Πέρασα για σύντομο διάστημα από το Υφυπουργείο Πολιτισμού ως διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Μιχάλη Χατζηγιάννη, ο οποίος διορίστηκε ως υφυπουργός Πολιτισμού την 1η Μαρτίου 2023 και παραιτήθηκε στις 11 Ιουλίου 2023.
Οι 133 μέρες που μείναμε στο Υφυπουργείο ήταν υπέρ του δέοντος αρκετές για να αντιληφθώ την τεράστια αδιαφορία της Κυβέρνησης Αναστασιάδη για τον Πολιτισμό και πως η δημιουργία του σχετικού Υφυπουργείου ήταν για το θεαθήναι. Αρκεί να σημειώσω ότι ο Υφυπουργός μέχρι που παραιτήθηκε δεν είχε ιδιαιτέρα γραμματέα! Το μέγιστο πρόβλημα ήταν τα πενιχρά κονδύλια που διατίθενται στον Πολιτισμό.
Ο προϋπολογισμός του Υφυπουργείου Πολιτισμού για το 2023 ήταν περίπου €3,87 εκατομμύρια, σύμφωνα με τη δημοσιονομική έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου της Δημοκρατίας. Αν και οι υπάλληλοι του υφυπουργείου ήταν λιγοστοί υπήρξε μια ομάδα πολύ ευσυνείδητων ανθρώπων που έκαναν τη διαφορά καθημερινά με την ποιοτική δουλειά τους και την ευσυνειδησία που επεδείκνυαν. Επικεφαλής ήταν η γενική διευθύντρια Εμμανουέλα Λαμπριανίδη η οποία, ήρθε λίγο μετά από μας και είχε σηκώσει τα μανίκια κι έπιασε δουλεία, η οποία δουλειά στο επόμενο διάστημα και μέχρι και σήμερα έδειξε ποιότητα. Τώρα την μετακίνησαν στο υπουργείο Άμυνας για να τοποθετήσουν στο Υφυπουργείο τον μέχρι χθες διευθυντή του Δημοτικού Θεάτρου Λευκωσία και σύζυγο της υφυπουργού παρά τω Προέδρω..!
Ωστόσο, για να λάμψει ο Πολιτισμός χρειάζεται οι εκπέμποντες το φως, οι δημιουργοί δηλαδή να στηρίζονται ουσιαστικά από την πολιτεία και όχι από το συγγενολόι και τον νεποτισμό. Οι καλλιτέχνες δε ζητούν ούτε αφορολόγητα αυτοκίνητα, ούτε αφορολόγητα μουσικά όργανα, ούτε αφορολόγητες μπογιές και καναβάτσο. Απαιτούν όμως την αφορολόγητη έγνοια της Πολιτείας! Οι κυβερνήσεις όμως δεν έχουν λεφτά να ξοδεύουν για τον Πολιτισμό. Έχουν λεφτά να κατασπαταλούν σε πολυδιαφημιζόμενα έργα με την αχλάδα πίσω, (βλ. μίζες).
Σκεφτείτε πόσα δισεκατομμύρια ευρώ φόρτωσαν στο φορολογούμενο πολίτη τα τελεύτα χρόνια οι κυβερνήσεις Νίκου Αναστασιάδη και Νίκου Χριστοδουλίδη, με τα πιο κάτω σκάνδαλα που αφήνουν τεράστιες μαύρες τρύπες στο δημόσιο:
- Το σκάνδαλο των χρυσών διαβατηρίων
- Το σκάνδαλο του Τερματικού στο Βασιλικό
- Το σκάνδαλο του πλοίου Προμηθέας
- Τα πανάκριβα καύσιμα,
- Tην ηλεκτρική ενέργεια
- Το βαρύ χαράτσι λόγω ρύπων
- Τα πανάκριβα τα ενοίκια
- Τις απλησίαστες οι τιμές ακινήτων,
- Τη διατήρηση του βάρους των κόκκινων δανείων στους ώμους των πολιτών,
- Την κρίση στο υδατικό
- Την ακύρωση των έργων στο λιμάνι και τη μαρίνα Λάρνακας,
- Το πάγωμα του δρόμου Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς
- Την κρίση Λευκωσίας–Αθηνών για τον Great Sea Interconnector (GSI)
Ο Πολιτισμός δεν απαιτεί ούτε χρυσό διαβατήριο ούτε προκήρυξη έργων εκατοντάδων εκατομμυρίων με τις ανάλογες μίζες… Ο Πολιτισμός απαιτήσει μορφωμένη διακυβέρνηση και νοικοκυρεμένες πολιτικές που δυστυχώς δεν είναι στα πλεονεκτήματα των σημερινών κυβερνώντων.
