Πολλά γράφονται για τις γεωπολιτικές αναταράξεις του πολέμου, για την επίδρασή του στην παγκόσμια οικονομία, για τα αδιέξοδα της χαώδους τραμπικής πολιτικής, για τον επικίνδυνο ρόλο που διαδραματίζει ο Νετανιάχου σε αυτό, για τις καταστροφές των υποδομών των χωρών του Κόλπου, για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις γενικότερα, τους ατέλειωτους βομβαρδισμούς Ισραήλ και Αμερικανών στο Ιράν, τις πολιτικές δολοφονίες μελών της ιρανικής ηγεσίας, για τα αδιέξοδα του Τραμπ και πως θα λήξει ο πόλεμος και έναν σωρό άλλα ερωτήματα και ερωτηματικά που δεν έχουν τελειωμό. Υπάρχει όμως μια σκοπιά του πολέμου που μένει κάπως αθέατη και αυτή αφορά την καθημερινότητα των ανθρώπων, τόσο αυτών που υποφέρουν καθημερινά από τα στρατιωτικά χτυπήματα στις εμπόλεμες ζώνες όσο και αυτών που βρίσκονται εκτός ζώνης πολέμου αλλά επηρεάζονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, λιγότερο ή περισσότερο.
Η καθημερινότητα των ανθρώπων της εμπόλεμης ζώνης είναι σίγουρα μια καθημερινή κόλαση. Ιδιαίτερα κόλαση είναι η ζωή των Ιρανών που είναι αντιμέτωποι με την μεγαλύτερη πολεμική μηχανή του κόσμου, την αμερικανική, αλλά και αυτή του Ισραήλ ενός στρατιωτικοποιημένου κράτους με τις τεράστιες δυνατότητές του. Ο ιρανικός λαός έχει τα περισσότερα θύματα, είναι απομονωμένος, η ζωή του είναι σε μεγάλο κίνδυνο κάθε μέρα και οι συνθήκες ζωής του δραματικές, αν λάβει κανείς υπόψη ότι ακόμη και πριν τον πόλεμο οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν δυσκολίες για την καθημερινή επιβίωσή τους. Φυσικά δεν θα πρέπει να υποτιμά κανείς και τις δυσκολίες στην καθημερινότητα των Ισραηλινών πολιτών από τις επιθέσεις που δέχεται το Ισραήλ αλλά τουλάχιστον στην περίπτωσή τους προστατεύονται αρκετά τόσο από τη στρατιωτική μηχανή του ισραηλινού κράτους όσο και από αυτή των Αμερικανών. Δεν αντιμετωπίζουν δε προβλήματα καθημερινής επιβίωσης. Στους Ισραηλινούς το τραύμα είναι περισσότερο ψυχολογικό και θα μείνει ως τέτοιο για πολλά χρόνια και μετά τον πόλεμο. Είναι το λεγόμενο μετα-τραύμα, αυτό μιας κοινωνίας της αφθονίας. Φυσικά και οι χώρες του Κόλπου έχασαν τους ρυθμούς της πολυτέλειας μέσα στους οποίους ζούσαν. Στις χώρες αυτές θα υποφέρουν περισσότερο οι δεκάδες χιλιάδες ξένοι εργάτες που βρίσκονται εκεί. Όσο για τους Αμερικανούς, αυτοί είναι συνηθισμένοι με το μετα-τραύμα των πολέμων που διεξάγουν εδώ και πολλά χρόνια. Είναι δεκάδες-εκατοντάδες τα παραδείγματα που αναφέρονται καθημερινά για την τραγική κατάσταση που ζουν πολλοί Αμερικανοί που πήραν μέρος στους πολέμους αυτούς.
Ο πόλεμος όμως επηρεάζει και την καθημερινότητα των ανθρώπων που δεν συμβαίνει δίπλα τους. Επηρεάζει τη ζωή τους και τη συμπεριφορά τους με τρόπους που συχνά δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά. Γι’αυτούς ο πόλεμος είναι κάτι σαν ένα μακρινό κύμα που ξεκινά από μακριά αλλά τελικά ξεσπά και στη δική τους ακτή, στο δικό τους κόσμο. Και οι επιπτώσεις είναι πολλές.
Είναι πρώτα οικονομικές με την ακρίβεια που κάνει κάθε μέρα τη ζωή τους ακόμη πιο δύσκολη καθώς ο πόλεμος επηρεάζει την ενέργεια, τα καύσιμα γενικότερα και άλλα βασικά αγαθά όπως αυτά της διατροφής. Ο άνθρωπος εκτός πολεμικής ζώνης νοιώθει τον πόλεμο στο πετσί του τη στιγμή που εισέρχεται σ’ένα σούπερ μάρκετ ή σταματά σ’ένα βενζινάδικο για να βάλει καύσιμα στο αυτοκίνητό του.
