Τρεις πολιτικοί άνδρες από την Κύπρο και την Ελλάδα απουσίαζαν κατά την τελετή ανάληψης της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Μέγαρο του ΘΟΚ, στη Λευκωσία: Ο Κώστας Σημίτης, ο Γλαύκος Κληρίδης και ο Γιώργος Βασιλείου. Οι δυο πρώτοι συμπλήρωσαν τον κύκλο της ζωής και της προσφοράς τους και ο τρίτος λόγω ασθένειας δεν μπορούσε να παρακολουθήσει την τελετή. Και οι τρεις θα είχαν σίγουρα την πρωτοκαθεδρία σε μια τελετή που ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς και δύσκολης πορείας για να γίνει η Κύπρος μέλος της Ενωμένης Ευρώπης.
Ο Κώστας Σημίτης ήταν αυτός που είχε προειδοποιήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους του ότι η ελληνική Βουλή θα ψήφιζε τελευταία και αν δεν εντασσόταν η Κύπρος στην ΕΕ, θάπρεπε να ξεχάσουν τη διεύρυνση με τις άλλες χώρες.
Ο Γιώργος Βασιλείου ήταν αυτός που πήρε τη μεγάλη απόφαση, κόντρα στους πολιτικούς του εταίρους στο νησί τότε, το ΑΚΕΛ, και παρά τις αντιδράσεις του, υπέβαλε την αίτηση ένταξης στα μισά της μοναδικής του προεδρίας.
Ο Γλαύκος Κληρίδης, ως Πρόεδρος, ήταν ο άνθρωπος που κατάφερε με τους πολιτικούς του ελιγμούς να προωθηθεί η πορεία και η ολοκλήρωση αυτής της μεγάλης πορείας 14 χρόνια μετά, το 2004, χωρίς λύση του Κυπριακού προβλήματος.
Η υποβολή της αίτησης δεν ήταν μια απλή υπόθεση όπως φαίνεται σήμερα. Είχε να αντιπαλαίψει, όσο και αν φαίνεται απίστευτο, με την Τουρκία στο εξωτερικό και το ΑΚΕΛ, στο εσωτερικό, που διατήρησε τη διαφωνία του μέχρι το τέλος και δεν συγκατατέθηκε στην υποβολή της αίτησης.
Ο Γιώργος Βασιλείου, ένας πραγματιστής πολιτικός που πολλοί τον κατατάσσουν ανάμεσα στους μεγάλους Προέδρους της Κύπρου, δούλεψε με μεθοδικότητα, όσο και μυστικότητα, όσο του επέτρεπε η διπλωματία, και έφερε το όλο θέμα σε σημείο χωρίς επιστροφή: Πρώτα ως ο άνθρωπος που πήρε την απόφαση και δεύτερο ως ο άνθρωπος που δούλεψε παράλληλα με τον Γλαύκο Κληρίδη ως επικεφαλής της ενταξιακής πορείας της Κύπρου, ώστε να μη μπορεί η Ευρώπη να αρνηθεί το αυτονόητο: Ότι η Κύπρος ανήκει στην Ευρώπη και γεωγραφικά και πολιτικά.