Τώρα με τις μετακινήσεις και νέες τοποθετήσεις Γενικών Διευθυντών στα υπουργεία, βολεύτηκαν όλοι οι άνθρωποι του Προέδρου Χριστοδουλίδη στα γούστα του Προεδρικού. Η αλαζονεία της εξουσίας στην Κύπρο έχει ένα σταθερό μοτίβο: όταν κάποιος καταλαμβάνει το κράτος, το ντύνει με τα μέτρα του. Σήμερα, το Προεδρικό λειτουργεί σαν να πρόκειται για προσωπικό φέουδο, όπου η αξιοκρατία είναι διακοσμητική λέξη και η θεσμική τάξη υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη να τακτοποιηθούν ημέτεροι, φίλοι, σύμμαχοι και κομματικοί «στρατιώτες».
Η μαζική ανακατάληψη της διοικητικής πυραμίδας με πρόσωπα εσωτερικού κύκλου δεν είναι τυχαία ούτε ουδέτερη. Συνιστά πολιτική πράξη. Και μάλιστα πράξη βαθιά υπονομευτική για μια δημόσια διοίκηση που προσπαθεί -με χίλια ζόρια- να αναπνεύσει μέσα σε ένα θολό και μονίμως μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Ο διορισμός του συζύγου της Υφυπουργού παρά τω Προέδρω στο Υφυπουργείο Πολιτισμού δεν είναι απλώς «κακή εικόνα».
Είναι δημόσιο μήνυμα ότι οι θεσμοί υπηρετούν τις σχέσεις και όχι το δημόσιο συμφέρον. Αντί η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη να επιβραβεύει όσους αποδεδειγμένα παράγουν έργο, επιλέγει να τιμωρεί όσους δεν είναι «δικοί μας» και να ανταμείβει όσους τυγχάνουν πολιτικά ή προσωπικά κοντινοί. Το μήνυμα προς τους λειτουργούς του κράτους είναι κυνικό: η αξία σας μετριέται όχι από την ικανότητά σας αλλά από το πόσο βολεύετε το Προεδρικό.
Πιο ανησυχητική, όμως, είναι η συστηματική αποδόμηση του μοντέλου διοίκησης μέσω του παρα-μηχανισμού της Υφυπουργού παρά τω Προέδρω. Η δημιουργία ομάδας που συντονίζει, επιτηρεί και καθοδηγεί ακόμη και γενικούς διευθυντές εγκαθιδρύει μια δομή εξουσίας που δεν υπόκειται σε κανέναν θεσμικό έλεγχο. Είναι ένα άτυπο, άγραφο, αλλά πανίσχυρο κέντρο αποφάσεων, που λειτουργεί σαν πέπλο πάνω από τα υπουργεία.
Έτσι η ιεραρχία αντιστρέφεται: οι υφιστάμενοι επιτηρούν τους προϊσταμένους, αρκεί να έχουν το «διαβατήριο» του Προεδρικού. Και κάπως έτσι, μέσα σε αυτό το γαϊτανάκι τοποθετήσεων, το κράτος αποσταθεροποιείται εκ των έσω. Το Υπουργείο Παιδείας βιώνει την 6η αλλαγή γενικού διευθυντή σε πέντε χρόνια – μια διοικητική γελοιότητα που κανένας σοβαρός οργανισμός δεν θα άντεχε. Τη Δικαιοσύνη αναλαμβάνει διευθυντής που μετακινείται «εν αιθρία», το Υπουργείο Ναυτιλίας αποκτά αναπληρωτή διευθυντή που δεν πέρασε τις εξετάσεις, ενώ το Τμήμα Περιβάλλοντος αφήνεται ακέφαλο, μέσα σε μια περίοδο κρίσιμων προκλήσεων.
Αυτό το πάζλ δεν συνθέτει ούτε στρατηγική ούτε όραμα. Συνθέτει προεκλογικό μηχανισμό ενόψει 2028. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ηθικό. Είναι βαθύτατα λειτουργικό: όταν οι θεσμοί μετατρέπονται σε λάφυρα εξουσίας, το κράτος παραπαίει και η κοινωνία πληρώνει το τίμημα. Οι πολίτες, οι καλλιτέχνες, οι εργαζόμενοι, οι νέοι – όλοι καταλήγουν θεατές στο ίδιο έργο: μια χώρα που αντί να προχωρά, βολεύεται.
