Πρόταση για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας παρουσίασε η Κομισιόν, με βασικό «δόγμα» της το «made in Europe» («κατασκευασμένο στην Ευρώπη»). Στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για τις ευρωπαϊκές εταιρείες αλλά και να επιτευχθεί η στρατηγική αυτονομία και η κλιματική μετάβαση.
Η πρόταση στοχεύει στη μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες, ιδιαίτερα την Κίνα, για κρίσιμες τεχνολογίες και προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ενισχύει την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση απέναντι στον αθέμιτο παγκόσμιο ανταγωνισμό και τις επιδοτήσεις από τρίτες χώρες. Πρόκειται στην ουσία για πρόταση στην οποία επέμεινε η Γαλλία, που αφορά την προνομιακή μεταχείριση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών αναφορικά με τις επιδοτήσεις και τη σύναψη συμβολαίων δημοσίων προμηθειών.
Ωστόσο, η γαλλική πρόταση έχει προκαλέσει έντονες διαφωνίες στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ακόμα και για να φτάσει να εγκριθεί από το Κολλέγιο των Επιτρόπων με οριακή πλειοψηφία, χρειάστηκε να αναβληθεί τρεις φορές από την αρχή του χρόνου, να περάσει από τρεις ειδικές προπαρασκευαστικές συνεδρίες και δεκάδες τροποποιήσεις.
Βασικό «αγκάθι» είναι το «made in Europe», που φαίνεται να προβληματίζει χώρες όπως η Γερμανία, για παράδειγμα, που έχει μεταθέσει εδώ και χρόνια μεγάλο μέρος της παραγωγής της στην Κίνα. Προβληματισμό γεννά και το θέμα της συνεργασίας με τρίτες χώρες, αφού οι 27 δεν συμφωνούν απαραίτητα για το ποιοι θα είναι οι «αξιόπιστοι εταίροι» που θα μπορούν να συμμετέχουν σε business στην ΕΕ.
«Αυτό που σας παρουσιάζω σήμερα είναι κάτι περισσότερο από μια απλή αλλαγή στις λειτουργικές διαδικασίες. Είναι μια αλλαγή στο δόγμα -αδιανόητη μόλις πριν από λίγους μήνες. Αλλά αυτό που συμβαίνει τώρα -ιδιαίτερα στο Ιράν- μας δείχνει όλο και περισσότερο κάθε μέρα ότι πρέπει να ενισχύσουμε τους στρατηγικούς μας τομείς», δήλωσε παρουσιάζοντας την πρόταση ο εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, Γάλλος Επίτροπος Στεφάν Σεζουρνέ.
Επαναφορά της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στο 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ
Ο στόχος της Κομισιόν είναι να επαναφέρει τη βιομηχανία στο 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ έως το 2035, σε σύγκριση με το 14% σήμερα. Αντιμέτωπες με τεράστιες επιδοτήσεις από ορισμένους ανταγωνιστές όπως η Κίνα, με στρεβλώσεις της αγοράς και εμπορικές απειλές όπως με ΗΠΑ, η Κομισιόν λέει ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες παίζουν με μειονέκτημα στην ίδια την Ευρώπη!
«Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε στους πολίτες μας ότι η απαλλαγή από τον άνθρακα είναι καλή, εάν οι μπαταρίες μας κατασκευάζονται στην Κίνα; Ποιος θα επενδύσει στις βιομηχανικές μας εγκαταστάσεις εάν τα προϊόντα μας παρεμποδίζονται από αθέμιτο ντάμπινγκ; Θέλουμε, πρέπει να παράγουμε περισσότερα στους στρατηγικούς μας τομείς», εξήγησε ο Σεζουρνέ.
Τρία είναι τα μέτρα που έχει επιλέξει η Κομισιόν για τον σκοπό αυτό. Καταρχάς, τα χρήματα των φορολογουμένων να ωφελούν πρωτίστως την ευρωπαϊκή παραγωγή και τις θέσεις εργασίας στην Ευρώπη, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται δημόσια κεφάλαια: δημόσιες συμβάσεις, κίνητρα αγοράς ή άμεσες επιδοτήσεις.
Για κάθε τομέα, η Κομισιόν απαιτεί ένας ορισμένος αριθμός ή ποσοστό κρίσιμων εξαρτημάτων να προέρχονται από την Ευρώπη. Για ορισμένες βασικές τεχνολογίες, προσδιορίζονται ακόμη και τα συγκεκριμένα εξαρτήματα: σε μια μπαταρία, για παράδειγμα, είναι η κυψέλη, σε ένα ηλιακό πάνελ είναι ο μετατροπέας και το φωτοβολταϊκό στοιχείο.
Επίσης, η Κομισιόν θέλει να θέσει κριτήρια για τις ξένες επενδύσεις, ιδιαίτερα σε στρατηγικούς τομείς, όπως μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, φωτοβολταϊκά, κρίσιμες πρώτες ύλες.
