Ο διακεκριμένος κινηματογραφιστής και δημοσιογράφος προειδοποιεί ότι η «Ύβρις της Ανθρωπότητας» έχει ήδη συντελεστεί κι ίσως αυτό που ζούμε σήμερα να είναι η άτη- κι έπεται η νέμεση.
Στον παγωμένο Βορρά, εκεί όπου για χιλιάδες χρόνια το έδαφος κρατούσε φυλαγμένο ένα ολόκληρο προϊστορικό σύμπαν, το permafrost λιώνει και μαζί του καταρρέει ένας κόσμος χτισμένος πάνω στην ψευδαίσθηση της σταθερότητας. Ενώ οι επιστήμονες κρούουν το καμπανάκι ότι έχουμε ήδη ξεπεράσει το σημείο χωρίς επιστροφή υπονομεύοντας το μέλλον των παιδιών μας, η θολωμένη ανθρωπότητα συνεχίζει ακάθεκτη και ατάραχη τους ολέθριους ενεργειακούς ανταγωνισμούς. Με αφορμή την προβολή στην Κύπρο του νέου του ντοκιμαντέρ «Η ύβρις της ανθρωπότητας», ο Γιώργος Αυγερόπουλος, ένας από τους πιο έμπειρους Έλληνες ντοκιμαντερίστες με πολυετή πορεία σε μέτωπα και κρίσεις ανά τον κόσμο, μιλά για την πιο ανησυχητική στιγμή ενός πολιτισμού που δοκιμάζει τα ίδια του τα όρια.
–Μέχρι πότε το ανθρώπινο ον θα πριονίζει το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται; Δεν καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτικό το ερώτημα αυτό; Καταρχάς, καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική η απεξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία έχουν επιφέρει τόσα δεινά στην ανθρωπότητα. Είναι πράγματι εντυπωσιακό το γεγονός ότι το υποτιθέμενο πιο έξυπνο είδος στον πλανήτη έχει τόσο ισχυρές αυτοκαταστροφικές τάσεις. Αυτό αποδεικνύεται περίτρανα με όσα συμβαίνουν σήμερα στην Αρκτική. Αποδεδειγμένα, η ανθρωπότητα έχει ήδη περάσει την κόκκινη γραμμή, όπου είναι πιθανώς χωρίς επιστροφή. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, εκτός από τους παγετώνες και τον θαλάσσιο πάγο που μιλάμε εδώ και δεκαετίες, λιώνει με ταχύτατους ρυθμούς το επί χιλιετηρίδες μόνιμα παγωμένο έδαφος, το permafrost, πάνω στο οποίο έχουν χτιστεί στην Αρκτική τα πάντα, όλες οι ανθρώπινες υποδομές: δίκτυα ηλεκτρισμού, δρόμοι, εγκαταστάσεις, κτήρια, σπίτια, εγκαταστάσεις εταιριών ορυκτών καυσίμων. Τήκεται, σχηματίζοντας ροές λάσπης.
–Πόσο άμεσα και ορατά είναι τα σημάδια στην καθημερινότητα των ανθρώπων εκεί; Είναι σοκαριστικό να το βλέπεις το έδαφος να κατακρημνίζεται συμπαρασύροντας ό,τι βρίσκεται χτισμένο πάνω του. Χαρακτηριστικά, σε ορισμένες πόλεις στη Σιβηρία, ήδη το 80% των κτηρίων έχει υποστεί ζημιές. Υπολογίζεται ότι η ρωσική οικονομία μέχρι το 2050 θα έχει απώλειες πάνω από 130 δισεκατομμύρια δολάρια, εξαιτίας των επιπτώσεων της τήξης. Υπάρχουν κτήρια τα οποία έχουν εγκαταλειφθεί, επειδή διαλυθήκαν ή είναι εμφανώς ετοιμόρροπα. Στη δε Αλάσκα, κοινότητες έχουν ήδη ζητήσει μετεγκατάσταση σε ασφαλέστερα εδάφη. Δεν έχουν επιλογή, κινδυνεύουν. Τα σπίτια γέρνουν. Αυτοί θα είναι οι πρώτοι κλιματικοί πρόσφυγες σε μια χώρα, τις ΗΠΑ, ο Πρόεδρος της οποίας δεν πιστεύει στην κλιματική κρίση!
