Στις δηλώσεις του αμέσως μετά τη συνάντηση με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών ο Τουφάν Έρχιουρμαν παραδέχθηκε εμμέσως ότι μεταξύ των δύο υπάρχει διάσταση απόψεων ως προς τις συναντήσεις που θα πρέπει να γίνουν. Κάτι που δείχνει ότι ο Αντόνιο Γκουτέρες θέλει την πραγματοποίηση μιας άτυπης πενταμερούς, σε αντίθεση με την τουρκική πλευρά που προτάσσει το διάλογο για ΜΟΕ με προφανή στόχο να κερδίσει χρόνο.
Η Άγκυρα συνεχίζει να ακολουθεί τακτική κωλυσιεργίας στο Κυπριακό βάζοντας στη διαδικασία διάφορα εμπόδια και χρησιμοποιώντας κατά το δοκούν διαφορετικούς κομιστές. Από τον Ερσίν Τατάρ ο οποίος εμφανιζόταν ως απόλυτα αρνητικός για συζητήσεις στο Κυπριακό, πέρασε στον Τουφάν Έρχιουρμαν ο οποίος εμφανίζεται πρόθυμος για διάλογο.
Ωστόσο, και στην περίπτωση Έρχιουρμαν η διαδικασία δεν προχωρεί γιατί εντέχνως τη μπλόκαρε σε συζήτηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Τακτική που κρατά το Κυπριακό μακριά από τη διαδικασία των ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Το αξιοσημείωτο των προϋποθέσεων
Τόσο τον Μάρτη όσο και τον Ιούλιο στις συναντήσεις 5+1 που πραγματοποιήθηκαν σε Γενεύη και Νέα Υόρκη αντίστοιχα, ήταν κοινή εκτίμηση όλων των εμπλεκομένων, πέραν της τουρκικής πλευράς, πως οι όποιες εξελίξεις στο Κυπριακό θα είναι δυνατές μετά τον Οκτώβρη και την ψηφοφορία στα κατεχόμενα.
Τον Ιούλιο στη Νέα Υόρκη η εκτίμηση αυτή ήταν ακόμα πιο έντονη ως προς τη συνέχεια και αυτό γιατί μπροστά τους είχαν έναν Τουρκοκύπριο ηγέτη ο οποίος είχε κολλήσει στην απαίτηση της αναγνώρισης της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς στάτους των Τουρκοκυπρίων. Αρνιόταν να συζητήσει οτιδήποτε πέραν κάποιων ΜΟΕ κι εκείνα μέσα από τη λογική των «δύο κρατών».
Στη συνάντηση του Ιουλίου είχε συμφωνηθεί ότι το Σεπτέμβριο ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών θα είχε μια ακόμα συνάντηση με τους δύο ηγέτες στη Νέα Υόρκη για να εξετάσουν την πορεία υλοποίησης των συμφωνηθέντων, δηλαδή των ΜΟΕ. Και πριν το τέλος του χρόνου (λαμβάνοντας υπόψη και τον παράγοντα ψηφοφορία στα κατεχόμενα) να πραγματοποιηθεί μια νέα συνάντηση 5+1 η οποία θα συζητήσει το πώς προχωρά η διαδικασία στο Κυπριακό.
Μεταξύ εκείνων που συμφώνησαν σ’ αυτό τον μίνι οδικό χάρτη ήταν και η Τουρκία η οποία είχε και τη βαρύτητα και τη δυνατότητα να αποτρέψει την όποια αναφορά για συνάντηση 5+1 πριν το τέλος του χρόνου. Αλλά δεν το έπραξε.
