«Μέσω του μαθήματος της Αγωγής Υγείας, το παραμύθι «70 τοκό και μια τρύπα στο παπούτσι» με τις εκπαιδευτικές του δραστηριότητες, αναμένεται να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης για τις δασκάλες και τους δασκάλους της Στ΄ Δημοτικού» δήλωσε ο δρ Ανδρέας Μιλιδώνης καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου πρόεδρος του Τμήματος Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής και μέλος της Κυπριακής Επιτροπής Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και Παιδείας (ΚΕΧΑΠ). Μιλούσε στην επιμορφωτική ημερίδα με τίτλο «Τα «Τοκό» στην τάξη: Ημερίδα για τη Χρηματοοικονομική Παιδεία» που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Κύπρου (Καλλιπόλεως 75 Λευκωσία) στις 22 Ιανουαρίου 2026. Περίπου 150 εκπαιδευτικοί Δημοτικής Εκπαίδευσης συμμετείχαν ενεργά στον προβληματισμό και στη συζήτηση.
Η ημερίδα στόχευε στην ενίσχυση της χρηματοοικονομικής παιδείας στη δημοτική εκπαίδευση και στην παιδαγωγική αξιοποίηση του πρόσφατα εκδοθέντος παραμυθιού «70 τοκό και μια τρύπα στο παπούτσι» που έγραψε η εκπαιδευτικός συγγραφέας Μαρία Λοϊζίδου. Ο καθηγητής ο οποίος έχει συμβάλει καθοριστικά και στην ανάπτυξη του εκπαιδευτικού υλικού που παρουσιάστηκε στην ημερίδα, πρόσθεσε ότι «η ανάπτυξη δεξιοτήτων από νεαρή ηλικία που σχετίζονται με τη συνετή διαχείριση του χρήματος (διαφορά μεταξύ ανάγκης και επιθυμίας πριν ξοδέψουμε), την αποταμιευτική κουλτούρα και την κουλτούρα αποπληρωμής δανείων, αναμένεται να συμβάλει στη διαμόρφωση υπεύθυνων ατόμων και νοικοκυριών για το μέλλον». Συνέχισε λέγοντας ότι «η πολιτική βούληση της υπουργού Παιδείας δρος Αθηνάς Μιχαηλίδου να προχωρήσει με μια σημαντική προσθήκη στο Δημοτικό, αναμένεται να αλλάξει προς το καλύτερο τη νέα γενιά σε σχέση με τη συνετή διαχείριση του χρήματος. Ευελπιστώ και στην υλοποίηση της πιο σημαντικής δράσης της Εθνικής Στρατηγικής, την εισαγωγή ανεξάρτητου υποχρεωτικού μαθήματος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εκεί δηλαδή που η επαφή των μαθητών και μαθητριών με το χρήμα γίνεται πιο συχνή και ουσιαστική». Σημειώνουμε ότι την ημερίδα οργάνωσε το Γραφείο Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Πανεπιστημίου Κύπρου σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και τη Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας. Παρεμβάσεις στην εκδήλωση εκτός από τον δρα Ανδρέα Μιλιδώνη έκαναν ο Μενέλαος ΜενελάουΔιευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου, η υπουργός Παιδείας δρ Αθηνά Μιχαηλίδου, η συγγραφέας του παραμυθιού Μαρία Λοϊζίδου και η δρ Σούλα Ιωάννου σύνδεσμος επιθεωρήτρια Δημοτικής Εκπαίδευσης Αγωγής Υγείας. Στη διάρκεια παρουσίασης δραστηριοτήτων βασισμένων στο παραμύθι, εισηγήσεις έκαναν ο Νίκος Νικολαΐδης λειτουργός του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, η Φιλιώ Σάββα σύμβουλος Αγωγής Υγείας και ο Αντώνης Παπαγεωργίου σύμβουλος Αγωγής Υγείας. Υπήρξε επίσης ανταλλαγή εμπειριών από την εφαρμογή του παραμυθιού στην τάξη με εισηγήτρια την εκπαιδευτικό Χρυστάλλα Κυριάκου με συντονισμό από την Θεοδώρα Μιχαήλ ΜουσιούτταΕΔΕ Δημοτικής Εκπαίδευσης.
Υποχρεωτικό ανεξάρτητο μάθημα
Η λειτουργός Δημοσίων Σχέσεων και επικεφαλής του Γραφείου Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του Πανεπιστημίου Κύπρου Φωτεινή Παναγή που συντόνισε την ημερίδα επεσήμανε ότι «από το 2015 το Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής και τα μέλη του Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού του Πανεπιστημίου Κύπρου ανέδειξαν έγκαιρα τη σημασία της χρηματοοικονομικής παιδείας, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους και τις νέες. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου – είπε – υπήρξε το πρώτο πανεπιστήμιο στη χώρα που ενέκρινε και ενέταξε στο πρόγραμμα σπουδών του μάθημα Χρηματοοικονομικής Παιδείας από τον Σεπτέμβριο του 2020.