Κριτήρια
Έξι είναι τα κριτήρια αυτά, τέσσερα από τα οποία είναι απαραίτητα για κάθε επένδυση: η μεταφορά τεχνολογίας, τουλάχιστον το 50% των εργαζομένων να έχουν έδρα την ΕΕ -αυτό το κριτήριο είναι υποχρεωτικό. Επίσης, η ξένη συμμετοχή που περιορίζεται στο 49% του κεφαλαίου, να υπάρχουν συνεργασίες με ευρωπαϊκές οντότητες, το 1% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών που επενδύεται σε Έρευνα στην ΕΕ και το 30% των εξαρτημάτων που αγοράζονται για το τελικό προϊόν πρέπει να προέρχεται από την ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας.
«Στοχεύουμε σε επενδύσεις άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ από ξένη χώρα με παγκόσμιο μερίδιο αγοράς άνω του 40% στον εν λόγω τομέα. Η Ευρώπη πρέπει να είναι μια ολοκληρωμένη βιομηχανική βάση. Όχι απλώς μια πλατφόρμα συναρμολόγησης», όπως σημείωσε ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος.
Τέλος, η Κομισιόν θέλει να δημιουργήσει Ζώνες Βιομηχανικής Προτεραιότητας. «Θα είναι για τη βιομηχανία ό,τι είναι οι περιοχές Natura 2000 για τη φύση. Ζώνες όπου οι επιχειρήσεις θα έχουν πρόσβαση σε απλοποιημένες διαδικασίες αδειοδότησης, ενέργεια, πρώτες ύλες και χρηματοδότηση, ώστε οι επενδύσεις στην Ευρώπη να γίνουν ξανά απλούστερες και ταχύτερες», κατέληξε ο Στ. Σεζουρνέ.
Για την Κύπρο, η οποία το 2025 κατέγραψε αύξηση 5% στον κύκλο εργασιών της βιομηχανίας της, η πρόταση αυτή θέτει αυστηρούς όρους για ξένες επενδύσεις άνω των 100 εκατ. ευρώ, απαιτώντας 50% ευρωπαϊκή απασχόληση, γεγονός που διασφαλίζει ότι οι νέες επενδύσεις στο νησί θα δημιουργούν τοπική αξία και θέσεις εργασίας.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, η εστίαση σε τεχνολογίες μηδενικών ρύπων (μπαταρίες, ηλιακά) αποτελεί ευκαιρία για την Κύπρο να αναπτύξει εγχώρια παραγωγή και συναρμολόγηση, εκμεταλλευόμενη τα κίνητρα “Made in EU”.
Επίσης, η μείωση της εξάρτησης από μη Ευρωπαίους προμηθευτές ενισχύει την οικονομική ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της κυπριακής αγοράς.
Αντιρρήσεις
Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του σχεδίου είναι το «made in Europe». Σύμφωνα με την πρόταση, στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, τουλάχιστον το 70% των εξαρτημάτων στα ηλεκτρικά οχήματα θα πρέπει να προέρχεται από ευρωπαϊκή παραγωγή, ενώ οι μπαταρίες θα πρέπει επίσης να κατασκευάζονται στην Ευρώπη, για να πληρούν τις προϋποθέσεις για υποστήριξη. Για τους Ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων που έχουν πολύπλοκες παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, αυτό θα μπορούσε να είναι προβληματικό.
«Έμπιστος εταίρος» η Τουρκία; – Ο ρόλος της Κύπρου
Το δεύτερο θέμα που έχει επίσης συγκεντρώσει μεγάλη πολεμική είναι ποιες χώρες εκτός ΕΕ μπορούν να οριστούν ως «έμπιστοι εταίροι» της ΕΕ για να πληρούν τις προϋποθέσεις για έργα που χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους. Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι χώρες εκτός ΕΕ μπορούν να συμπεριληφθούν εάν προσφέρουν αντίστοιχη πρόσβαση σε ευρωπαϊκές εταιρείες στις δικές τους αγορές, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Δεν αποκλείουμε κανέναν», είπε ο Σεζουρνέ, «αρκεί να παίζουν δίκαια και να πληρούν τα κριτήρια». Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται και η Τουρκία να αποτελεί πιθανή χώρα συνεργασίας, κάτι όμως που θα συζητηθεί αναλυτικά πριν από την τελική έγκριση της πρότασης.
Η Άγκυρα έχει φροντίσει ήδη να διαμαρτυρηθεί για πιθανό αποκλεισμό της, ανησυχώντας κυρίως για την αυτοκινητοβιομηχανία της. Δεν αποκλείεται να εξαιρεθεί από δημόσιες συμβάσεις, καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα ο εκσυγχρονισμός της τελωνειακής ένωσης, που αφορά και αυτό το κομμάτι. Κάτι που περνάει δηλαδή από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, για δημόσια προγράμματα και διαγωνισμούς, εφόσον υπάρχει η τελωνειακή ένωση, η Τουρκία θα έχει πρόσβαση, εκτός εάν στα δικά της δημόσια προγράμματα και διαγωνισμούς αποκλείει προϊόντα που προέρχονται από την Ε.Ε. Τέτοια περίπτωση, θα αποτελούσε διαπραγματευτικό επιχείρημα για αποκλεισμό της.