Μετά την ψηφοφορία στα κατεχόμενα και την ανάδειξη Έρχιουρμαν στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων το Κυπριακό πέρασε σε μια περίοδο προϋποθέσεων από τουρκικής πλευράς, που δεν υπήρχαν τον Ιούλιο.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις-μπλόκο
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν από την αρχή της παρουσίας του στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων φρόντισε να θέσει επί τάπητος μια μεθοδολογική πρόταση τεσσάρων σημείων που στην ουσία είναι όροι που θέτει για να δεχθεί να προχωρήσει η προσπάθεια στο Κυπριακό:
- Αποδοχή από την ε/κ πλευρά της πολιτικής ισότητας και να μην είναι μέρος της διαπραγμάτευσης,
- Να τεθεί χρονοδιάγραμμα στη διαδικασία των συνομιλιών και να μην είναι ανοικτού τέλους χωρίς αποτέλεσμα,
- Να μην ανοίξουν ξανά θέματα που έχουν ήδη συμφωνηθεί, και
- Να υπάρξουν εγγυήσεις για το αποτέλεσμα ακόμα κι αν αυτές καταρρεύσουν.
Πέραν όμως των πιο πάνω και προκειμένου να μην είναι ένας ακόμα Τατάρ ο Έρχιουρμαν φρόντισε να προτάσσει συνεχώς το θέμα των ΜΟΕ. Ένας διάλογος τον οποίο η τουρκική πλευρά τον θέλει κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της, με επικέντρωση σε θέματα οδοφραγμάτων, και πιο συγκεκριμένα να συμφωνηθεί άνοιγμα εκείνων των σημείων διέλευσης που η ίδια ζητά.
Ό,τι δηλαδή απαιτούσε για τα οδοφράγματα και ο Ερσίν Τατάρ προηγουμένως.
Δύο και στο χέρι…
Αυτό που ο Τουφάν Ερχιουρμάν επιδιώκει μέσα από τους όρους του είναι να βάλει στην τσέπη την πολιτική ισότητα και την εκ περιτροπής προεδρία και μετά να προχωρήσει και να δεχθεί να διαπραγματευτεί το σύνολο του Κυπριακού.
Ο Ερσίν Τατάρ ζητούσε εκ των προτέρων αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και το ίσο διεθνές στάτους των Τουρκοκυπρίων πριν δεχθεί να συζητήσει πώς θα προχωρήσει η διαδικασία στο Κυπριακό.
Ο Έρχιουρμαν και η τουρκική πλευρά γνωρίζουν πολύ καλά ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν θα δεχθεί να ικανοποιήσει τους όρους του πριν πάνε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Κάτι που σημαίνει ότι τα πράγματα παραμένουν ως έχουν και δεν επιτυγχάνεται πρόοδος, χωρίς να φορτώνεται αυτή η ευθύνη στην τουρκική πλευρά. Η οποία παραμένει αδιάλλακτη χωρίς το όποιο κόστος.
Σταθερός στη λογική των δύο κρατών
Τον Οκτώβριο του 2024, ένα χρόνο πριν την ανάδειξή του στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ο Τουφάν Ερχιουρμάν, τότε ηγέτης του αριστερού Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος δήλωνε πως: «Η πρόταση του κ. Τατάρ για λύση δύο κρατών ή για ‘κυρίαρχη ισότητα’, όπως κι αν εκφράζεται, δεν είναι αποδεκτή από τη διεθνή κοινότητα».
Ενώ συνέχιζε λέγοντας ότι «μια συνολική λύση μπορεί να επιτευχθεί μόνο στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ».
Πριν πάει στη συνάντηση με τον ΓΓ ΟΗΕ δήλωσε ο Έρχιουρμαν: «Με τον Γκουτέρες θα μοιραστούμε τη βούληση του λαού μας για λύση και τις απόψεις μας με αναφορά στη μεθοδολογία που πρέπει να καθοριστεί για να καταστεί δυνατό να καταλήξει με επιτυχία, αυτή τη φορά η διαδικασία».
Μετά τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη και μιλώντας στον «Μπαϊράκ» ο Έρχιουρμαν είπε πως μετέφερε στον Αντόνιο Γκουτέρες ότι πρέπει να αρθεί χωρίς καθυστέρηση η λεγόμενη άδικη και παράνομη απομόνωση του τουρκοκυπριακού «λαού».
Ο νυν ηγέτης των Τουρκοκυπρίων δεν μιλά για δύο κράτη, όπως μιλούσε ο προκάτοχός του. Μιλά ωστόσο για τον «λαό του» ή και «δύο λαούς» στο νησί. Επί της ουσίας δεν υφίσταται διαφορά από την ώρα που όλοι αντιλαμβάνονται πως εκεί που υπάρχει λαός υπάρχει και κράτος.
