Το lifestyle έχει τη δύναμη να μετατρέπει πρόσωπα και καταστάσεις με ακραίο λόγο και συμπεριφορά σε «κανονικότητα». Όταν, όμως, αυτή η κανονικότητα αφορά ιδεολογίες που τρέφονται από τον αποκλεισμό, το μίσος και τον ρατσισμό, τότε η τηλεόραση παύει να είναι αθώα. Και αρχίζει να γίνεται συνένοχη.
Οι lifestyle εκπομπές αγαπούν τις «διαφορετικές συνεντεύξεις». Τις πιο προσωπικές, τις πιο χαλαρές, εκείνες που υπόσχονται να μας δείξουν τον «άνθρωπο πίσω από τον ρόλο» και αυτό είναι οκ! Είναι ένα αφήγημα δοκιμασμένο, σχεδόν ακίνδυνο, λίγη προσωπική ζωή, λίγες αναμνήσεις, λίγο χιούμορ, μια εικόνα που λειαίνει τις γωνίες. Εκεί, όμως, ακριβώς βρίσκεται και το πρόβλημα.
Γιατί όταν αυτό το φορμάτ εφαρμόζεται σε πρόσωπα που εκπροσωπούν ακραίες ιδεολογίες, η ψυχαγωγία μετατρέπεται σε εργαλείο κανονικοποίησης. Δεν πρόκειται για δημοσιογραφική καταγραφή, ούτε για πολιτικό διάλογο. Πρόκειται για ένα επικοινωνιακό παιχνίδισμα, όπου το ιδεολογικό φορτίο μπαίνει στην άκρη και στη θέση του προβάλλεται μια λουστραρισμένη, ανθρώπινη εκδοχή, απαλλαγμένη από ευθύνες και συνέπειες.
Είναι άλλο πράγμα να φιλοξενούνται τέτοια πρόσωπα σε ενημερωτικές ή πολιτικές εκπομπές. Εκεί, θεωρητικά τουλάχιστον, ο λόγος τους ελέγχεται, αμφισβητείται, αντιπαρατίθεται. Εκτίθενται μέσα από τις ίδιες τους τις θέσεις. Και είναι εντελώς διαφορετικό να εμφανίζονται σε lifestyle πλαίσιο, όπου ο κανόνας δεν είναι η σύγκρουση αλλά η οικειότητα, όχι η αποδόμηση αλλά η εξοικείωση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το κοινό δεν καλείται να κρίνει μια ιδεολογία. Καλείται να συμπαθήσει έναν άνθρωπο. Να τον δει ως πατέρα, φίλο, παιδί της γειτονιάς. Και κάπου εκεί, η πολιτική μετατρέπεται σε background noise. Η ρητορική μίσους ξεθωριάζει πίσω από χαμόγελα, soft φωτισμό και «ανθρώπινες στιγμές».
Το επιχείρημα που ακούγεται συχνά είναι ότι «η τηλεόραση δεν δικάζει» ή ότι «όλοι έχουν δικαίωμα να μιλούν». Κανείς δεν διαφωνεί με αυτό. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι το δικαίωμα λόγου. Είναι το πλαίσιο. Γιατί το πλαίσιο καθορίζει το μήνυμα. Και όταν το πλαίσιο είναι ψυχαγωγικό, χαλαρό ή ακόμη και χιουμοριστικό, τότε η ιδεολογία δεν αποκαλύπτεται, εξουδετερώνεται.
Ας μην κοροϊδευόμαστε. Δεν πρόκειται για αφέλεια. Πρόκειται για επιλογή. Οι παραγωγές, οι συντελεστές και οι παρουσιαστές τέτοιων εκπομπών, γνωρίζουν πολύ καλά ότι τέτοιες παρουσίες «γράφουν». Προκαλούν, φέρνουν clicks και τηλεθέαση, δημιουργούν συζήτηση στα social media. Το σοκ λειτουργεί, το «απαγορευμένο» τραβάει. Και κάπου εκεί, η ηθική μπαίνει σε δεύτερη μοίρα, πίσω από τα νούμερα και το buzz.
Η τηλεοπτική ιστορία έχει δείξει πού οδηγεί αυτός ο δρόμος. Υπήρξαν περίοδοι όπου ακραία πρόσωπα φιλοξενούνταν σε σατιρικά ή ψυχαγωγικά πλαίσια, παρουσιασμένα ως «γραφικές περιπτώσεις» ή «διαφορετικές φωνές». Τους δόθηκε χώρος να δείξουν το «ανθρώπινο πρόσωπό» τους, να γίνουν οικεία, να πάψουν να τρομάζουν. Τότε, πολλοί μιλούσαν για υπερβολές όσων προειδοποιούσαν. Η συνέχεια, όμως, υπήρξε αποκαλυπτική και επώδυνη. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τις εκπομπές του Θέμου Αναστασιάδη με φιλοξενούμενος στελέχη της καταδικασμένης για εγκληματικές ενέργειες Χ.Α;
Ο φασισμός και ο εθνικισμός δεν εισβάλλουν πάντα με κραυγές. Συχνά μπαίνουν αθόρυβα, μέσα από χαλαρές κουβέντες, από εικόνες κανονικότητας, από την αίσθηση ότι «δεν είναι και τόσο κακός τελικά». Κι αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη εκδοχή τους.
Η τηλεόραση δεν είναι απλώς καθρέφτης της κοινωνίας. Είναι και μηχανισμός διαμόρφωσής της. Κάθε επιλογή καλεσμένου, κάθε ερώτηση που δεν γίνεται, κάθε σιωπή που αφήνεται να περάσει, είναι πολιτική πράξη, ακόμη κι αν δεν δηλώνεται ως τέτοια. Και όταν το μίσος παρουσιάζεται μέσα από φίλτρα ψυχαγωγίας, τότε παύει να φαίνεται απειλητικό. Γίνεται αποδεκτό. Και μετά, συνηθισμένο.
Δεν είναι λογοκρισία να αρνείσαι να μετατρέψεις τον ρατσισμό σε lifestyle περιεχόμενο. Είναι ευθύνη. Γιατί η δημοκρατία δεν φθείρεται μόνο από ακραίες φωνές. Φθείρεται και από την εξοικείωση μαζί τους. Από τη στιγμή που το μίσος μπαίνει στο σαλόνι μας με χαμόγελο και χαλαρή μουσική, έχει ήδη κερδίσει έδαφος. Και τότε, συνήθως, είναι πολύ πιο δύσκολο να το διώξεις.
TV Mania, 7.2.2026