–Πόσο λανθασμένη είναι η εντύπωση ότι πρόκειται για τοπική μεταβολή που δεν αφορά και δεν επηρεάζει τις δικές μας ζωές; Εντελώς. Η Αρκτική είναι το Νο1 κλιματικό hot spot στον πλανήτη. Θερμαίνεται τέσσερις φορές περισσότερο από τον παγκόσμιο μ.ο. Μεταξύ μας, Νο 2 δύο είμαστε εμείς, στη Μεσόγειο. Προφανώς, ό,τι συμβαίνει στην Αρκτική, δεν μένει στην Αρκτική. Πρακτικά, το permafrost, που καταλαμβάνει τεράστιες εκτάσεις στο βόρειο ημισφαίριο και φτάνει σε ορισμένες περιοχές σε βάθος 1500 μέτρων, έχει «φυλακίσει» απίστευτες ποσότητες προϊστορικής χλωρίδας και πανίδας. Έχει καταψύξει μέσα του την Εποχή των Μαμούθ και καθώς λιώνει, την ξερνά από τα σωθικά του. Οι παλαιοντολόγοι βρίσκουν εκεί πεδίο δόξης λαμπρό. Το πρόβλημα είναι ότι όλη αυτή η οργανική ύλη που έχει καταψυχθεί βγαίνει πια στην επιφάνεια και σαπίζει στο σήμερα, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου, δηλαδή αερίων του θερμοκηπίου, που αλλάζουν δραστικά το κλίμα του 21ου αιώνα.
–Πώς εκδηλώνεται αυτό στο τοπίο; Στην Αρκτική βλέπεις πλέον λίμνες να κοχλάζουν. Τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκαν περί τις 600 νέες λίμνες εξαιτίας της τήξης του permafrost. Μέσα στους κρατήρες που έχουν δημιουργηθεί έχει μαζευτεί νερό και η προϊστορική ύλη που σαπίζει στον βυθό ανεβαίνει στην επιφάνεια με τη μορφή φυσαλίδων μεθανίου. Για ν’ αποδείξουν ότι πρόκειται για μεθάνιο, οι επιστήμονες παγιδεύουν το αέριο, ανοίγουν μια βάνα και βάζουν φωτιά. Έτσι, βλέπεις απίστευτες ψυχεδελικές εικόνες με φωτιά στο νερό ή στον πάγο που θυμίζουν εξώφυλλα των Pink Floyd. Σε άλλες περιοχές στη Σιβηρία ανακαλύφθηκαν στη μέση του πουθενά δεκάδες τεράστιοι κρατήρες που δημιουργήθηκαν από έκρηξη από μέσα προς τα έξω, όπως το ηφαίστειο. Είναι από παγιδευμένο μεθάνιο σε τεράστιες ποσότητες που δεν είχε διέξοδο διαφυγής και εξερράγη.
–Πώς συνεχίζουν τις εργασίες τους οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον; Δεν επηρεάζονται; Τοποθετούν μίλια σωληνώσεων, ειδικές συσκευές που ονομάζονται «thermosiphons». Αντλούν τη θερμότητα από το υπέδαφος και τη διοχετεύουν στην ατμόσφαιρα ούτως ώστε να κρατήσουν τεχνητά το permafrost όσο περισσότερο παγωμένο και σκληρό γίνεται για να αντέχει τις βαριές εγκαταστάσεις τους. Ούτως ώστε να συνεχίσουν, δηλαδή, απρόσκοπτα την ίδια εκείνη δραστηριότητα που ευθύνεται για το λιώσιμο του permafrost!
–Περιγράφεις ένα καφκικό παράδοξο. Θα έλεγες ότι αυτό είναι το ακριβές πορτρέτο του οικονομικού μας συστήματος; Ακριβώς. Συνοψίζει το προβληματικό σκεπτικό του οικονομικού μας συστήματος και δείχνει την υπεροψία του ανθρώπου που δεν διστάζει μπροστά σε τίποτα όταν υπάρχει κέρδος. Αυτή είναι η ύβρις της ανθρωπότητας. Στο μυαλό πολλών ανθρώπων υπάρχει η εσφαλμένη ιδέα ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να κάνουμε ό,τι ακριβώς κάναμε, σαν να μην τρέχει τίποτα και να συνεχίσουμε να ζούμε κανονικά. Η αλαζονεία του ανθρώπινου είδους έχει αλλάξει επίπεδο. Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου όλα τα σημάδια είναι εκεί, βλέπουμε τον πλανήτη να «κραυγάζει».
