Καταπέλτης για το κατοχικό καθεστώς είναι τα όσα καταγράφει η Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τους εγκλωβισμένους μαθητές στην Καρπασία. Οι στερήσεις, η λογοκρισία και οι δυσμενείς συνθήκες υπό τις οποίες διεκδικούν το ανθρώπινο δικαίωμα στην εκπαίδευση και τη μόρφωση αποτυπώνονται με τον πιο επίσημο τρόπο σε σχετική έκθεση μετά από έρευνα που έγινε επί τούτου.
Το θέμα γίνεται γνωστό μετά από αίτημα του ευρωβουλευτή Λουκά Φουρλά, προκειμένου να διαπιστωθούν οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο κατεχόμενο σχολείο του Ριζοκαρπάσου. Η έκθεση ολοκληρώθηκε πρόσφατα και αναμένεται να αποτελέσει διαχρονικό εργαλείο αναφοράς και αξιοποίησης κάθε φορά που σχετικό ζήτημα τίθεται στην επικαιρότητα.
Σύμφωνα με πληροφορίες μας, η Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ολοκλήρωσε την έρευνά της και ετοίμασε έκθεση με τίτλο «Εγκλωβισμένοι μαθητές στην Κύπρο». Πρόκειται για την πρώτη φορά που οι συνθήκες και οι καθημερινές δυσκολίες, ως συνέπεια της τουρκικής κατοχής, αποτελούν αντικείμενο έρευνας υπηρεσίας του Ευρωκοινοβουλίου και γενικότερα ενός ευρωπαϊκού θεσμού. Με βάση τα συμπεράσματα της έρευνας, θα ζητηθεί και θα επιδιωχθεί επιτόπια αποστολή αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ώστε να διαπιστώσει από πρώτο χέρι την κατάσταση που επικρατεί στο κατεχόμενο σχολείο του Ριζοκαρπάσου. Αυτό αποτελεί και τον επόμενο στόχο, με τον Λουκά Φουρλά να έχει καταθέσει αίτημα για μετάβαση στην περιοχή αντιπροσωπείας της επιτροπή Πολιτισμού του Ευρωκοινοβυλίου στην περιοχή.
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Φ», στην έρευνα γίνεται ιστορική αναδρομή από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960 μέχρι σήμερα, με αναφορά στην τουρκική εισβολή και τις συνθήκες που επικρατούν στο νησί από το 1974 και μετά. Γίνεται σαφής αναφορά στην κατάληψη από την Τουρκία περίπου του ενός τρίτου της Κύπρου στον βορρά, όπου μεταφέρθηκαν οι Τουρκοκύπριοι.
Αναφορά γίνεται στους 20.000 Ελληνοκύπριους που παρέμειναν εγκλωβισμένοι στην Καρπασία. Με την πάροδο των χρόνων, ο αριθμός τους μειωνόταν σταδιακά, με αποτέλεσμα σήμερα οι Ελληνοκύπριοι που διαμένουν στα κατεχόμενα υπό το καθεστώς του εγκλωβισμένου να περιορίζονται σε λιγότερους από 500.
Μέσα από τα συμπεράσματα της έρευνας καθίσταται σαφές ότι «οι Ελληνοκύπριοι ζουν υπό συνθήκες ανελευθερίας, ενώ τονίζεται ότι «οι ατομικές, εκπαιδευτικές και θρησκευτικές ελευθερίες περιορίζονται από τις αρχές κατοχής». «Η UNFICYP συνεχίζει να διευκολύνει την παράδοση σχολικών βιβλίων και τον διορισμό εκπαιδευτικών στα δημοτικά και δευτεροβάθμια ελληνοκυπριακά σχολεία της χερσονήσου της Καρπασίας. Όπως και τα προηγούμενα έτη, η τουρκοκυπριακή πλευρά αρνήθηκε τη χρήση επτά ελληνικών σχολικών βιβλίων στα σχολεία της Καρπασίας και απέρριψε τον διορισμό επτά εκπαιδευτικών, γεγονός που δημιούργησε προβλήματα στην ομαλή λειτουργία των ελληνοκυπριακών σχολείων».
Στην έκθεση γίνεται ιστορική αναδρομή στο ζήτημα της εκπαίδευσης των εγκλωβισμένων Ελληνοκυπρίων. Σημειώνεται ότι μέχρι το 2005 δεν λειτουργούσε Γυμνάσιο στο Ριζοκάρπασο, ενώ για πολλά χρόνια δεν υπήρχε Λύκειο για τους εγκλωβισμένους μαθητές.
Στο πλαίσιο της αναδρομής γίνεται αναφορά και στη Συμφωνία της 3ης Βιέννης, καθώς και στην παραβίασή της από την τουρκική πλευρά, η οποία είχε δεσμευτεί να παρέχει τους Ελληνοκύπριους εγκλωβισμένους κάθε βοήθεια ώστε να διάγουν μια κανονική ζωή, συμπεριλαμβανομένων διευκολύνσεων στην εκπαίδευση, την ιατρική περίθαλψη και την άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων.
Αναφορά γίνεται και στους Τουρκοκύπριους που διαμένουν στις ελεύθερες περιοχές και στην πρόσβασή τους στην εκπαίδευση. Σημειώνεται, η UNFICYP συνεργάζεται με την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας για την εκπαίδευσή τους, ενώ επισημαίνεται ότι υπάρχει αίτημα για λειτουργία τουρκόφωνου σχολείου στις ελεύθερες περιοχές.
