επιμελητική δήλωση που εξέδωσε η Γκολάια αναφέρεται σε «ένα φάντασμα γενοκτονίας» και μιλά για «χιλιάδες γυναίκες, παιδιά και αμάχους που σκοτώθηκαν στη Γάζα». Η παράσταση που παρουσιάζεται στη Βενετία τιμά επίσης τη μνήμη δύο γυναικών της φυλής Νάμα, που εκδιώχθηκαν και δολοφονήθηκαν από τις γερμανικές αποικιακές δυνάμεις στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η Γκολάια δήλωσε ότι η παρουσίαση του έργου της στη Βενετία ήταν ζωτικής σημασίας, καθώς η ακύρωσή του δημιουργούσε «ένα επικίνδυνο προηγούμενο», το οποίο προήλθε «αποκλειστικά από το γεγονός ότι ο υπουργός Πολιτισμού της Νότιας Αφρικής, Μακένζι, διαφώνησε με ορισμένα στοιχεία του έργου και από την άρνησή μου να τα αλλάξω». Η περφόρμανς «Elegy» αποτελεί την επιτομή του βαθιά ποιητικού έργου της καλλιτέχνιδας, η οποία εδώ και πολλά χρόνια ασχολείται με θέματα βίας κατά των γυναικών. Η γεννημένη στη Νότια Αφρική Γκαμπριέλ Γκολάια είναι γνωστή για τις υποβλητικές πολιτικές εγκαταστάσεις και περφόρμανς της.
Η πολυκαναλική βιντεοεγκατάσταση ανοιχτού ήχου της Νοτιοαφρικανής καλλιτέχνιδας αποτελείται από ηχογραφήσεις επτά παραστάσεων, στις οποίες διαφορετικές ερμηνεύτριες αναδύονται από βελούδινα, σκοτεινά φόντα και κρατούν μια μεμονωμένη, καθαρή, υψηλή νότα για όσο περισσότερο μπορούν. Καθώς κάθε ερμηνεύτρια αρχίζει να χάνει την ανάσα της, κατεβαίνει από ένα χαμηλό βάθρο και βγαίνει προς τα δεξιά της, ενώ μια άλλη ερμηνεύτρια ανεβαίνει πίσω της, κρατώντας την ίδια νότα, η οποία αυξομειώνεται ανάλογα με την έκταση και το ηχόχρωμα της φωνής της. Προβαλλόμενες σε φυσικό μέγεθος σε επτά οθόνες διατεταγμένες σε τόξο, οι ερμηνεύτριες αποτελούν μια ηχηρή χορωδία, που θυμίζει το ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο. Η κοινή τους νότα ηχεί τόσο καθαρά και με την ίδια περίπου διάρκεια όσο ένα διαστημόμετρο. Συνολικά, οι παραστάσεις και οι ηχογραφήσεις δίνουν φωνή σε ζωές που προορίζονταν να διαγραφούν από τη μνήμη μας.
Δημιουργημένο για τις γυναίκες που σκοτώθηκαν σε πράξεις σεξουαλικής ή φυλετικής βίας, καθώς και ατόμων της LGBTQ+ κοινότητας, η Elegy σχεδιάστηκε αρχικά το 2015 για να τιμήσει τη μνήμη της δολοφονημένης Νοτιοαφρικανής Ipeleng Christine Moholane. Η Ipeleng, 19 ετών, φοιτήτρια δημοσιογραφίας στο Midrand Graduate Institute, αναφέρθηκε για πρώτη φορά ως αγνοούμενη στις 16 Μαΐου 2015. Στις 25 Μαΐου βρέθηκε δολοφονημένη, ξαπλωμένη σε ένα ανοιχτό λιβάδι στην Tembisa. Αναγνωρίζοντας το πτώμα, ο πατέρας της, Isaac Moholane, θυμάται: «Δεν μπορώ να σας περιγράψω τον πόνο και τη θλίψη που μου προκάλεσε το να δω το άψυχο σώμα της με αυτόν τον τρόπο. Ήταν γυμνή, βιασμένη, με δεμένα πόδια… Κάποιος την είχε στραγγαλίσει τόσο βάναυσα με σκοπό να βεβαιωθεί ότι θα πεθάνει».
Η έκθεση της Γκολάια στην εκκλησία Chiesa di Sant’Antonin διοργανώνεται σε συνεργασία με το κέντρο τέχνης Ibraaz του Λονδίνου, το οποίο θα φιλοξενήσει την έκθεση «Elegy» τον Οκτώβριο.
Η Ελβετο-Καμερούνια επιμελήτρια Koyo Kouoh, η οποία επρόκειτο να γίνει η πρώτη Αφρικανίδα γυναίκα που θα ηγούνταν της Μπιενάλε Βενετίας 2026, απεβίωσε ξαφνικά τον περασμένο Μάιο. Η κύρια έκθεσή της, με τίτλο «In Minor Keys», υλοποιείται από μια ομάδα συνεργατών που είχε συναντήσει και ενημερώσει έναν μήνα πριν από τον θάνατό της. Στο επίσημο τμήμα της 61ης έκδοσης της Μπιενάλε, 111 καλλιτέχνες θα παρουσιάσουν έργα που αντιπροσωπεύουν 99 συμμετέχουσες χώρες φέτος.
Ελεύθερα 11.4.2026
Εγγραφή στο Newsletter