Ο ρόλος της Δανίας
Στις αρχές του 1990 ο Γιώργος Βασιλείου είχε πραγματικά πολλή δουλειά για να πείσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να δεχθούν όπως η Κύπρος, όχι να ενταχθεί, αλλά να υποβάλει αίτηση ένταξης, ανεξάρτητα από τον χρόνο που θα αποφασιζόταν αυτό. Όλοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες του έλεγαν να μη προχωρήσει, αλλά αυτός επέμενε και άρχισε να πείθει έναν προς ένα ξεκινώντας από τη Γαλλία, την Ιταλία κι στις μικρότερες χώρες. Μόνο η Δανία σύμφωνα με τον ίδιο, ακολούθησε διαφορετική τακτική αλλά εκ των υστέρων έγινε γνωστό ότι αφορμή ήταν η Βρετανία, η οποία έπαιξε άσχημο παιχνίδι στα παρασκήνια. Ενώ δεν ήθελε η Κύπρος να ενταχθεί στην Ευρώπη έβαλε τη Δανία να τον προτρέψει να πει απλώς ότι θα κάνει αίτηση, αλλά να μην κάνει…
Είπε ο Γιώργος Βασιλείου σύμφωνα με τα πρακτικά του Εθνικού Συμβουλίου της 4ης Ιουλίου 1990: Σε συνέχεια είχαμε επαφές και εξηγήσαμε τις θέσεις μας και στους Ισπανούς και στους Ιρλανδούς- οι οποίοι συμφώνησαν- στο Γερμανό Υφυπουργό Εξωτερικών, ο οποίος ήλθε στην Κύπρο και στις χώρες, όπου μετέβηκα, στην Πορτογαλλία, Ολλανδία, Δανία. Η μόνη χώρα, η οποία έδειξε κάποια συγκράτηση, ήταν η Δανία, της οποίας ο Υπουργός Εξωτερικών μού είπε ότι δεν υπήρχε λόγος να υποβάλουμε τώρα αίτηση που θα εξεταστεί το 1992 π.χ. και μού υπέδειξε να κάνουμε αίτηση, αλλά χωρίς να κάνουμε. Τον ρώτησα τι εννοούσε με αυτό το τελευταίο και εκείνος εξήγησε ότι θα μπορούσαμε να δηλώσουμε δημόσια ότι κάνουμε αίτηση, αλλά να μη την υποβάλουμε και να αναμένουμε όταν θα είμαστε σε θέση να συζητήσουμε. Είπα ότι αυτό δεν είχε νόημα, διότι εμείς θα πούμε ότι εμείς υποβάλλουμε την αίτησή μας και δεν βιαζόμαστε, άρα δεν υπάρχει λόγος να μην είμαστε on record, οπότε εκείνος είπε ότι έχουμε δίκιο. Μετά έκαμε δηλώσεις στην τηλεόραση, τις οποίες εγώ πληροφορήθηκα όταν επέστρεψα στην Κύπρο, εκ των υστέρων δε έμαθα ότι αυτό που μου υπέδειξε ο Δανός ήταν υποβολιμαίο από την Αγγλία, η οποία, βασικά, ήταν ενάντια στην άποψη να υποβάλουμε αίτηση, δίχως όμως να φέρει το πράγμα σε πιο ψηλό επίπεδο.”
Η κατάθεση του τότε Προέδρου
Ο Γιώργος Βασιλείου ήξερε να μετρά τις διεθνείς αντιδράσεις και σαν ήλθε η κρίσιμη στιγμή δεν έμεινε πίσω, αλλά βγήκε στην πρώτη γραμμή… Ήξερε ότι όταν άρχισε η επέμβαση των δυτικών στο Κουβέϊτ η Κύπρος θα τους ήταν πολύ χρήσιμη. Ανέφερε στα απομνημονεύματά του (Οικοδομώντας το Μέλλον” για την καίρια αυτή ενέργειά του:
“Πιστεύω ότι, κοντά σε όλα τα άλλα, λήφθηκε σοβαρά υπόψη και η στάση που τηρήσαμε έναντι των Δυτικών όταν έγινε η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ. Να αναφέρω σχετικά ότι αμέσως μετά την εισβολή είχα τηλεφωνική επικοινωνία τόσο με την πρωθυπουργό της Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ όσο και με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους, στους οποίους εξέφρασα την υποστήριξη της Κύπρου και τη διάθεσή μας να βοηθήσουμε με οποιονδήποτε τρόπο για την υλοποίηση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας”.