–Αν το δούμε υπό το πρίσμα της αρχαιοελληνικής τραγωδίας, σε ποια πράξη του έργου βρισκόμαστε σήμερα; Νομίζω ότι ξεπεράσαμε το στάδιο της ύβρεως. Έχει ήδη διαπραχθεί. Βρισκόμαστε στην άτη, στο θόλωμα. Κι αν δεν κάνουμε κάτι, σύντομα θα επέλθει η νέμεση. Ο πλανήτης θα μας αποτινάξει, καθώς θα έχουμε δημιουργήσει μόνοι μας ένα περιβάλλον μη βιώσιμο. Δεν θα συμβεί σήμερα ή αύριο. Αλλά μέχρι το 2100, όπως εκτιμούν οι επιστήμονες, τα παιδιά των παιδιών μας ενδεχομένως να το ζήσουν αυτό. Οδεύουμε ανέμελοι προς το χείλος του γκρεμού. Δεν έχουμε καταλάβει ότι υπάρχει deadline.
–Γιατί επέλεξες να ξεκινήσεις την ταινία με διάγγελμα του Αντόνιο Γκουτέρες; Όταν το έκανε το 2022 ο Γκουτέρες, είχε μόλις ξεκινήσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και γι’ αυτό πέρασε στα ψιλά. Δεν πίστευα στ’ αυτιά μου τις λέξεις που χρησιμοποιούσε. Πήρε στα χέρια την έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) κι επί λέξει είπε: «κρατάω στα χέρια μου τον άτλαντα της ανθρώπινης οδύνης» (an atlas of human suffering). Οι παγκόσμιοι ηγέτες είναι υπεύθυνοι για τον εμπρησμό του ενός και μοναδικού μας σπιτιού. Μέχρι τότε υπήρχαν όλα αυτά τα συνέδρια κι οι μεγαλόστομες, φιλόδοξες δεσμεύσεις των ηγετών για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μέχρι το 2050. Κουραφέξαλα. Ξεχάστηκε το θέμα, σαν να μην τρέχει τίποτα, εξαφανίστηκε τελείως από τον δημόσιο διάλογο. Ένας λόγος που έκανα την ταινία ήταν για να επανέλθει στο προσκήνιο.
–Τι πρέπει να γίνει για να ενεργοποιηθεί η ανθρωπότητα; Η ανθρωπότητα συνήθως ενεργοποιείται όταν συνειδητοποιήσει ότι υπάρχει deadline. Ο άνθρωπος αν θέλει μπορεί. Το ζήτημα είναι ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πολιτική βούληση. Ό,τι λέγαμε για την κλιματική κρίση έχει πλέον αντικατασταθεί στην ατζέντα με το δόγμα της ενεργειακής ασφάλειας. Δηλαδή, να πάρουμε όπλα και να κάνουμε πολέμους. Η κλιματική κρίση έπρεπε να είναι πρώτο θέμα στα δελτία. Είναι το κρισιμότερο θέμα της εποχής, με διαφορά από τα υπόλοιπα. Με τα χέρια μας βγάζουμε τα μάτια μας και σπρώχνουμε τα συστήματα της Γης προς την αποσταθεροποίηση. Εάν αποσταθεροποιηθούν, πράγμα που θα συμβεί αν συνεχίσουμε έτσι, τότε κάθε πόλεμος, γενοκτονία, λοιμός ή λιμός, σεισμός, καταποντισμός, τσουνάμι, κάθε όλεθρος και συμφορά που έχει βρει το ανθρώπινο είδος έως σήμερα, δεν θα είναι τίποτα μπροστά σ’ αυτό που το περιμένει.