Το μάθημα αυτό, πρωτοβουλία του Τμήματος, σχεδιάστηκε από τους καθηγητές Χρηματοοικονομικής Σταύρο Ζένιο, τον αείμνηστο Γιώργο Νησιώτη και τον καθηγητή Ανδρέα Μηλιδώνη με στόχο την αντιμετώπιση του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού και την ενίσχυση της χρηματοοικονομικής γνώσης των φοιτητών και φοιτητριών. Το εκπαιδευτικό υλικό που ανέπτυξε ο καθηγητής Μηλιδώνης υιοθετήθηκε ήδη ως υποχρεωτικό ανεξάρτητο μάθημα ή εργαστήρι σε 16 ιδιωτικά σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και εντάχθηκε επίσης ως υποχρεωτικό ανεξάρτητο μάθημα στην Εμπορική Σχολή Μιτσή στη Λεμύθου Λεμεσού. Από το 2024 παρεμβατικό εργαστήρι βασισμένο σε αυτό το υλικό, διδάσκεται σε όλα τα γυμνάσια με διάρκεια 3 ωρών για την Α΄ και Β΄ Γυμνασίου και 6 ωρών για την Γ΄ Γυμνασίου. Το παραμύθι «70 Τοκό και μια τρύπα στο παπούτσι» αποτελεί την πρώτη παρέμβαση στη Δημοτική Εκπαίδευση, προσφέροντας στα παιδιά πρώιμη γνώση και εμπειρίες χρηματοοικονομικής παιδείας.
Με αυτόν τον τρόπο η εμπειρία και η προσέγγιση του Πανεπιστημίου Κύπρου επεκτάθηκε ομαλά από τη δευτεροβάθμια στη δημοτική εκπαίδευση, διασφαλίζοντας μια συνεκτική πορεία χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης για όλα τα επίπεδα». Σημειώνουμε ότι ο καθηγητής Μιλιδώνης μαζί με την Φωτεινή Παναγή ως συνεργάτιδά του εκπροσώπησε το Πανεπιστήμιο στην Ad-Hoc Επιτροπή με επικεφαλής την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου για τη διαμόρφωση της «Εθνικής Στρατηγικής για την Προώθηση του Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και της Χρηματοοικονομικής Παιδείας στην Κύπρο», η οποία εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Ιούνιο του 2022.
Μια λίρα κάθε Δευτέρα για τον 10 χρονο Μενέλαο
Με μια προσωπική αναφορά σημαδεύτηκε ο χαιρετισμός του Διευθυντή Διοίκησης και Οικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου Μενέλαου Μενελάου. «Διάβασα το βιβλίο το Σαββατοκυρίακο και το έδωσα και στον 12χρονο γιο μου» είπε και πρόσθεσε. «Η ανάγνωση μου ξύπνησε μια ανάμνηση παιδική. Η μητέρα μου η κυρία Ροδοθέα μου έδινε κάθε πρωί 20 σεντ για να πάρω κάτι από την καντίνα. Περίπου στα 10 ή 11 μου είπε από φέτος θα σου δίνω 1 λίρα κάθε Δευτέρα και να κάνεις το κουμάντο σου. Εγώ πρέπει να μην άκουσα το δεύτερο μισό της πρότασης και το μεσημέρι της Δευτέρας περιχαρής ανακοίνωνα ότι έφερα και ρέστα από την λίρα! Σύντομα ανακάλυψα ότι θα έπρεπε αυτά τα ρέστα να μου αρκέσουν για το υπόλοιπο της εβδομάδας. Κάποτε λοιπόν η χρηματοοικονομική παιδεία προκύπτει μέσα από παθήματα που – στην καλύτερη περίπτωση – γίνονται μαθήματα. Καλύτερα λοιπόν να μαθαίνουμε όσο το δυνατόν περισσότερα ως προμηθείς στο ασφαλές περιβάλλον της τάξης, παρά με τον πιο δύσκολο τρόπο της πραγματικότητας».
Η υπουργός Παιδείας δρ Αθηνά Μιχαηλίδου στον δικό της χαιρετισμό που μετέφερε εκ μέρους της η διευθύντρια του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου δρ Έλενα Χατζηκακού τόνισε μεταξύ άλλων ότι «η καλλιέργεια της Χρηματοοικονομικής Παιδείας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποσπασματική παρέμβαση. Αντίθετα – πρόσθεσε – απαιτεί συστηματικό σχεδιασμό και μακροπρόθεσμη προσέγγιση.