Αυτό ήταν ότι χρειάζονταν οι δυτικοί. Έτσι σαν ήρθε η ώρα που αυτός ήθελε τη στήριξή τους δεν του την αρνήθηκαν, ιδιαίτερα η Θάτσερ. Ο Γιώργος Βασιλείου, λοιπόν, έστησε ένα σκηνικό που η Ευρώπη δεν μπορούσε να πει αρχικά όχι στην κυπριακή αίτηση.
Η πρώτη νίκη στο Υπουργικό
Ο Γιώργος Βασιλείου ήθελε ομοφωνία στην προσπάθειά του σαν θα λαμβανόταν η απόφαση για υποβολή της αίτησης, όπως συνέβη και στην περίπτωση των προτάσεων προς τον Ραούφ Ντενκτάς το 1988, όταν κατάφερε να υπάρξουν ομόφωνες θέσεις από όλα τα κόμματα.
Στις 4 Ιουλίου 1990 το πρωί ο Γιώργος Βασιλείου συγκάλεσε πρώτα το Υπουργικό του Συμβούλιο και πήρε την ομόφωνη συμφωνία των υπουργών του. Αυτή ήταν η πρώτη του μικρή νίκη. Είχε όμως το Εθνικό Συμβούλιο, που οι θέσεις των κομμάτων διχάζονταν.
Τα κόμματα ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ όχι μόνο ήθελαν να προχωρήσει με την υποβολή της αίτησης αλλά τον πίεζαν κιόλας με ψήφισμα που είχαν καταθέσει στη Βουλή και με το οποίο επιδίωκαν να υποχρεώσουν προχωρήσει σε μια τέτοια ενέργεια, πράγμα που όλοι, ως νομικοί ή παλιές καραβάνες στην πολιτική γνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να το κάνουν, καθώς ο Πρόεδρος ούτε πιέζεται ούτε εκβιάζεται, ούτε και παύεται κλπ. Μόνο το ΑΚΕΛ διαφωνούσε.
Στη συνέχεια ο Γιώργος Βασιλείου συγκάλεσε το Εθνικό το απόγευμα αυθημερόν το απόγευμα της 4ης Ιουλίου 1990 στο οποίο ανακοίνωσε την απόφαση που είχε πάρει στο Υπουργικό. Η απόφαση του Εθνικού Συμβουλίου, δεν ήταν, όπως ήταν φυσικό, ομόφωνη. ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ τοποθετήθηκαν υπέρ και το ΑΚΕΛ εναντίον.
Οι καταθέσεις στο Εθνικό Συμβούλιο
Μετά από 35 χρόνια από την αίτηση της Κύπρου, αξίζει να δούμε τι είπαν οι ηγέτες των κομμάτων σύμφωνα με τα πρακτικά του Εθνικού Συμβουλίου:
Μετά την ομιλία του Προέδρου πρώτος πήρε το λόγο ο κ. Γλαύκος Κληρίδης: «Συμφωνούμε πλήρως με την απόφαση που λήφθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο ότι πρέπει να υποβληθεί τώρα η αίτηση για ένταξη της Κύπρου. Ορθά τοποθετήθηκε το Υπουργικό Συμβούλιο ότι, αν υποκύψουμε σε οποιοδήποτε εκβιασμό ή απειλή από μέρους του Ντενκτάς τώρα και δεν υποβάλουμε την αίτηση, θα έχουμε συνεχείς απειλές όχι μόνο για τα ταξίδια του Προέδρου, αλλά αν θα προσφύγουμε στη Γενική Συνέλευση γα όλα».
Ο Σπύρος Κυπριανού υποστήριξε πλήρως την απόφαση για την υποβολή της αίτησης για ένταξη στην ΕΟΚ και συμφωνούσε με την επιχειρηματολογία, που είχε αναπτυχθεί από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας καθ’ όσον αφορούσε τις τουρκικές απειλές και τους κινδύνους. Ο κ. Κυπριανού παρατήρησε ότι έπρεπε να τηρούνται περισσότερο ενήμεροι για τις δραστηριότητες του Προέδρου αναφορικά με το θέμα αυτό.
