Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προειδοποίησε ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς, καλώντας τις κυβερνήσεις να κινηθούν άμεσα με μέτρα περιορισμού της ζήτησης και προστασίας των καταναλωτών.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Φατίχ Μπιρόλ, ανέφερε ότι η νέα έκθεση του IEA περιλαμβάνει συγκεκριμένες και άμεσες εισηγήσεις για τη θωράκιση των καταναλωτών απέναντι στις επιπτώσεις της κρίσης, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Η αστάθεια στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει ενταθεί μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, ενώ οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ επιβαρύνουν περαιτέρω την εικόνα. Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε διαταραχή κρίσιμη για τη διεθνή αγορά.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στους αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας. Η έντονη μεταβλητότητα των τιμών έχει ήδη οδηγήσει κυβερνήσεις σε διάφορες χώρες στην υιοθέτηση μέτρων εξοικονόμησης καυσίμων και ενέργειας, αναδεικνύοντας παράλληλα την ευαλωτότητα οικονομιών που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Ο IEA παρουσιάζει δέκα άμεσες προτάσεις για τη μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η τηλεργασία, ο περιορισμός των μετακινήσεων, η βελτίωση της οδηγικής συμπεριφοράς και η μείωση των ορίων ταχύτητας.
Ήδη, σε ορισμένες χώρες εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα. Στο Μπαγκλαντές τα πανεπιστήμια έκλεισαν νωρίτερα ενόψει εορτών για περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας, ενώ στο Πακιστάν τα σχολεία έκλεισαν για δύο εβδομάδες και τα πανεπιστήμια πέρασαν σε εξ αποστάσεως διδασκαλία. Παράλληλα, μειώθηκαν κατά 50% τα καύσιμα για τις κρατικές υπηρεσίες, εφαρμόστηκε τετραήμερη εργασία στον δημόσιο τομέα και σημαντικό ποσοστό δημοσίων υπαλλήλων εργάζεται εξ αποστάσεως.
Στις Φιλιππίνες περιορίστηκαν οι εργάσιμες ημέρες, ενώ στην Ταϊλάνδη οι οδηγίες προς τους δημοσίους υπαλλήλους περιλαμβάνουν χρήση σκάλας αντί ανελκυστήρων, ρύθμιση των κλιματιστικών στους 27 βαθμούς Κελσίου και ελαφρύτερη ένδυση για μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Το Βιετνάμ, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ενεργειακές εισαγωγές, καλεί επίσης τις επιχειρήσεις να ενθαρρύνουν την τηλεργασία.
Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις και στις αερομεταφορές. Το κόστος των αεροπορικών εισιτηρίων αυξάνεται λόγω της ανόδου στις τιμές των καυσίμων, ενώ πολλές πτήσεις έχουν τροποποιηθεί ή περιοριστεί εξαιτίας του κλεισίματος εναέριων χώρων. Οι αεροπορικές εταιρείες αναγκάζονται να επιλέγουν μεγαλύτερες διαδρομές για να αποφύγουν επικίνδυνες ζώνες, αυξάνοντας τον χρόνο ταξιδιού και την κατανάλωση καυσίμων.
Ο οργανισμός εισηγείται την αποφυγή αεροπορικών ταξιδιών όπου υπάρχουν εναλλακτικές, την ενίσχυση της χρήσης των δημόσιων συγκοινωνιών, της συνεπιβατικής μετακίνησης και της πιο αποδοτικής οδήγησης. Παράλληλα, προτείνει μείωση των ορίων ταχύτητας κατά τουλάχιστον 10 χιλιόμετρα την ώρα και εφαρμογή συστημάτων εκ περιτροπής κυκλοφορίας οχημάτων σε μεγάλες πόλεις.
Η άνοδος των τιμών σε βενζίνη και ντίζελ έχει ήδη οδηγήσει σε φαινόμενα πανικού σε ορισμένες χώρες, με καταναλωτές να σπεύδουν να προμηθευτούν καύσιμα. Σε κάποιες περιπτώσεις καταγράφονται ελλείψεις, ενώ έχουν τεθεί περιορισμοί στις ποσότητες αγοράς. Ορισμένα κράτη έχουν επίσης χαλαρώσει τα πρότυπα ποιότητας καυσίμων, επιτρέποντας χρήση καυσίμων με υψηλότερη περιεκτικότητα σε θείο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια. Στην Αίγυπτο έχουν τεθεί ανώτατα όρια τιμών στο ψωμί, ενώ η τιμή του σιταριού έχει αυξηθεί σημαντικά. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επηρεάζει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά τροφίμων, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους καταναλωτές.
Την ίδια ώρα, η παραγωγή λιπασμάτων, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, γίνεται ακριβότερη και πιο ευάλωτη στις διακυμάνσεις, εντείνοντας τις πιέσεις στον αγροτικό τομέα. Σε χώρες όπως η Ινδία, επιχειρήσεις εστίασης περιορίζουν τη λειτουργία τους ή προσαρμόζουν τα μενού τους λόγω ελλείψεων σε αέριο μαγειρέματος.
Ο IEA εισηγείται ακόμη την ανακατεύθυνση της χρήσης υγραερίου προς βασικές ανάγκες, όπως το μαγείρεμα, καθώς και την προώθηση ηλεκτρικών λύσεων και άλλων σύγχρονων τεχνολογιών, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα αφήνει οικονομίες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά εκτεθειμένα σε γεωπολιτικούς κραδασμούς και ακραία μεταβλητότητα τιμών, ενισχύοντας τους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
