Η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτει ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο προστασίας της ισότητας, εναρμονισμένο με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, ωστόσο, η ύπαρξη νομοθεσίας δεν αρκεί, αναφέρει σε γραπτή τοποθέτησή της η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη, με αφορμή την 21η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων.
Σημειώνει πως τα τελευταία χρόνια, το Γραφείο της έχει διαχειριστεί υποθέσεις που αφορούν διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, καθώς και περιστατικά ρητορικής μίσους. Οι παρεμβάσεις αυτές δεν αποσκοπούν μόνο στην αποκατάσταση ατομικών αδικιών, αλλά και στη διόρθωση συστημικών στρεβλώσεων, υπογραμμίζει.
Παράλληλα, σημειώνει, αναπτύσσονται δράσεις πρόληψης, με έμφαση στην εκπαίδευση, την ενημέρωση και την ενίσχυση της κουλτούρας σεβασμού της διαφορετικότητας. Ωστόσο, η πρόληψη δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική χωρίς λογοδοσία. Η κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους στον δημόσιο λόγο δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή ως «άποψη», όταν υπονομεύει θεμελιώδη δικαιώματα και ενισχύει τον αποκλεισμό, επισημαίνει.
“Ως Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, επαναβεβαιώνω τη δέσμευση του Γραφείου να ασκεί τον ρόλο του με ανεξαρτησία, συνέπεια και αποφασιστικότητα. Η προάσπιση της ισότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν είναι διακηρυκτικός στόχος· είναι θεσμική υποχρέωση. Η ευθύνη είναι συλλογική. Και η δράση, επιτακτική”, τονίζει η κ. Λοττίδη, αναφέροντας πως “η παρούσα συγκυρία δεν επιτρέπει ουδετερότητα. Η ανοχή στις διακρίσεις, ακόμη και όταν εκδηλώνεται με σιωπή ή αδράνεια, συνιστά συνενοχή”.
Σύμφωνα με την Επίτροπο, η Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη των Φυλετικών Διακρίσεων “μάς υπενθυμίζει ότι ο ρατσισμός δεν ανήκει στο παρελθόν· μεταλλάσσεται, προσαρμόζεται και, αν δεν αντιμετωπιστεί αποφασιστικά, εδραιώνεται”.
“Στη σύγχρονη πραγματικότητα, οι διακρίσεις δεν εκδηλώνονται μόνο με άμεσο και εμφανή τρόπο. Συχνά ενσωματώνονται σε διοικητικές πρακτικές, κοινωνικά στερεότυπα και θεσμικές αδράνειες. Εκδηλώνονται στην πρόσβαση στην εργασία, στη στέγαση, στην εκπαίδευση, στην καθημερινή επαφή του πολίτη με τη διοίκηση”, αναφέρει.
“Πίσω από κάθε καταγγελία υπάρχει ένας άνθρωπος που βίωσε αποκλεισμό, αμφισβήτηση ή ταπείνωση. Και κάθε τέτοια εμπειρία συνιστά πλήγμα όχι μόνο για το άτομο, αλλά και για την ίδια τη δημοκρατία”, προσθέτει.
Η κ. Λοττίδη επισημαίνει πως “η Κυπριακή Δημοκρατία διαθέτει ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο προστασίας της ισότητας, εναρμονισμένο με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, η ύπαρξη νομοθεσίας δεν αρκεί. Η αποτελεσματικότητα κρίνεται στην εφαρμογή. Η καταπολέμηση των διακρίσεων δεν αποτελεί απλώς υποχρέωση συμμόρφωσης, αλλά πυρήνα του κράτους δικαίου”, αναφέρει.
Η Επίτροπος αναφέρεται επίσης στις θέσεις διεθνών οργανισμών όπως του ΟΗΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της ΕΕ επί του θέματος και σημειωνει, μεταξύ άλλων πως σύμφωνα με στοιχεία του European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), «η πλειονότητα των περιστατικών διακρίσεων δεν καταγγέλλεται», γεγονός που καταδεικνύει την ύπαρξη σημαντικού χάσματος μεταξύ δικαιωμάτων και πραγματικής πρόσβασης σε αυτά. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα θύματα συχνά δεν εμπιστεύονται ότι η καταγγελία τους θα οδηγήσει σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.
“Σε επίπεδο νομολογίας, τα ευρωπαϊκά δικαστήρια έχουν καταστήσει σαφές ότι η απαγόρευση των διακρίσεων δεν εξαντλείται στην ίση μεταχείριση, αλλά απαιτεί την ουσιαστική άρση των ανισοτήτων. Έχουν αναγνωρίσει ότι η έμμεση διάκριση, η παρενόχληση και οι διαθεματικές μορφές διάκρισης συνιστούν εξίσου σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων, ενώ έχουν τονίσει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια βρίσκεται στον πυρήνα της προστασίας”, σημειώνει.
Προσθέτει πως “στο πλαίσιο αυτό, ο ρόλος του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ως Φορέα Ισότητας, είναι κρίσιμος. Το Γραφείο δεν περιορίζεται στην εξέταση παραπόνων· λειτουργεί ως θεσμικός πυλώνας ελέγχου, παρέμβασης και λογοδοσίας”.
Υποδεικνύει, εξάλλου, πως “οι σύγχρονες μορφές διακρίσεων απαιτούν επίσης νέα εργαλεία αντιμετώπισης. Οι διακρίσεις στον ψηφιακό χώρο, οι αλγοριθμικές προκαταλήψεις, καθώς και οι πολλαπλές και διαθεματικές μορφές αποκλεισμού, καθιστούν αναγκαία μια πιο σύνθετη και προληπτική προσέγγιση πολιτικής.
Στο πλαίσιο αυτό, η μετάβαση από τη διαπίστωση στη δράση είναι επιτακτική. Η ενίσχυση της εκπαίδευσης των δημόσιων λειτουργών, η συστηματική καταγραφή περιστατικών, η ενδυνάμωση των θυμάτων, η ενίσχυση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη και η ουσιαστική συνεργασία μεταξύ θεσμών και κοινωνίας των πολιτών δεν αποτελούν επιλογές, αλλά αναγκαιότητες, σημειώνει η κ. Λοττίδη.
“Η 21η Μαρτίου δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ισότητα δεν είναι δεδομένη και ότι η προστασία της απαιτεί διαρκή εγρήγορση. Το 2026 δεν μπορεί να είναι ακόμη μια χρονιά διαπιστώσεων. Οφείλει να είναι χρονιά μετρήσιμων παρεμβάσεων, ουσιαστικής εφαρμογής των κανόνων και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς”, καταλήγει.
