Εδώ και μια εικοσαετία προσεγγίζει την Αμμόχωστο με μεγάλη ευαισθησία, παρόλο που δεν την έζησε. Τη γνώρισε μέσα από το αρχείο της Κατερίνας Ατταλίδου και αφότου άνοιξαν τα οδοφράγματα. Τόσο τον έχει γοητεύσει, που καταφέρνει να αποτυπώσει την ενέργειά της σαν ένας ντόπιος. Αυτή τη φορά επιχειρεί να δώσει φως σ’ αυτή τη μαγική πόλη με τη «Θολή Γραμμή των Οριζόντων», προκαλώντας ευφορία αλλά και συγκίνηση.
Συναντηθήκαμε με τον Στέφανο Καράμπαμπα ένα πρωινό του Μάρτη, σ’ ένα μικρό χώρο στον Άγιο Αντρέα της Λευκωσίας που στεγάζει το ατελιέ, το σπίτι του και το μικρό εργαστήρι στο οποίο παραδίδει μαθήματα σε παιδιά και ενήλικες. Στο ταβάνι κρέμονται πολύχρωμοι καρχαρίες, αερόστατα και άλλα παράξενα όντα, ενώ τα ράφια φιλοξενούν φιγούρες από πηλό ή ανακυκλωμένα υλικά που μοιάζουν βγαλμένες από κόμικς. Είναι τα πρωτότυπα έργα των μαθητών του που θα τα παρουσιάσει σύντομα σε μια έκθεση. Όμως ο σκοπός της συνάντησής μας είναι τα δικά του έργα από τη νέα ενότητα της δουλειάς του, την οποία τιτλοφόρησε «Η Θολή Γραμμή των Οριζόντων» από ένα στίχο του Καββαδία. Στα περισσότερα έργα, τα οποία παρουσιάζονται αυτή την περίοδο στην Alpha C.K. Art Gallery, διακρίνεται στο βάθος η θολή γραμμή του ορίζοντα της Αμμοχώστου με τα χαρακτηριστικά κτήρια.
Η Αμμόχωστος άρχισε να εμπνέει τον Στέφανο πριν από μια εικοσαετία. Τότε άρχισε να δημιουργεί τα ιδιαίτερα έργα του, πέρα από τις τετριμμένες εικόνες με τα ερείπια και τα συρματοπλέγματα. «Η Αμμόχωστος στο έργο του δεν είναι μόνο υπαρξιακή και φαντασιακή. Είναι η κατάθεση και η απόλυτη τομή μιας κεκοιμημένης πόλης και ενός κόσμου μπερδεμένου», σημειώνει η Άννα Μαραγκού.
Μια άλλη ιδιαιτερότητα του έργου του που εκπλήσσει τον θεατή είναι η διπλή όψη των έργων, που αποκαλύπτεται μέσα από το παιχνίδι με το φως και το σκοτάδι. Οι περισσότεροι πίνακες λειτουργούν ως ένα θεατρικό έργο με δυο πράξεις και δυο όψεις. Την ημέρα με το φυσικό φως βλέπεις τη μία όψη, ενώ το βράδυ, όταν ανάψουν τα led φώτα που είναι ενσωματωμένα στα έργα του, αποκαλύπτεται μια δεύτερη μαγική εικόνα που προκαλεί τη φαντασία. Οι Αμμοχωστιανοί θα συγκινηθούν, θα ανατρέξουν σε αναμνήσεις, θα χαρούν και θα λυπηθούν με τα χρώματα και τις εικόνες, θα νιώσουν κι ένα σφίξιμο στο στομάχι, μια θλίψη με τη θολή γραμμή του ορίζοντα της πόλης που απομακρύνεται. Την ίδια γοητεία, ωστόσο, ασκούν τα έργα του Καράμπαμπα και σε όσους δεν έζησαν στην πόλη.
-Θυμάσαι την πρώτη σου επαφή με την πόλη της Αμμοχώστου; Η πρώτη φορά που άκουσα για την Αμμόχωστο ήταν στις Σέρρες, όταν ήμουν πιτσιρικάς στην πρώτη δημοτικού. Ο θείος μου είχε έρθει στην Κύπρο φαντάρος, και όταν γύρισε στην Ελλάδα μας έφερε ένα βελούδινο μπλε μαξιλάρι με χρυσά κρόσσια γύρω-γύρω και στη μέση μια χρυσοκίτρινη Κύπρο, στην οποία έγραφε με μεγάλα γράμματα «Αμμόχωστος». Μου είχε εντυπωθεί αυτή η εικόνα, και τη θυμήθηκα ξανά όταν γνώρισα την Κατερίνα Ατταλίδου και την οικογένεια της που κατάγεται από την Αμμόχωστο.
