Σε νόμο ψήφισε ομόφωνα η Ολομέλεια της Βουλής πρόταση την οποία κατέθεσε ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης, με στόχο τη νομική προστασία κάθε ανθρώπου απέναντι στη μη συναινετική χρήση του προσώπου, της φωνής και άλλων προσωπικών χαρακτηριστικών του μέσω τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογιών deepfake.
Σκοπός της νέας νομοθεσίας είναι η τροποποίηση του περί Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων Νόμου, ώστε να απαγορευθεί η διάθεση στο κοινό μιμήσεων μέσω προϊόντος βαθυπαραποίησης των προσωπικών φυσικών χαρακτηριστικών ενός φυσικού προσώπου, χωρίς τη ρητή συγκατάθεση του εν λόγω προσώπου, καθώς και μιμήσεων μέσω προϊόντος βαθυπαραποίησης της ερμηνείας ή της εκτέλεσης ενός ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη, χωρίς τη ρητή συγκατάθεση του εν λόγω ερμηνευτή ή εκτελεστή καλλιτέχνη.
Σε τοποθέτησή του στην Ολομέλεια ο εισηγητής της πρότασης Χρίστος Χριστοφίδης, είπε πως «η Βουλή καλείται να τοποθετηθεί σε ένα θέμα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας αλλά σήμερα είναι μέρος της καθημερινότητάς μας. Η τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει την παραγωγή εικόνων, βίντεο και ηχητικών αποσπασμάτων που μιμούνται με απόλυτο ρεαλισμό το πρόσωπο, τη φωνή και άλλα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου. Τα deepfakes δημιουργούν μία νέα πραγματικότητα στην οποία κάποιος μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να κατασκευάσει την εικόνα ή τη φωνή ενός άλλου ανθρώπου.
Ο «περί του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων (Τροποποιητικός) Νόμος του 2025» εισάγει μια απλή αλλά θεμελιώδη αρχή: κανείς δεν πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιεί το πρόσωπο, τη φωνή ή άλλα αναγνωρίσιμα προσωπικά χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου χωρίς τη συναίνεσή του. Δημιουργεί ένα «suis generis» δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στα προσωπικά του χαρακτηριστικά, τροποποιώντας τη νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα διασφαλίζεται πλήρως η ελευθερία της έκφρασης σε περιπτώσεις σάτιρας, παρωδίας ή απλά κριτικής.
Η ανάγκη αυτής της νομοθεσίας είναι αναγκαία. Το τελευταίο διάστημα στην Κύπρο έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου τεχνητά παραγόμενα βίντεο και ηχητικά χρησιμοποιήθηκαν για εξαπάτηση πολιτών, επενδυτικές απάτες, παραπλάνηση μέσω ψευδών διαφημίσεων, καθώς και για σοβαρές προσβολές της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειας ανθρώπων. Ακόμα και δημιουργία πολιτικής κρίσης.
Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη για τη δημιουργία σεξουαλικοποιημένου ή εξευτελιστικού ψευδο-υλικού, ιδιαίτερα σε βάρος γυναικών, χωρίς συναίνεση και χωρίς ουσιαστικό μηχανισμό άμεσης απόσυρσης όταν το υλικό αρχίζει να διαδίδεται.
Σε μια ημικατεχόμενη χώρα όπως η πατρίδα μας, η διασπορά ψευδών πολιτικών ειδήσεων και κατασκευασμένων πολιτικών δηλώσεων μέσω deepfakes μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ασύμμετρης απειλής. Τα fake news μέσω βαθυπαραποιήσεων (deepfakes) είναι ένας από τους μεγαλύτερους κίνδυνους για τη δημοκρατική λειτουργία και το δικαίωμα των πολιτών στη σωστή ενημέρωση.
Η ίδια η κυπριακή πραγματικότητα είχε δώσει προειδοποιητικά σημάδια ήδη από το 2023, όταν η Αστυνομία Κύπρου είχε εκδώσει δημόσια προειδοποίηση για αύξηση των deepfake απατών, με χρήση δημοσιογράφων και παρουσιαστών σε ψευδείς διαφημίσεις προϊόντων. Αυτό δείχνει ότι το φαινόμενο δεν αφορά το μέλλον. Είναι ήδη εδώ, εξελίσσεται και πλήττει πολίτες, δημόσια πρόσωπα, επαγγελματίες, γυναίκες, αλλά και συνολικά τη δημόσια εμπιστοσύνη στην αλήθεια.
Η σημασία της νομοθεσίας για την Κύπρο είναι τριπλή:
Πρώτον, προστατεύει τον άνθρωπο. Σε μια εποχή όπου κάποιος μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να «κατασκευάσει» τη φωνή ή το πρόσωπο άλλου προσώπου, η έννοια της προσωπικότητας χρειάζεται ρητή νομική προστασία.
Δεύτερον, προστατεύει τη δημοκρατία και τον δημόσιο διάλογο. Τα deepfakes δεν είναι μόνο εργαλείο απάτης. Είναι και εργαλείο χειραγώγησης, δυσφήμισης και διασποράς ψευδούς περιεχομένου.
Τρίτον, προστατεύει τους πολίτες στην καθημερινότητά τους.
Με την ψήφιση της νομοθεσίας, ένας πολίτης έχει πολύ ισχυρή νομική βάση για να απαιτήσει παύση χρήσης ή απόσυρση υλικού που χρησιμοποιεί τη μορφή ή τη φωνή του χωρίς άδεια. Αυτό αφορά από ψεύτικες διαφημίσεις και οικονομικές απάτες μέχρι εκδικητικό περιεχόμενο και κακόβουλη πολιτική προπαγάνδα».
Με απλά λόγια ο πολίτης δεν θα είναι νομικά απροστάτευτος.
Η Κύπρος και η Δανία στην πρωτοπορία της ΕΕ
Το εν λόγω νομοθετικό μοντέλο αντλεί έμπνευση από την αντίστοιχη πρωτοβουλία της Δανίας.
Η Δανία προώθησε μια πρωτοποριακή ρύθμιση μέσω του δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας, δίνοντας στα πρόσωπα αυξημένο έλεγχο πάνω στη φωνή, την εικόνα και τα φυσικά χαρακτηριστικά τους όταν αυτά αναπαράγονται ρεαλιστικά από τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με την ανάλυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η δανική προσέγγιση δημιουργεί νέα δικαιώματα προσωπικότητας μέσα από το copyright framework, ώστε οι άνθρωποι να έχουν ουσιαστικότερο έλεγχο απέναντι στα AI-generated deepfakes.
Η έναρξη ισχύος της νομοθεσίας στη Δανία είναι στις 31 Μαρτίου 2026.
Με αυτά τα δεδομένα, η Κύπρος μαζί με την Δανία βρίσκεται στην πρωτοπορία της Ευρώπης στο ζήτημα αυτό. Η Δανία έχει ήδη χαράξει τον δρόμο με τη δική της νομοθετική πρωτοβουλία, ενώ η σημερινή ψήφιση στην Κυπριακή Βουλή καθιστά την Κύπρο μαζί με την Δανία τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που θεσπίζουν ειδικό νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των deepfakes με επίκεντρο την προστασία του ανθρώπου και της προσωπικότητάς του.