Αυτό που πραγματικά γίνεται, όμως, είναι η συστηματική και απροκάλυπτη υπονόμευση της έννοιας του επιτελικού κράτους. Οι πρόσφατες τοποθετήσεις Γενικών Διευθυντών, οι μετακινήσεις της τελευταίας στιγμής, οι «κεραυνοί εν αιθρία» και οι εκδικητικού τύπου παρεμβάσεις του Προεδρικού δεν συνιστούν απλώς κακή διακυβέρνηση• συνιστούν προσβολή προς τον ίδιο τον θεσμό της δημόσιας υπηρεσίας. Όταν η κορυφή της διοικητικής πυραμίδας μετατρέπεται σε λάφυρο, όταν οι άριστοι παραμερίζονται χάριν των αρεστών, τότε το μήνυμα προς τα κάτω είναι καθαρό: τα κριτήρια είναι πολιτικά, όχι υπηρεσιακά. Η νομιμότητα είναι διακοσμητική. Η αξιοκρατία είναι πολυτέλεια.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες φωνές αγανάκτησης προέρχονται μέσα από την ίδια τη δημόσια υπηρεσία. Υπάλληλοι που είδαν την προσπάθεια ετών να ισοπεδώνεται για να εξυπηρετηθούν τα «γούστα» του Προεδρικού. Τμήματα που είχαν επιτέλους βρει ρυθμό διαλύονται απότομα, διότι ο Πρόεδρος αποφάσισε «να μετακινήσει» όποιον δεν είναι του χεριού του. Και οι πολίτες; Οι πολίτες απλώς πληρώνουν- όπως πάντα. Πληρώνουν καθυστερήσεις, ασυνέχειες, κενά πολιτικής, και τελικά ένα κράτος που δεν λειτουργεί.
Η δημοκρατία δεν καταρρέει από ένα σκάνδαλο. Καταρρέει από τη συσσώρευση μικρών, συνεχών παρεκτροπών. Και σήμερα, αυτές οι παρεκτροπές δεν είναι ούτε μικρές ούτε αθώες.
Ο Πολιτισμός, βεβαίως, δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός αυτής της θεσμικής κατρακύλας. Η τοποθέτηση του συζύγου της υφυπουργού παρά τω Προέδρω στο Υφυπουργείο Πολιτισμού δεν είναι απλώς «κακή εικόνα». Είναι μήνυμα. Μήνυμα ότι το Προεδρικό αντιλαμβάνεται τον Πολιτισμό ως χώρο διαχείρισης των δικών του ανθρώπων. Ότι, ενώ οι δημιουργοί παλεύουν με πενιχρά κονδύλια, με προγράμματα που αλλάζουν κάθε χρόνο και με την παντελή απουσία εθνικής στρατηγικής, η κυβέρνηση ενδιαφέρεται πρωτίστως για το πώς θα ελέγξει τον μηχανισμό και όχι για το πώς θα τον αναβαθμίσει.
Και το χειρότερο; Το κάνει χωρίς αιδώ. Ακόμη και τώρα που ολόκληρη η κοινωνία παρακολουθεί την κατάρρευση της ποιότητας ζωής —με πανάκριβη ενέργεια, καύσιμα, ενοίκια, με την κοινωνική πολιτική να παραπαίει και τη μεσαία τάξη να συνθλίβεται— το Προεδρικό δείχνει ότι η προτεραιότητά του είναι η πολιτική αναπαραγωγή του ίδιου. Το 2028 έχει ήδη μπει στο τραπέζι. Η κρατική μηχανή πρέπει να «αλωθεί». Οι θέσεις-κλειδιά να διανεμηθούν. Η νομιμοποίηση των αποφάσεων δεν χρειάζεται όταν υπάρχει πλειοψηφία διορισμένων φίλων.
Αυτή δεν είναι η λειτουργία μιας Δημοκρατίας. Είναι η λειτουργία ενός συστήματος που έχει μάθει να κυβερνά όχι με θεσμούς, αλλά με παρέες. Και όταν η Πολιτεία λειτουργεί με όρους παρέας, τότε ο Πολιτισμός, η Παιδεία, η Δικαιοσύνη, η Ενέργεια, ολόκληρη η κρατική μηχανή εκφυλίζονται σε παραρτήματα του Προεδρικού.
Αυτό δεν είναι νεποτισμός απλώς. Είναι αλαζονεία εξουσίας. Είναι περιφρόνηση προς τους πολίτες. Και κυρίως είναι προαναγγελία μιας ακόμη πιο σκοτεινής πενταετίας, αν δεν υπάρξει πολιτική αντίδραση- θεσμική και κοινωνική- εδώ και τώρα.