–Με την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, η συζήτηση επικεντρώνεται ξανά στην ενεργειακή ασφάλεια. Δεν είναι ειρωνικό κάθε γεωπολιτική κρίση να μας σπρώχνει ακόμη πιο βαθιά στο πρόβλημα που την τροφοδοτεί; Έχεις απόλυτο δίκιο. Ο ιστορικός του μέλλοντος, αν θα έβαζε μια ταμπέλα στην εποχή από το 1940 μέχρι σήμερα, θα την ονόμαζε «ο πολιτισμός των ορυκτών καυσίμων». Ό,τι παράγουμε και καταναλώνουμε έχει άμεση σχέση. Το σύστημα βγάζει λεφτά και γι’ αυτό διατηρείται, άρα καταλαβαίνουμε ότι θα συνεχίσει να υπάρχει. Ως ανθρωπότητα θα πρέπει να είμαστε θαρραλέοι να κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα. Και η αλήθεια είναι ότι αυτή η λογική, ο καπιταλισμός δηλαδή, ο τρόπος με τον οποίο έχουμε δομήσει και οργανώσει τις κοινωνίες και τις οικονομίες, μάς σπρώχνει στην άβυσσο. Αυτό είναι κοινή παραδοχή, δεν αμφισβητείται από κανέναν σοβαρό πολιτικό επιστήμονα- όπου κι αν τάσσεται ιδεολογικά.
–Αν δεχτούμε ότι το ίδιο το σύστημα μάς οδηγεί στην κρίση, υπάρχει ρεαλιστική διέξοδος; Υπάρχουν δύο μεγάλες σχολές σκέψης. Η πρώτη είναι ότι ο καπιταλισμός πάσχει, αλλά με τα εργαλεία του, δηλαδή με την αγορά, τις τιμές, την κατανάλωση κ.λπ. μπορούμε να τον επιδιορθώσουμε και να τον μερεμετίσουμε ώστε να είναι συμβατός με τη φύση, για να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε αυτά επιθυμούμε και κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη και άνετη. Δεν γίνεται να επιστρέψουμε στον Μεσαίωνα και τα κάρα. Η δεύτερη σχολή σκέψης λέει ότι το σύστημα δεν επιδέχεται διόρθωσης και πρέπει να εφεύρουμε κάτι νέο και καλύτερο. Φαντάζει αδύνατο, ουτοπικό κ.λπ. αλλά να θυμίσω ότι τα συστήματα δεν είναι γραμμένα στην πέτρα. Πριν από τον καπιταλισμό υπήρχε κάτι άλλο και πριν κάτι άλλο. Άλλωστε, ο ίδιος ο καπιταλισμός έχει στην πορεία μεταμορφωθεί. Πλέον μιλάμε για έναν άγριο, αδίστακτο καπιταλισμό ο οποίος τρώει τις σάρκες του, εμάς, πετάει πια σωρηδόν ανθρώπους στο περιθώριο και δημιουργεί τη μία κρίση μετά την άλλη. Επομένως, αυτό θα έπρεπε να είναι το μεγάλο διακύβευμα της εποχής μας: να βρούμε σε μια παγκόσμια συνεννόηση κάτι καινούργιο και λειτουργικό. Θα είναι το μεγάλο πολιτικό πρόταγμα των επόμενων δεκαετιών.
–Η ταινία ακολουθεί δύο ανθρώπους σε αντίπαλες γεωπολιτικές πλευρές. Γιατί επέλεξες να αφηγηθείς μια παγκόσμια κρίση μέσα από τόσο προσωπικές ιστορίες; Από την αρχή έχτισα συμβολικά την ταινία εκατέρωθεν του Βερίγγειου Πορθμού, πάνω σε δύο συγκεκριμένους ανθρώπους. Τη Μάρθα σε μια απομονωμένη κοινότητα στη Βόρεια Αλάσκα και τον Νικίτα στην Ανατολική Σιβηρία. Τους χωρίζει μια θάλασσα. Βιώνουν ακριβώς το ίδιο πρόβλημα, βλέπουν το περιβάλλον να καταρρέει, τις ζωές τους ν’ αλλάζουν. Μην ξεχνάς ότι πρόκειται για αρχαίους λαούς, στην Αλάσκα οι Ινουίτ και στη Σιβηρία οι Σαχά, οι Γιακούτιοι. Ταυτόχρονα είναι και μακριά: στις δύο άκρες του κόσμου. Μάς οδηγούν και κινούμαστε με τα χειροπιαστά επιστημονικά δεδομένα. Ακούμε τους επιστήμονες να λένε ψύχραιμα ότι μέχρι το 2100 τα πρώτα 5-6 μέτρα του permafrost θα έχουν χαθεί ανεπιστρεπτί.
