Φλερτάρει έντονα ο πληθωρισμός με τις οικονομίες των ευρωπαϊκών χωρών και τις τσέπες εκατομμυρίων καταναλωτών, περιλαμβανομένης και της Κύπρου, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν φαίνεται πως θα τελειώσει σύντομα. Ούτε οι παρενέργειες τους θα εκλείψουν βραχυπρόθεσμα.
Παρόλο που, τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και στην Κύπρο, οι ειδικοί εξηγούν πως είναι νωρίς να διαπιστωθούν ή να προβλεφθούν οι επιπτώσεις και τα μέτρα στήριξης που θα απαιτηθεί να ληφθούν, εντούτοις ο πληθωρισμός άρχισε να δείχνει τα δόντια του. Το κόστος ενέργειας αυξάνεται σε όλη την Ευρώπη, κάτι που αποτελεί προπομπό αυξήσεων σε πλήθος προϊόντων και υπηρεσιών.
Παρά το γεγονός ότι ακόμη δεν δικαιολογούνται πλήρως, όπως αναφέρουν οικονομολόγοι, στη χώρα μας άρχισαν να φαίνονται οι πρώτες αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων. Μάλιστα, εάν συνεχιστούν τα ίδια δεδομένα, θα αυξηθούν και οι λογαριασμοί της ηλεκτρικής ενέργειας. Ήδη, ο πρόεδρος της ΑΗΚ, Γιώργος Πέτρου, δήλωσε πως, εάν οι τιμές του πετρελαίου διεθνώς διατηρηθούν στα υφιστάμενα επίπεδα (η δήλωση υπολόγιζε τιμή 102 δολάρια το βαρέλι, αλλά την Παρασκευή ήταν ήδη κοντά στα 108-110 δολάρια), οι λογαριασμοί της ΑΗΚ τον Μάιο θα αυξηθούν κατά 5%, ενώ σταδιακά μέχρι τον Αύγουστο θα καταγραφούν περαιτέρω αυξήσεις που θα αγγίξουν ή θα ξεπεράσουν το 15%. Την ίδια ώρα, άρχισαν να καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις και στα προϊόντα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Σημαντικές αυξήσεις σε προϊόντα
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή, η οποία αξιοποίησε στοιχεία από το e-kalathi, μεταξύ 24 Φεβρουαρίου και 18 Μαρτίου παρατηρήθηκαν αυξήσεις σε κάποια προϊόντα. Συγκεκριμένα, κάποιες κατηγορίες προϊόντων καταγράφουν αυξήσεις πέραν του 10%. Αυξήσεις εντοπίζονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως τα τυροκομικά προϊόντα, τα κατεψυγμένα ζυμαρικά-πίτες, οι σοκολάτες και τα μπισκότα.
Υπάρχουν περιπτώσεις συγκεκριμένων τυροκομικών προϊόντων, στις οποίες η αύξηση των τιμών μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή κυμαινόταν από 15% μέχρι 28%. Για παράδειγμα, στα τέλη Φεβρουαρίου τυροκομικό προϊόν πωλείτο στην τιμή των €2,45 και τώρα αυξήθηκε στα €3,20.
Η προϊστάμενη του Κλάδου Ανταγωνισμού της Υπηρεσίας Προστασίας Καταναλωτή, Αλίκη Ιορδάνους, δήλωσε πως δεν δικαιολογείται να υπάρχουν αυξήσεις στις λιανικές τιμές των προϊόντων, καθώς οι υπεραγορές και οι προμηθευτές έχουν αποθέματα προϊόντων από την περίοδο πριν ξεσπάσει ακόμη ο πόλεμος. Επίσης, διαπιστώνεται αύξηση του δείκτη τιμών στα κρέατα κατά 33%. Μέσα σε έναν χρόνο καταγράφηκε αύξηση 25% στην τιμή του βοδινού κρέατος, 35% στον βοδινό κιμά και 6,7% στα αμνοερίφια.
Εξάλλου, σύμφωνα με την κ. Ιορδάνους, παρά την κρίση του αφθώδους πυρετού δεν θα πρέπει να υπάρξουν αυξήσεις στις τιμές των γαλακτοκομικών, καθώς δεν μειώθηκε η παραγωγή γάλακτος. Όπως είπε, έχουν θανατωθεί ζώα σε 41 μονάδες, από τις οποίες οι πέντε ήταν μονάδες με 1.532 αγελάδες, που αντιστοιχούν μόλις στο 2% του συνόλου των ζώων. Σημείωσε, επίσης, ότι θανατώθηκαν και 24 χιλ. αιγοπρόβατα, που αποτελούν το 5% του συνόλου των ζώων. «Με βάση αυτά τα δεδομένα, δεν μειώνεται η παραγωγή γάλακτος, ώστε να δικαιολογούνται αυξήσεις στις τιμές του γάλακτος», συμπλήρωσε.
Φωτιά στις τσέπες
Όπως φαίνεται, η κατάσταση θα είναι δύσκολη, καθώς οι τσέπες των καταναλωτών (και) στην Κύπρο θα πάρουν φωτιά. Οι συνέπειες για τους καταναλωτές θα είναι σοβαρές, αλλά και αισθητές, δεδομένου ότι η χώρα μας είναι πλήρως εξαρτημένη από το πετρέλαιο.