-Αρχικά κάνατε δύο εκθέσεις μαζί με την Κατερίνα. Πώς προσεγγίσατε την πόλη; Μαζί με την Κατερίνα Ατταλίδου κάναμε μια έκθεση το 2010 στην γκαλερί Αργώ, και μετά το 2012 στην Αισχύλου. Συνέβαλε πάρα πολύ η οικογένεια της Κατερίνας στο να γνωρίσω την Αμμόχωστο. Από εκεί άρχισε η μεγάλη περιέργεια. Μια συλλογή από φωτογραφίες της πόλης, καρτ ποστάλ και κάποιες παλιές ταινίες από το αρχείο της οικογένειας Μαραγκού ήταν η αιτία για να αρχίσει αυτή η δουλειά. Ανακαλύπτοντας τις φόρμες της αρχιτεκτονικής των Οικονόμου, Φιλίππου, Τουμαζή, Νεοπτόλεμου, μέσα σε μια παρέλαση παραλιακών κτηρίων της πόλης και τη μοναξιά της ακινησίας που προσφέρει καμιά φορά ο σύγχρονος πολιτισμός μας, οδηγηθήκαμε στο να καταλάβουμε ότι όλος αυτός ο όγκος τσιμέντου πάνω σ’αυτή την τόσο λεπτή γη, την παραλία Βαρωσιών, είναι τελικά ένα όχι άψυχο αλλά οργανικό κατασκεύασμα.
-Ποιες ήταν οι σκέψεις σου όταν επισκέφθηκες την πόλη για πρώτη φορά; Όταν πρωτάνοιξαν τα οδοφράγματα το 2003 πήγαμε για πρώτη φορά, και μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Μου έδωσε έμπνευση, η μούσα ανέτειλε. Σκέφτηκα πώς είναι δυνατόν να υπάρχει μια τέτοια πόλη δίπλα στην παραλία, με τέτοια αμμουδιά, και να μην κατοικείται, με τα σπίτια άδεια, χωρίς ηλεκτρισμό. Όλα αυτά τα κτήρια θα «σηκωθούν» και θα φύγουν. Από τότε την επισκέφθηκα πολλές φορές. Έχω κάνει και μπάνιο στην αμμουδιά πριν από τρία χρόνια. Τόσο καθαρά νερά δεν έχω ξαναδεί αλλού, εκτός από τον Απόστολο Αντρέα. Για μένα η Αμμόχωστος δεν είναι το κουφάρι μιας νεκρής πόλης αλλά είναι μια μούσα. Είναι μια πόλη μαγική, κι ας έχει αποκτήσει τη συνήθεια να ζει χωρίς εμάς.