–Όταν περπάτησες εκεί, ένιωσες το μέλλον να συμβαίνει μπροστά στα μάτια σου; Ναι, το βλέπεις να συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο, μπροστά στα μάτια σου. Δεν το περίμενα. Ξαναδούλεψα στην Αρκτική το 2007. Τότε, για να τραβήξεις έναν παγετώνα να καταρρέει ή ένα παγόβουνο να λιώνει, έπρεπε να περιμένεις με την κάμερα, να χρησιμοποιήσεις time-lapse κ.λπ. Θεωρητικά, είναι κάτι αόρατο, που πρέπει να είσαι τυχερός να το πετύχεις. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πήγαμε σε μια αχανή περιοχή, τοποθετήσαμε τριπόδι και κάμερα και απλά αρχίσαμε να κινηματογραφούμε το permafrost που έλιωνε και σχημάτιζε ροές λάσπης, μ’ έναν απόκοσμο ήχο. Θυμάμαι ότι είχαμε καθίσει αμίλητοι με τον διευθυντή φωτογραφίας, τον αδερφό μου Γιάννη Αυγερόπουλο. Μετά από κανένα μισάωρο, κοιταχτήκαμε κι είπαμε κι οι δύο ταυτόχρονα την ίδια φράση- θα το πω κομψά: «την κάτσαμε».
–Μόνο τα αέρια είναι το ζήτημα ή υπάρχει και κάτι πιο απρόβλεπτο; Μόνο να αναλογιστείς τι θα απελευθερώσει αυτό το έδαφος έτσι και λιώσει, συνειδητοποιείς ότι δεν υπάρχει γυρισμός. Υπάρχουν έξι πανεπιστήμια στη Γιακουτία που μελετούν μόνο το permafrost, με εξειδίκευση τους ιούς. Όποιο κομμάτι πάρουν οι επιστήμονες ως δείγμα να εξετάσουν στο μικροσκόπιο, υπάρχει πάντα ένας αδρανής μικροοργανισμός, που όταν βρει τις κατάλληλες συνθήκες, ενεργοποιείται ξανά. Αρχίζει να εκκρίνει, να αναπαράγεται. Ο εφιάλτης των επιστημόνων είναι τι θα συμβεί αν ένας άγνωστος παλαιοϊός της Εποχής των Μαμούθ μεταλλαχθεί και σμίξει με κάποιον σύγχρονο.
–Αυτό όπως το περιγράφεις μήπως μοιάζει με μια διαδικασία «αυτοθεραπείας» του οργανισμού της Γης; Επιστήμονες παραλληλίζουν το αποτύπωμα του ανθρώπου στη Γη και τον τρόπο με τον οποίο βλάπτει τον ίδιο τον οργανισμό που τον φιλοξενεί με τη διαδικασία επέκτασης ενός καρκινώματος. Δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο οργανισμός θα βρει τη θεραπεία. Θα κάνει ένα «έτσι» και θα μας αποσείσει. Ο πλανήτης θα επιβιώσει, το ερώτημα είναι αν θα επιβιώσει ο πολιτισμός μας.
–Πώς ισορροπείς ανάμεσα στην προειδοποίηση και την εσχατολογία; Έχω βρεθεί σε πολλές προβολές κι έχω αίσθηση της αντίδρασης του κοινού. Δεν είμαι άνθρωπος που όταν βλέπω κάτι άσχημο παραλύω. Θεωρώ ότι για να καταφέρουμε να κάνουμε κάτι πρέπει να είμαστε καλά ενημερωμένοι. Αλλιώς, είμαστε σαν τις στρουθοκαμήλους που βάζουν το κεφάλι στην άμμο. Το αντιμετώπισα από την πρώτη στιγμή, πριν το πρώτο καρέ, όταν έψαχνα συμμάχους και διεθνή δίκτυα για να χρηματοδοτηθεί η ταινία. Κάποια στιγμή παρουσίασα ένα προσχέδιο στην EBU, μπροστά σε ανθρώπους από όλες τις χώρες. Όταν τελείωσα, σήκωσε το χέρι η commissioning editor ενός μεγάλου δικτύου και είπε: «εξαιρετικό project Γιώργο, αλλά να ξέρεις ότι το κοινό μας δεν θέλει να βλέπει δυσάρεστα πράγματα». Έμεινα «παγωτό». Δεν περίμενα να ακούσω κάτι τέτοιο σε μια τέτοια συνάντηση. Απάντησα ότι η δουλειά η δική της και η δική μου είναι να λέμε στον κόσμο αυτό που συμβαίνει, που δυστυχώς πολλές φορές είναι δυσάρεστο. Πρέπει να μάθουμε για να δράσουμε. Δεν είναι μια εσχατολογική ταινία. Βοηθά στην κατανόηση μιας πραγματικότητας που δεν είναι ευχάριστη, αλλά είναι υπαρκτή.