Ένα βήμα πιο μπροστά η Τουρκία
Μια μέρα πριν από τη συνάντηση Αντόνιο Γκουτέρες και Τουφάν Έρχιουρμαν ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, έκρινε σκόπιμο να τηλεφωνήσει στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα στα κατεχόμενα η τηλεφωνική επικοινωνία Γκουτέρες-Φιντάν πραγματοποιήθηκε την Τρίτη και σύμφωνα με πληροφορίες του «Ανατολού», επικαλούμενο πηγές του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, ΓΓ ΟΗΕ και ΥΠΕΞ Τουρκίας συζήτησαν τις εξελίξεις στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, τις συνεχιζόμενες συνομιλίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν και την κατάσταση στο Κυπριακό.
Θα μπορούσε η επικοινωνία αυτή να μην συνδεθεί με τη συνάντηση Γκουτέρες-Έρχιουρμαν που ακολούθησε την Τετάρτη εάν δεν υπήρχαν άλλα παραδείγματα από προηγουμένως με παρεμβάσεις της Άγκυρας προς το κατοχικό καθεστώς με στόχο να μπλοκαριστεί η όποια πιθανή κινητικότητα στο Κυπριακό.
Η τουρκική πλευρά δείχνει σαφώς ότι θέλει να βρίσκεται ένα βήμα πιο μπροστά και να ελέγχει την κάθε κίνηση της τουρκοκυπριακής ηγεσίας.
Ο παράγοντας Γκουτέρες
Ο Τουφάν Έρχιουρμαν εμφανίστηκε μερικώς ενθουσιασμένος μετά τη συνάντηση που είχε με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Και μιλώντας στον «Μπαϊράκ» δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Μας ενέπνευσε εμπιστοσύνη το γεγονός ότι ο κ. Γενικός Γραμματέας κατέχει τα θέματα, γνωρίζει τις λεπτομέρειες. Δεν έδειξε κανένα σημάδι κούρασης. Νιώσαμε ξεκάθαρα την αποφασιστικότητά του στο θέμα της λύσης του Κυπριακού. Δεν τον είδα κουρασμένο και απελπισμένο. Ένιωσα ότι θα συνεχίσει με αποφασιστικότητα το ενδιαφέρον του για το Κυπριακό. Εκφράσαμε την αμοιβαία επιθυμία μας για πιο συχνές επαφές. Αυτή η συνάντηση που διήρκεσε πέραν της μίας ώρας σε μια διεθνή ατζέντα τόσο έντονη, είναι δείγμα ότι το ζήτημα ακόμα βρίσκεται ψηλά στα Ηνωμένα Έθνη».
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει πως ο Γκουτέρες αυτή τη φορά δεν προσπερνά το Κυπριακό και το έχει συμπεριλάβει για τα καλά στην ατζέντα του. Αυτό είναι κάτι που πολλές φορές το είχε υπογραμμίσει και ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης.
Γι’ αυτό και ο παράγοντας Αντόνιο Γκουτέρες θα παίξει σημαντικό ρόλο ως προς τη συνέχεια της όλης προσπάθειας στο Κυπριακό.
Ερωτηματικά που αφορούν τη συνέχεια της διαδικασίας
Η όποια αλλαγή στάσης από την τουρκική πλευρά, σε σύγκριση με εκείνη που ακολουθούσε τον περασμένο Ιούλιο, γεννά ερωτήματα τα οποία εγείρονται σε διπλωματικό επίπεδο.
Το πρώτο ερώτημα είναι εάν αυτή η αλλαγή στάσης και η τακτική κωλυσιεργίας που ακολουθεί μέσω του Έρχιουρμαν είναι συνδεδεμένη με την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και ένεκα αυτού δεν θέλει η Άγκυρα να πάνε σε μια συνάντηση 5+1.
Ωστόσο η Κυπριακή Προεδρία ήταν γνωστή ήδη από τον Ιούλιο, όταν η Τουρκία συμφωνούσε με τον μίνι οδικό χάρτη. Και είχε συμφωνήσει για συνάντηση 5+1 πριν από το τέλος του χρόνου.