Το οικονομικό επιτελείο της Κυβέρνησης παρακολουθεί στενά την κατάσταση και, όποτε κρίνει πως απαιτείται, θα παρέμβει. Ήδη έγιναν κάποια σενάρια για τον αντίκτυπο που θα έχουν οι πιθανές επιπτώσεις στην κυπριακή οικονομία. Ωστόσο, αρμόδια πηγή ανέφερε πως είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν συμπεράσματα.
Στο πλαίσιο της επεξεργασίας των σεναρίων, το Υπουργείο Οικονομικών εξετάζει και κάποια μέτρα τα οποία θα αναχαιτίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις. Πρόκειται, όπως μας λέχθηκε, για στοχευμένα μέτρα, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν συναινεί σε οριζόντια μέτρα, εκτός εάν, λόγω των νέων δεδομένων που θα προκύψουν από το Μεσανατολικό, υπάρξουν κάποιες χαλαρώσεις.
Μείωση φόρου κατανάλωσης
Υπενθυμίζεται πως στην ΕΕ, κατά το προηγούμενο πληθωριστικό κύμα και στην ενεργειακή κρίση εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία, το 2022, τα κράτη-μέλη εφάρμοσαν σειρά μέτρων, τα οποία έδωσαν ανάσα στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις.
Μεταξύ των μέτρων ήταν η οριζόντια μείωση του φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, με αποτέλεσμα τα καύσιμα κίνησης να είναι μειωμένα κατά 8,32 σεντ το λίτρο. Επίσης, εφαρμοζόταν μείωση του ΦΠΑ στο 9% για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, ενώ για τους ευάλωτους καταναλωτές ήταν 5%, καθώς και μειωμένος ή μηδενικός ΦΠΑ σε συγκεκριμένα προϊόντα.
Στην πορεία, λόγω της μείωσης του πληθωρισμού, τα μέτρα διαφοροποιήθηκαν και έγιναν πιο στοχευμένα. Το μέτρο της μείωσης του φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, που ήταν σε εφαρμογή πέραν των 18 μηνών, καταργήθηκε, ενώ διαφοροποιήθηκε και το μέτρο της επιδότησης του ηλεκτρισμού.
Τα μέτρα που τρέχουν
Μέχρι το τέλος του χρόνου θα εφαρμόζεται μηδενικός ΦΠΑ στις παραδόσεις καθορισμένων προϊόντων, για τη στήριξη των νοικοκυριών και τη συγκράτηση του κόστους διαβίωσης.
Βάσει του διατάγματος του Υπουργικού Συμβουλίου, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026 θα συνεχίσει να είναι μηδενικός ο ΦΠΑ για είδη βρεφικής και οικογενειακής φροντίδας, όπως παιδικό γάλα (σε υγρή μορφή και σε σκόνη), παιδικές πάνες, πάνες ενηλίκων, καθώς και προϊόντα γυναικείας υγιεινής προστασίας, όπως ταμπόν, σερβιέτες υγιεινής και σερβιέτες ακράτειας.
Ο μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ εφαρμόζεται και σε ένα ευρύ φάσμα νωπών ή απλά ψυχόμενων λαχανικών, μεταξύ των οποίων είναι πατάτες, ντομάτες, κρεμμύδια, σκόρδα, πράσα, κράμβες, κουνουπίδια, μπρόκολα, μαρούλια, ραδίκια, καρότα, ραπάνια, αγγούρια, μπιζέλια, φασολάκια κτλ.
Στο ίδιο καθεστώς εντάσσονται και τα νωπά φρούτα, όπως μπανάνες, σύκα, αβοκάντο, εσπεριδοειδή, σταφύλια, πεπόνια, καρπούζια, μήλα, αχλάδια, καθώς και φρούτα εποχής όπως βερίκοκα, ροδάκινα, κεράσια, νεκταρίνια, δαμάσκηνα, φράουλες και ακτινίδια.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι το τέλος του 2026 θα συνεχίζεται η επιδότηση του ηλεκτρικού ρεύματος για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Συγκεκριμένα, συνεχίζεται η επιχορήγηση στους καταναλωτές που βρίσκονται στην ειδική διατίμηση 08, κατά την οποία επωφελούνται χιλιάδες νοικοκυριά, λαμβάνοντας μειώσεις στους τελικούς λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος.
Πιο χαμηλές σήμερα οι τιμές από το 2022
Τις τελευταίες ημέρες υπάρχουν αιτήματα για επαναφορά του μέτρου του μειωμένου φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα. Τον Νοέμβριο του 2023, όταν τέθηκε σε εφαρμογή η μειωμένη φορολογία στα καύσιμα, οι τιμές ήταν €1,55 το λίτρο για τη βενζίνη, €1,71 το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης και €1,24 το λίτρο για το πετρέλαιο θέρμανσης. Επίσης, οι μέσες τιμές ολόκληρο το 2022 ήταν €1,54 το λίτρο για τη βενζίνη, €1,74 το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης και €1,28 το λίτρο για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Πριν από μερικές ημέρες, η Κυβέρνηση, διά του Κυβερνητικού Εκπροσώπου, Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, υποστήριξε πως η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης 95 στην Κύπρο είναι η δεύτερη πιο χαμηλή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ του πετρελαίου κίνησης η τέταρτη πιο χαμηλή.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν πως οι τιμές των καυσίμων στη χώρα μας είναι σε πιο ψηλά επίπεδα από τον Μάρτιο του 2022, όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ωστόσο, είναι πιο χαμηλές από τον Νοέμβριο του 2023, όταν επιβλήθηκε ο μειωμένος φόρος κατανάλωσης στα καύσιμα.