-Η οπτική σου ξεφεύγει εντελώς από τα τετριμμένα για την πόλη «φάντασμα». Ένα ενδιαφέρον εύρημα στη δουλειά σου είναι το παιχνίδι με τη διπλή όψη των έργων που πετυχαίνεις με τα led που τοποθετείς μέσα στους καμβάδες. Είναι σαν ένα θεατρικό έργο με δύο πράξεις, με ένα σενάριο δράσης. Τα led που χρησιμοποιώ δεν τα βάζω τυχαία μέσα στο έργο αλλά ακολουθούν την εικόνα, είναι μια εγκατάσταση. Για παράδειγμα, το έργο με τίτλο «Καμουφλάζ» είναι αφηρημένο, χωρίς φως. Όταν ανάβει το φως, εμφανίζεται ένα αυτοκίνητο και πιο μακριά δυο φιγούρες που συζητούν. Το φως μπαίνει ανάλογα με τη ζωγραφιά. Παλιά χρησιμοποιούσα λάμπες, αλλά τώρα με τα led είναι διαφορετικά. Ενσωματώνω τον ηλεκτρισμό στον καμβά για να βάλω φώτα σ’ αυτή την πόλη. Εγώ δεν έχω προσωπικές μνήμες πριν από την τουρκική εισβολή όπως οι Αμμοχωστιανοί. Όμως μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι είναι μοναδικό το φαινόμενο μια τέτοιας πόλης στη γη που δεν κατοικείται. Οι μνήμες των ανθρώπων δεν πρόκειται να σβήσουν. Προσπαθώ να μπω στο πνεύμα των Κυπρίων και το πώς βλέπουν αυτή την πόλη. Έχω συζητήσει με πολλούς Αμμοχωστιανούς και άλλους, και νομίζω τα κατάφερα να μπω στη σκέψη τους. Συζήτησα και με τον εικαστικό Πάρη Μεταξά που πέθανε πρόσφατα. Μου έλεγε ότι δούλευε στην Αμμόχωστο και υπήρχε μια γκαλερί όπου γινόντουσαν εκθέσεις. Υπήρχαν κλαμπ, μπαράκια, ήταν μια πολύ ζωντανή πόλη. Μου αφηγήθηκε ότι πέρασε υπέροχα όταν δούλευε εκεί. Έχω πάει και σε σπίτια Αμμοχωστιανών, όπως εκείνο μιας φίλης αρχιτέκτονος, ήταν μια μοναδική εμπειρία. Έφυγε από εκεί με δάκρυα στα μάτια. Όλοι φεύγουν με δάκρυα. Εδώ πονάω εγώ που δεν έχω μνήμες, πόσο μάλλον αυτοί που έχουν τόσες.
-Στην τελευταία σου έκθεση το 2019 έκανες ένα flash back στη ζωή της πόλης των δεκαετιών πριν από την εισβολή. Αυτή τη φορά πώς προσεγγίζεις το θέμα; Όπως φανερώνει και ο τίτλος («Η θολή γραμμή των οριζόντων», από ένα στίχο του Καββαδία), βλέπω την πόλη από μακριά. Αυτή η γραμμή του ορίζοντα που βλέπουμε, φανερώνει ότι ολοένα και απομακρυνόμαστε από την πόλη.
Εκφράζεις την ανησυχία των Βαρωσιωτών, ότι ο μεγάλος πόθος τους να την κατοικήσουν ίσως να μην ευοδωθεί τελικά…
Όχι μόνο των Αμμοχωστιανών αλλά και των υπόλοιπων Κυπρίων. Απ’ ό,τι μου έχουν πει, υπήρχε τρενάκι που πήγαιναν από όλη την Κύπρο για να κάνουν τα μπάνια τους. Μετά υπήρχαν αυτά τα πολύχρωμα λεωφορειάκια, κόκκινα, πράσινα, με τα οποία ταξίδευαν ως το Βαρώσι. Είναι η πόλη του Ανατέλλοντος Ηλίου. Έχω δει και ροζ ανατολή εκεί, σ’ αυτή την υπέροχη αμμουδιά.
-Σε κάποια έργα υπάρχει και μια ελπιδοφόρα οπτική. Η Άννα Μαραγκού έγραψε ότι τα έργα είναι «ένα γλυκόπικρο και προκλητικό οδοιπορικό, για το τι κάναμε, τι δεν κάναμε». Έχω μπει πια στο πετσί των Αμμοχωστιανών και τον πόθο που έχουν για την πόλη, και τους συμμερίζομαι. Δεν έχω θέμα πολιτικό, όμως αυτό βγαίνει από μόνο του επειδή η ίδια η πόλη είναι φορτισμένη λόγω της μοναξιάς της. Εκλιπαρεί τον κόσμο να έρθει να την κατοικήσει, να ξαναφτιάξουν τα κτήρια, να υπάρξει χαρά και γαλήνη.
-Το έργο με τίτλο «Κατάπιαν το κλειδάκι της φωνής τους» όπου δυο πρόσωπα συνομιλούν σε ένα τραπέζι, θα έλεγες ότι είναι το πιο πολιτικό; Ο τίτλος είναι από ένα στίχο του ποιητή Κυριάκου Χαραλαμπίδη. Είχα τον ίδιο τίτλο σε ένα παρόμοιο έργο στην προηγούμενη έκθεση, αλλά τώρα μεταποιήθηκε. Ναι, αυτό έχει μια πιο έντονη πολιτική χροιά. Είναι, ας πούμε, οι δυο πλευρές που συνομιλούν και έχουν μπροστά τους δυο ποτήρια που φανερώνουν μια πιο καλή και γαλήνια διάθεση για να συζητήσουν.