-Υπάρχουν περιθώρια που να δείχνουν ότι κάτι μπορεί ακόμη να αντιστραφεί; Ο Νικίτα προσπαθεί να συμβάλει στην επαναφορά του οικοσυστήματος. Έχει στηθεί ένα γιγαντιαίο πείραμα εκεί που έχει να κάνει με την αναβίωση της στέπας των μαμούθ, να επανέλθει δηλαδή το οικοσύστημα της Σιβήριας όπως ήταν πριν την έλευση του πρωτόγονου ανθρώπου. Εγκαθιστούν μεγάλα φυτοφάγα ζώα που ζούσαν στην περιοχή: βουβάλια, βίσωνες, άλογα, καμήλες, μοσχοβόδια. Καθώς βόσκουν, δεν αφήνουν δέντρα να αναπτυχθούν, γεγονός που επιταχύνει την ανάπτυξη βοσκοτόπων. Η Σιβηρία, πριν την έλευση του ανθρώπου, ήταν ένας απέραντος βοσκότοπος με τεράστιους πληθυσμούς ζώων. Σήμερα, θα δεις απέραντα δάση που έγιναν όταν αφανίσαμε τα ζώα. Ήδη υπάρχουν αποτελέσματα, έχει παρατηρηθεί ότι οι ανοιχτοί βοσκότοποι αντανακλούν περισσότερη ηλικιακή ακτινοβολία από τα δάση. Παράλληλα, τα ζώα, καθώς σκάβουν με τις οπλές στο χιόνι, επιτρέπουν στο ψύχος να φτάσει πιο βαθιά. Έτσι, η θερμοκρασία του permafrost έχει πέσει κατά 2 βαθμούς Κελσίου. Πριν τη χειροτέρευση των σχέσεων Ευρώπης- Ρωσίας, κατέφθαναν κοπάδια επιστημόνων από την Ευρώπη και την Αμερική. Η αναβίωση οικοσυστημάτων, είναι μία λύση, μία απάντηση στην κλιματική κρίση.
–Σ’ έναν κόσμο που καταναλώνει reels των 15 δευτερολέπτων, πιστεύεις ακόμη στο μεγάλο αφήγημα ως εργαλείο αλλαγής; Όταν προβάλλεται η ταινία στους κινηματογράφους, δεν κουνιέται φύλλο. Τα 83’ περνούν γρήγορα. Δεν γνωρίζουμε τίποτα για το θέμα, τι συμβαίνει, τι επιπτώσεις έχει. Για τον θεατή είναι μια ανακάλυψη.
–Η επόμενη ταινία σου τι αφορά; Την κλιματική αλλαγή στη Μεσόγειο. Κάναμε γυρίσματα σε επτά χώρες: Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Μαρόκο, Αίγυπτος, Κύπρο. Στην Κύπρο μίλησα με τον Υπουργό Ενέργειας και τον ρώτησα το εξής: δεν είναι οξύμωρο η χώρα, η οποία βιώνει τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, να θέλει να εκμεταλλευτεί τα ορυκτά της καύσιμα; Μου απάντησε: έχετε απόλυτο δίκιο, αλλά να ξέρετε ότι κανείς δεν μιλά πλέον για την κλιματική κρίση, έχει φύγει από το τραπέζι στις Βρυξέλλες, σε φόρα, συναντήσεις, ή άτυπα συμβούλια.
Ελεύθερα, 5.4.2026
Εγγραφή στο Newsletter
