Νέα ευρήματα από τις ανασκαφές στη Μαλούτενα και την Αγορά από τη γόνιμη πολωνική αποστολή.
Μια ενσφράγιστη λαβή αμφορέα του Ρόδιου επώνυμου άρχοντα Αριστομβροτίδα, χρονολογημένη γύρω στο 117 π.Χ., έρχεται να επιβεβαιώσει την ύπαρξη μοναδικών για την Πάφο καταλοίπων καλά διατηρημένης αρχιτεκτονικής της Ύστερης Ελληνιστικής περιόδου. Το εύρημα προέρχεται από τις φετινές ανασκαφές της κοινής αρχαιολογικής αποστολής του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας και του Γιαγκιελόνιου Πανεπιστημίου της Κρακοβίας στην Κάτω Πάφο.
Η λαβή εντοπίστηκε στην τάφρο θεμελίωσης τοίχου στη Μαλούτενα, σε ανασκαφική τομή που διερευνάται συστηματικά από το 2022. Πρόκειται για εύρημα με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς παρέχει ασφαλή χρονολόγηση και ενισχύει την υπόθεση ότι στο δυτικό τμήμα της αρχαίας πόλης διατηρούνται αρχιτεκτονικά κατάλοιπα της ύστερης ελληνιστικής φάσης, σπάνιας διατήρησης για την Πάφο.
Οι εργασίες του 2025 περιλάμβαναν δύο περιόδους: μια εαρινή περίοδο μελέτης του ήδη ανασκαμμένου υλικού και μια φθινοπωρινή περίοδο ανασκαφής, με τη συμμετοχή περίπου 30 ερευνητών, φοιτητών και εθελοντών. Τη διεύθυνση των ανασκαφών είχε η καθηγήτρια Ευδοξία Παπουτσή-Βουαντίκα.
Με την αποστολή συνεργάζονται επίσης το Πολυτεχνείο της Βαρσοβίας, το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, το Πολυτεχνείο του Βρότσλαβ, καθώς και το Εθνικό Μουσείο της Κρακοβίας.
Μαλούτενα: αρχιτεκτονική και ίχνη παραγωγής
Στη Μαλούτενα, οι έρευνες επικεντρώθηκαν στη δοκιμαστική τάφρο MAL TT.X, δυτικά του λόφου Φανάρι. Εκεί, η ανασκαφή αποκάλυψε τμήματα λιθόστρωτων, αγωγών και δομικών στοιχείων, αλλά και χωνευτήρια για την τήξη μετάλλων, κατασκευασμένα από τα κατώτερα τμήματα αποθηκευτικών αμφορέων. Τα ευρήματα αυτά υποδεικνύουν την ύπαρξη εργαστηριακού ή παραγωγικού χώρου, ενταγμένου στον αστικό ιστό.
Η ανακάλυψη της ενσφράγιστης λαβής αμφορέα στο ίδιο σύνολο προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στο σημείο, καθώς συνδέει την αρχιτεκτονική με ένα σαφές ιστορικό και χρονολογικό πλαίσιο.
Αγορά: ύδρευση και δημόσιος χώρος
Παράλληλα, στην Αγορά της Νέας Πάφου, η έρευνα επικεντρώθηκε στο βόρειο τμήμα της Ανατολικής Στοάς. Αν και δεν κατέστη δυνατή η πλήρης αποκάλυψη του φυσικού βράχου, εντοπίστηκε λεκάνη καθίζησης νερού, συνδεδεμένη με πηγάδι του πρώτου μισού του 2ου αιώνα π.Χ., καθώς και τμήμα άγνωστου μέχρι σήμερα στυλοβάτη με σωζόμενους σπονδύλους κιόνων.
Τα ευρήματα υποδηλώνουν σύνθετες φάσεις χρήσης του χώρου και συνδέονται πιθανότατα με προγενέστερες φάσεις λειτουργίας της στοάς, πριν από τη ρωμαϊκή της διαμόρφωση. Η έρευνα θα συνεχιστεί την επόμενη ανασκαφική περίοδο, ώστε να αποσαφηνιστούν η χρονολόγηση και η λειτουργία των κατασκευών.
Σημαντικό έργο πραγματοποιήθηκε και στο πεδίο της μελέτης και συντήρησης. Η ανάλυση των αρχιτεκτονικών μελών στη Μαλούτενα έγινε από την Αλεξάνδρα Μπζοζόφσκα-Γιαβόρνιτσκα του Πολυτεχνείου Βρότσλαβ, με την ταυτοποίηση και καταγραφή 350 αρχιτεκτονικών στοιχείων από οικίες της περιοχής: στην Έπαυλη του Θησέα, τη λεγόμενη «Ελληνιστική» Οικία, την Πρώιμη Ρωμαϊκή Οικία, την Οικία του Αιώνα και τη Βορειοανατολική Οικία, καθώς και στους χώρους φύλαξης των λίθινων μελών (lapidaria) που βρίσκονται στην περιοχή.
Τα στοιχεία καταγράφηκαν, φωτογραφήθηκαν και τα βασικά τους χαρακτηριστικά εισήχθησαν στην ειδική βάση δεδομένων. Παράλληλα, σχεδιάστηκαν οι μελλοντικές εργασίες.
Παράλληλα, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάφου συντηρήθηκαν 71 νομίσματα, εκ των οποίων μόνο ένα ήταν αργυρό, ενώ τα υπόλοιπα ήταν χάλκινα, από εξειδικευμένους επιστήμονες του Γιαγκιελόνιου Πανεπιστημίου και του Εθνικού Μουσείου Κρακοβίας. Επιπλέον, συντηρήθηκαν ένα μικρό θραύσμα φύλλου χρυσού και η λαβή μιας χάλκινης situla (δοχείο μεταφοράς υγρών).
Το 2025 αποτέλεσε έτος-ορόσημο για την πολωνική αρχαιολογική έρευνα στην Πάφο, σηματοδοτώντας 60 χρόνια ερευνών του Πολωνικού Κέντρου Μεσογειακής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Βαρσοβίας (UW PCMA) στη Μαλούτενα και 15 χρόνια ερευνών του Γιαγκιελόνιου Πανεπιστημίου στην Αγορά.
Οι επετειακές δράσεις περιλάμβαναν διεθνές συνέδριο, φωτογραφική έκθεση και τα εγκαίνια του Ερευνητικού Κέντρου του PCMA UW στην Πάφο. Τον Μάιο πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία και την Κρακοβία το 4ο διεθνές συνέδριο της σειράς Nea Paphos Colloquium, με τίτλο «Από το Παρελθόν στο Παρόν: Στοχασμοί για έξι δεκαετίες ανασκαφών στην Πάφο».
Τον Ιούνιο, εγκαινιάστηκε στην γκαλερί «Εν Πλω» στο λιμανάκι της Κάτω Πάφου η φωτογραφική έκθεση με τίτλο «Από τη Μαλούτενα στην Αγορά: 60 χρόνια Πολωνικής Αρχαιολογίας στη Νέα Πάφο της Κύπρου», ενώ παράλληλα πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια του Ερευνητικού Κέντρου του PCMA UW στην Πάφο.