-Πώς καταφέρνεις να αποτυπώνεις το κυπριακό φως και τον «Λάλαρο», όπως ονόμασες ένα έργο; Όταν είσαι στην παραλία και έχει ζέστη, κάποια στιγμή νιώθεις να ιδρώνεις και βλέπεις τα αρμυρίκια να στάζουν. Αυτό είναι ένας προπομπός ότι έρχεται καύσωνας. Τα ίδια τα φυτά ξέρουν πότε έρχεται ο «λάλαρος», η ζέστη μαζί με την υγρασία. Αυτό αποτυπώνω σε μερικά έργα. Επίσης με ενδιαφέρει το κόκκινο χρώμα από τα Κοκκινοχώρια.
-Έχουν ιδιαίτερη σημειολογία και οι τίτλοι σου; Οι τίτλοι βγήκαν μέσα από τα χρώματα της Κύπρου και την ατμόσφαιρα. «Βράχος, ύδωρ και ατάραχη πόλη» τιτλοφορώ ένα έργο που, όταν φωτίζεται, ξεπροβάλλουν κεφάλια, αγάλματα, φιγούρες. Είναι όλη η ιστορία της Κύπρου δοσμένη με τον δικό μου τρόπο.
-Τι υλικά χρησιμοποιείς; Κάνω μια ειδική προετοιμασία στο τελάρο. Πάνω στον καμβά κολλάω ένα χαρτί τυπογραφικό και πάνω σ’ αυτό το χαρτί γίνεται η ζωγραφική με λάδι και κάρβουνο. Η ζωγραφιά που υπάρχει ενδιάμεσα με τον καμβά, το φως και το χαρτί, είναι με ακρυλικά.
-Απ’ ό,τι ξέρω έχεις μια μεγάλη συλλογή με κόμικς. Είσαι επηρεασμένος από αυτά; Ναι, βέβαια. Κάνω μια μελέτη πάνω σε κομίστες όπως οι Moebious και Bilal. Κάποια κόμικς όπως Blake και Mortimer είναι καταπληκτικά, με πολύ ωραίες συνθέσεις και χρώματα. Τα έχω μελετήσει πολύ και προσπάθησα όλα αυτά τα φωτεινά χρώματα που υπάρχουν στην Κύπρο να μεταφραστούν μέσα στα έργα μου. Έχω δυο γεωμετρικά σχήματα στις συνθέσεις μου της τρέχουσας έκθεσης. Το ένα είναι η Αρσινόη με λιτά μαλλιά και το άλλο η Κλεοπάτρα. Μεταφέρω αυτή την τάση για ψυχεδέλεια που είχαν τα κόμικς τη δεκαετία του ’60. Δίνω στη μορφή κάτι μοντέρνο εκείνης της εποχής. Επίσης, σε ένα έργο που το ονομάζω «Φυσαλίδα», σχεδίασα ένα αυτοκίνητο που παραπέμπει σε κόμικς, μέσα στο οποίο αχνοφαίνονται κάποιες μορφές – οι ψυχές της πόλης.
-Συμμετέχεις σε μια ομάδα καλλιτεχνών που λέγεται «Ανάποδα βουνά». Πώς δουλεύει η ομάδα σας;
Συμμετέχουν Κύπριοι και Γερμανοί καλλιτέχνες και παρουσιάζουμε δουλειά μας στο εξωτερικό και στην Κύπρο. Συνεργαζόμαστε και εκθέτουμε έργα σε μέρη με αναφορά το υδάτινο στοιχείο. Έχουμε παρουσιάσει ως τώρα έργα και εγκαταστάσεις στη Γαλάτα κατά μήκος του ποταμού Καρκώτη, μετά στο Ντίσελντορφ κοντά στον ποταμό Ρήνο, και πιο πρόσφατα στη Λευκωσία δίπλα σε ένα υδραγωγείο Ρωμαϊκό.
Alpha C.K. Art Gallery (22751325). «Η Θολή Γραμμή των Οριζόντων» του Στέφανου Καράμπαμπα. Μέχρι 28/3.
Ελεύθερα 15.3.2026
Εγγραφή στο Newsletter