Οι σταθμοί στο Κυπριακό
Στο κείμενο των συμπερασμάτων γίνεται ιστορική αναδρομή στις κατά καιρούς προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού και τονίζεται η ανάγκη συνέχισης της προσπάθειας για επίτευξη λύσης βασισμένης στο πλαίσιο της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως αυτή καθορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών. Επισημαίνεται ότι οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις έχουν διακοπεί από το 2017, μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δημοψήφισμα του 2004 για το Σχέδιο Ανάν, με την επισήμανση ότι, μετά την απόρριψή του, η ελληνοκυπριακή πλευρά απώλεσε αρχικά το ηθικό της πλεονέκτημα. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, το σχέδιο ικανοποιούσε τα περισσότερα τουρκικά αιτήματα και η πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων θεωρούσε ότι η εφαρμογή του θα οδηγούσε στη διάλυση του νόμιμου κράτους και σε επιδείνωση της θέσης τους.
Προστίθεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επέδειξε αλληλεγγύη προς την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ, την ίδια στιγμή, η ανοχή της προς την Τουρκία παραμένει σχεδόν απεριόριστη. Αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι οι ευρωτουρκικές σχέσεις, καθώς και τα περίπλοκα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, υπερισχύουν της αλληλεγγύης και άλλων θεμελιωδών αξιών της ΕΕ.
Σημειώνεται επίσης ότι η τουρκοκυπριακή κοινότητα θα λάβει 33,7 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Βοήθειας της ΕΕ για το 2025, το οποίο στοχεύει στη στήριξη της κοινωνικοοικονομικής της ανάπτυξης και στη διευκόλυνση της διαδικασίας επανένωσης της Κύπρου. Από το 2006 μέχρι σήμερα, η ΕΕ έχει διαθέσει περίπου 760 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του ίδιου προγράμματος.
Στην έρευνα γίνεται αναφορά και στο ζήτημα των παράνομων πανεπιστημίων στα κατεχόμενα, επισημαίνοντας ότι στον «βορρά» υπάρχει διαφθορά στον τομέα της εκπαίδευσης και ότι τα πτυχία αυτών των πανεπιστημίων είναι παράνομα και δεν αναγνωρίζονται από κανένα κράτος πλην της Τουρκίας.
Το αίτημα Φουρλά
Τα συμπεράσματα της έρευνας και η παραδοχή της Υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περί καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ελληνοκυπρίων μαθητών στο σχολείο του Ριζοκαρπάσου δικαιώνουν το αίτημα του ευρωβουλευτή Λουκά Φουρλά για τη διεξαγωγή της. Παράλληλα, δίνεται το δικαίωμα στην αρμόδια Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας να προχωρήσει σε επιτόπια διερεύνηση των συνθηκών υπό τις οποίες οι Ελληνοκύπριοι μαθητές ασκούν τα εκπαιδευτικά τους καθήκοντα.
Η έκθεση αποτελεί εργαλείο στα χέρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και θα παραμένει σημείο αναφοράς κάθε φορά που το ζήτημα τίθεται προς συζήτηση, είτε στο πλαίσιο εκθέσεων προόδου της Τουρκίας είτε σε άλλες ευρωπαϊκές διαδικασίες. Πρόκειται για ευρωπαϊκό έγγραφο με δυνατότητα πλήρους αξιοποίησης.
Υπενθυμίζεται ότι για το θέμα της έρευνας είχε κάνει αναφορά ο ίδιος ο ευρωβουλευτής την περασμένη βδομάδα σε ομάδα δημοσιογράφων στο Στρασβούργο. Όπως είχε αναφέρει η Υπηρεσία Ερευνών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ξεκινά έρευνα για τους μαθητές του Ριζοκαρπάσου, η οποία, μετά από εισήγησή του στην αρμόδια Επιτροπή, η οποία θα δημοσιοποιείτο στις 30 Ιανουαρίου. Ο κ. Φουρλάς ανέφερε ότι η έρευνα θα προσφέρει ισχυρή βάση για μελλοντικές εκθέσεις και ψηφίσματα και είχε υποδείξει ότι ζητείτο η αποστολή της αρμόδιας Επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου στο Ριζοκάρπασο.
Η μακρά και πονεμένη ιστορία
Μακρά και πονεμένη η ιστορία της εκπαίδευσης στο κατεχόμενο Ριζοκάρπασο. Στην κοινότητα λειτουργούσε σχολείο από το 1840. Μετά την τουρκική εισβολή το σχολείο και οι μαθητές διαβιούσαν υπό καθεστώς κατοχής και εκφοβισμού του στρατού κατοχής. Η εκπαίδευση γινόταν σε άθλιες και αντίξοες συνθήκες. Είναι γνωστή η ιστορία της ηρωίδας δασκάλας Ελένης Φωκάς που παρέμεινε εγκλωβισμένη για να διδάσκει τα παιδιά της περιοχής. Σύμφωνα με τα τελευταία καταγεγραμμένα στοιχεία, στο δημοτικό σχολείο φοιτούν 18 μαθητές και 16 στο νηπιαγωγείο.
Σε ο,τι αφορά το Γυμνάσιο και Λύκειο Ριζοκαρπάσου, κατά την φετινή σχολική χρονιά, φοιτούν συνολικά 15 μαθητές. Το Γυμνάσιο Ριζοκαρπάσου, το οποίο έχει μια μακρά ιστορία στην εκπαίδευση του τόπου, λειτούργησε για πρώτη φορά το 1917. Το καλοκαίρι του 1974 έκλεισε και παρέμεινε κλειστό μέχρι και το 2005 όταν χτύπησε ξανά το κουδούνι για τους μαθητές της περιοχής.