Όμως, μετά την «εκλογή» Ερχιουρμάν τον άφησε στο περίμενε και δεν του καθόριζε ραντεβού να πάει στην Άγκυρα. Αυτό είχε ως συνεπακόλουθο να καθυστερήσει η επίσκεψη Ολγκίν η οποία προετοίμαζε την άτυπη πολυμερή πριν το τέλος του χρόνου. Και εν τέλει η άτυπη πολυμερής που προαγγέλθηκε δεν έγινε ποτέ.
Ένα δεύτερο ερώτημα που προκύπτει ως προς τη συνέχεια έχει να κάνει με τη στάση των Ηνωμένων Εθνών. Ο ΓΓ ΟΗΕ έδειξε μέσα από τη συνάντηση με τον Τουφάν Έρχιουρμαν ότι θέλει να προχωρήσει η προσπάθεια στο Κυπριακό. Πώς όμως θα το επιτύχει αυτό, είναι κάτι που συζητιέται σε διπλωματικό επίπεδο.
Θα αφήσει το χρόνο να κυλήσει μέχρι να περάσει το εξάμηνο της Κυπριακής Προεδρίας ΕΕ; Ή θα ρισκάρει να συγκαλέσει μονομερώς μια νέα άτυπη 5+1 αδιαφορώντας για τις τουρκικές αντιδράσεις;
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν κατά το τελευταίο της ταξίδι στο νησί έδειξε πως από πλευράς Ηνωμένων Εθνών δεν θα πρέπει να αναμένεται κάποια κίνηση η οποία θα επιβάλλει σύγκληση συνάντησης 5+1. Αντίθετα έδειξε να συμβιβάζεται με την προσέγγιση της τουρκοκυπριακής πλευράς ότι πρέπει πρώτα να κλείσει το θέμα των ΜΟΕ και μετά να κοιτάξουν για άλλες συναντήσεις.
Και μπαίνει κι ένα τρίτο ερώτημα: Πότε θα κλείσει το θέμα των ΜΟΕ;
Διπλωματικοί κύκλοι με τους οποίους ο «Φ» συζήτησε τις εξελίξεις στο Κυπριακό δεν ήταν σε θέση να πουν με σιγουριά ότι μπορεί να προκύψει μια νέα άτυπη πολυμερής εάν οι δύο πλευρές συμφωνήσουν στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης ή εάν η ελληνοκυπριακή πλευρά δεχθεί να ανοίξει η Μια Μηλιά. Δεν υπάρχουν τέτοια σημάδια από τουρκοκυπριακής πλευράς, ότι δηλαδή θα συμφωνήσει να πάνε σε μια άτυπη απευθείας συνάντηση.
Γιατί η τουρκική πλευρά δεν βάζει μόνο τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης ως προαπαιτούμενο για να δεχθεί συνάντηση 5+1 με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Βάζει και τους γνωστούς όρους Έρχιουρμαν. Στην παρούσα φάση φαίνεται να πείθει Ηνωμένα Έθνη και μερίδα ξένων διπλωματών ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα θετικό κλίμα πριν πάνε σε μια άτυπη πολυμερή. Θετικό κλίμα όπως το αντιλαμβάνεται η τουρκική πλευρά και που φαίνεται η ελληνοκυπριακή πλευρά να μην έχει την ίδια προσέγγιση του τι σημαίνει θετικό κλίμα.
Την επόμενη Τρίτη, 24 Φεβρουαρίου, Νίκος Χριστοδουλίδης και Τουφάν Έρχιουρμαν θα συναντηθούν προκειμένου να συζητήσουν ακριβώς αυτά τα θέματα, δηλαδή ΜΟΕ και μέτρα που μπορεί να συμβάλουν στη δημιουργία θετικού κλίματος.
Θα φανεί εάν η τουρκική πλευρά θέλει να προχωρήσει η διαδικασία και ο ρυθμός των συναντήσεων που θα έχουν οι δύο ηγέτες, πόσο συχνά θα πραγματοποιούνται και πόσος χρόνος θα αναλώνεται προκειμένου να υπάρξει αποτέλεσμα.