Το γενικότερο κλίμα της οικονομίας γίνεται ασταθές, οι επενδύσεις παγώνουν, ο τουρισμός αντιμετωπίζει κρίση και η αβεβαιότητα αυξάνεται.
Ο πόλεμος επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό και την εφοδιαστική αλυσίδα που στις μέρες μας είναι παγκοσμιοποιημένη. Και η αυτάρκεια των χωρών περιορίστηκε δραματικά λόγω της παγκοσμιοποίησης. Μπορεί να μην υπάρχουν άμεσες στερήσεις αλλά πολλά προϊόντα καθυστερούν ή γίνονται πιο ακριβά λόγω διακοπής ή καθυστέρησης των μεταφορών ή ακόμη και της παραγωγής τους.
Κάποια στιγμή ο πόλεμος θα προκαλέσει επίσης μετακινήσεις πληθυσμών και προσφυγοποίηση με τα γνωστά αποτελέσματα που όλοι γνωρίζουμε από άλλους πολέμους. Οι κοινωνικές αλλαγές στις εμπόλεμες ζώνες, οι καταστροφές,θα έχουν σίγουρα συνέπειες και για τον υπόλοιπο κόσμο. Στην περίπτωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή, αυτό θα είναι κυρίως το αποτέλεσμα της καταστροφής του Λιβάνου από τις καθημερινές ισραηλινές επιθέσεις, αλλά κυρίως αν πραγματοποιηθούν τα ισραηλινά σχέδια εισβολής και κατοχής.
Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθεί και το τεράστιο κόστος της ασφάλειας που οι κυβερνήσεις μεταφορτώνουν ασφαλώς στους πολίτες. Οι διάφοροι επιτήδειοι, μεσάζοντες και μιζαδόροι επωφελούνται αυτής της κατάστασης σε βάρος των πολιτών. Το βλέπουμε με τους πολίτες της Ευρώπης που πληρώνουν ακόμη ένα πόλεμο των Αμερικανών και του Ισραήλ λόγω της ανικανότητας των πολιτικών τους ηγετών να διαχειριστούν ένα ευρωπαϊκό μέλλον ανεξάρτητο από τον τραμπισμό και τα παρεπόμενά του.
Υπάρχει επίσης ως συνέπεια στην καθημερινότητα των ανθρώπων η ψυχολογική επίδραση του πολέμου. Η συνεχής έκθεση σε πολεμικές ειδήσεις και πολεμικές εικόνες δημιουργούν κόπωση, άγχος και ανασφάλεια. Η διάθεση των ανθρώπων στην καθημερινή τους ζωή και στις καθημερινές τους αποφάσεις επηρεάζεται από τον πόλεμο, από όσα ακούουν και από όσα βλέπουν. Υπάρχει μια αποδόμηση ακόμη και των κοινωνικών σχέσεων και μια αποσύνθεση της ανθρώπινης επικοινωνίας. Τα προβλήματα αυτά θα συνεχιστούν ακόμη και με την λήξη του πολέμου. Το μετα-τραύμα θα βασανίζει για πολλά χρόνια τους ανθρώπους, ιδιαίτερα τους σκεπτόμενους και ευαίσθητους στην τύχη του ανθρώπινου είδους.
Η ψυχολογική επίδραση του πολέμου θα είναι ακόμη πιο τραυματική για τα παιδιά που τον βιώνουν. Πρώτα βέβαια των παιδιών στις εμπόλεμες ζώνες αλλά και αυτών στον υπόλοιπο κόσμο.
Με άλλα λόγια, ο πολιτισμός και οι ανθρώπινες αξίες υποχωρούν συνεχώς και η καθημερινότητα των ανθρώπων δοκιμάζεται. Κυριαρχεί ένα αίσθημα αποξένωσης και αλλοτρίωσης, βασανιστικό για πολλούς ανθρώπους που θα το κουβαλούν μαζί τους για πολλά χρόνια ή και για πάντα.
Σε κοινωνίες όπως οι δικές μας, αυτές της Ελλάδας και της Κύπρου που αντιμετωπίζουν ήδη μεγάλα προβλήματα εθνικής επιβίωσης, με τις κοινωνικές σχέσεις αποδομημένες, το πολιτικό σύστημα σε κρίση, τη διαφθορά στα ύψη, με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης να αμφισβητείται, τα προβλήματα αυτά της καθημερινότητας του πολέμου γίνονται ακόμη πιο δύσκολα.
Ενδεχομένως,υπό τις περιστάσεις, ένα ισχυρό αντιπολεμικό κίνημα όπως την εποχή του πολέμου στο Βιετνάμ, να ήταν μια απάντηση στην πολεμοκαπηλία των καιρών. Σε κάθε περίπτωση η ανθρωπότητα θα πρέπει να αντιδράσει, ειδικά σε μια εποχή που γίνεται όλο και πιο συχνά λόγος ακόμη και για χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας. Email [email protected]