Ο Πρόεδρος παρατήρησε ότι είχε δίκαιο στο σημείο αυτό ο κ. Κυπριανού, αλλά δεν το έκαμε γιατί ήθελε να είναι εξασφαλισμένο το απόρρητο για τους λόγους που ανέφερε στην ενημέρωση του.
Ο κ. Κυπριανού διευκρίνισε ότι εκείνο ,που ήθελε να πει ήταν ότι η εικόνα που έδωσε σε όλους την ώρα εκείνη ο Πρόεδρος ήταν ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα χρόνο ασχολείται με το θέμα της υποβολής της αίτησης στην ΕΟΚ, προσπαθώντας να πείσει διαφόρους για την ορθότητα της υποβολής της και όσον αφορούσε τα επιχειρήματα, που χρησιμοποίησε ήταν τα ορθά. Αλλά τα μέλη του Εθνικού Συμβουλίου δεν γνώριζαν λεπτομέρειες.
Ο Δημήτρης Χριστόφιας είπε ότι λαμβάνεται από την πλειοψηφία του Εθνικού Συμβουλίου και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μια ιστορική κατά την άποψή του απόφαση. Διότι θα έχει αμεσότατες επιπτώσεις στους χειρισμούς του Κυπριακού προβλήματος και από την άλλη αφορά την προοπτική. Ο κ. Χριστόφιας είπε ότι η αίτηση ένταξης εκείνη την περίοδο ή σε ένα-δύο χρόνια δεν προσθέτει τίποτε το ουσιαστικό. Ο κ. Χριστόφιας προέβη σε εκτεταμένη ανάλυση των δεδομένων και εξέφρασε τη διαφωνία του κόμματος του για την υποβολή της αίτησης ένταξης.
Οι κύριοι Κληρίδης και Κυπριανού καθώς και ο κ. Τάκης Χατζηδημητρίου εκ μέρους της ΕΔΕΚ, εξουστοδότησαν τον Πρόεδρο να διαβιβάσει στον Υπουργό Εξωτερικών στις Βρυξέλλες το μήνυμα να υποβάλει την αίτηση για ένταξη. Σε σχετική ομιλία του ο Τάκης Χατζηδημητρίου (απουσίαζε ο Λυσσαρίδης) είπε μεταξύ άλλων:” Έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε στην ειλικρίνεια της τοποθέτησης σας και της σχετικής αιτιολόγησης, που μας εκάματε”.
Η επίσημη ανακοίνωση
Η επίσημη ανακοίνωση για τη συνεδρία αυτή του Εθνικού Συμβουλίου αναφέρει ότι το Εθνικό Συμβούλιο αποφάσισε να υποστηρίξει την υποβολή αίτησης για ένταξη στην ΕΟΚ. Το ΑΚΕΛ εξέφρασε την πλήρη διαφωνία του στο θέμα αυτό.
Ο Πρόεδρος Βασιλείου προέβη σε δήλωση με την οποία ανακοίνωσε την υποβολή της αίτησης. “Στο Εθνικό Συμβούλιο συζητήσαμε όλες τις άλλες πτυχές και τις προβλεπόμενες επιπτώσεις από την υποβολή της αίτησης και συμφωνήσαμε ότι ήταν σωστή απόφαση να προχωρήσουμε αμέσως ,εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η απόφαση αυτή θα αποβεί προς το συμφέρον όλου του κυπριακού λαού”.
Έτσι ο Γιώργος Βασιλείου προχώρησε και ενημέρωσε τον Γιώργο Ιακώβου, τότε Υπουργό των Εξωτερικών, που βρισκόταν στις Βρυξέλλες και αυτός κατάθεσε την αίτηση της Κύπρου η οποία ενεκρίθη. Τα υπόλοιπα είναι πλέον ιστορία.