Στο πλαίσιο αυτό η Κύπρος έχει υιοθετήσει Εθνική Στρατηγική για τη Χρηματοοικονομική Παιδεία και τον Χρηματοοικονομικό Αλφαβητισμό στην οποία το υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας συμμετέχει ενεργά, τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην υλοποίηση δράσεων που αφορούν στο σχολείο. Στο σχολικό περιβάλλον η στρατηγική αυτή αποτυπώνεται σε παιδαγωγικές πρακτικές που ενισχύουν την ισότητα ευκαιριών, τη συμπερίληψη και την κοινωνική ευθύνη, φέρνοντας τη μάθηση πιο κοντά στις πραγματικές εμπειρίες των παιδιών και υποστηρίζοντας την ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής από νεαρή ηλικία. Η σημερινή ημερίδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και υπό το πρίσμα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το τρέχον εξάμηνο. Η Προεδρία αναδεικνύει την εκπαίδευση ως βασικό πυλώνα κοινωνικής συνοχής και ενδυνάμωσης των πολιτών, ενώ η Χρηματοοικονομική Παιδεία εντάσσεται στον ευρύτερο ευρωπαϊκό προβληματισμό για τη διαμόρφωση ενεργών, κριτικά σκεπτόμενων και κοινωνικά υπεύθυνων πολιτών. Η σημερινή ημερίδα αποτελεί παράλληλα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η εκπαιδευτική πολιτική του υπουργείου μας, μπορεί να υλοποιείται στην πράξη μέσα από ουσιαστικές συνεργασίες με θεσμικούς φορείς όπως το Πανεπιστήμιο Κύπρου, με κοινό στόχο την επιστημονική και παιδαγωγική στήριξη των εκπαιδευτικών. Ιδιαίτερη αξία έχει η αξιοποίηση της παιδικής λογοτεχνίας ως παιδαγωγικού εργαλείου.
Μέσα από το παραμύθι τα παιδιά μπορούν να προσεγγίσουν σύνθετα κοινωνικά ζητήματα με τρόπο βιωματικό και παιδαγωγικά ασφαλή, χωρίς να στιγματίζονται, αλλά ενθαρρυμένα να προβληματιστούν και να σκεφτούν κριτικά. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η ικανότητα των παιδιών να κατανοούν κοινωνικά φαινόμενα, να τοποθετούνται απέναντι σε ζητήματα δικαιοσύνης και να διαμορφώνουν στάσεις που στηρίζονται στη γνώση και τον προβληματισμό και όχι σε στερεότυπα. Οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας. Με την παιδαγωγική τους κρίση και τον καθημερινό τους ρόλο στην τάξη, συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός σχολείου που αναγνωρίζει τις ανισότητες και τις αντιμετωπίζει με σεβασμό, ευαισθησία και παιδαγωγική ευθύνη».
Αξιούπολη 2125 και 70 τοκό για τον μικρό Γιαννάκη
«Το «70 τοκό και μια τρύπα στο παπούτσι» δεν γράφτηκε για να δώσει έτοιμες απαντήσεις όσο αφορά τη διαχείριση των λεφτών, γράφτηκε για να ανοίξει συζητήσεις μέσα στην τάξη και στο σπίτι», είπε η συγγραφέας του Μαρία Λοϊζίδου. Και πρόσθεσε μεταξύ άλλων: «Η χρηματοοικονομική παιδεία δεν αφορά μόνο τα χρήματα, αλλά τις αξίες και τις επιλογές μας. Μπορεί ένα παραμύθι να μιλήσει στα παιδιά για τα χρήματα χωρίς να τα συγκρίνει ή να τα φέρει σε δύσκολη θέση; Το παραμύθι «70 τοκό και μια τρύπα στο παπούτσι» επιχειρεί ακριβώς αυτό: να ανοίξει έναν ασφαλή χώρο σκέψης και διαλόγου γύρω από τις οικονομικές επιλογές, τις αξίες και την ατομική, οικογενειακή και κοινωνική ευθύνη. Αποτελεί το πρώτο παιδικό παραμύθι στα ελληνικά δεδομένα που θέτει συστηματικά στο επίκεντρο τις αρχές της χρηματοοικονομικής παιδείας. Η ιστορία εκτυλίσσεται στην Αξιούπολη, μια υπερσύγχρονη πολιτεία στο έτος 2125. Η επιλογή του μέλλοντος δημιουργεί μια απαραίτητη απόσταση από το παρόν των παιδιών, επιτρέποντάς τους να μιλήσουν για χρήματα χωρίς να αισθάνονται ότι κρίνεται η δική τους οικογενειακήπραγματικότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επιλογή του φανταστικού ψηφιακού νομίσματος του τοκό, το οποίο αποφορτίζει το χρήμα από την πραγματική του αξία και δημιουργεί κοινές αφετηρίες. Πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Γιαννάκης που στα γενέθλιά του λαμβάνει 70 τοκό από τον παππού του. Μαζί με τον ενθουσιασμό, το μυαλό του γεμίζει διλήμματα: κάρτες με ολογράμματα παικτών, αντίγραφο μέλισσας, μπουφάν με φωτάκια LED, την ίδια στιγμή που το μεγάλο του δάκτυλο «χαιρετά κόσμο από την τρύπα του παπουτσιού». Καθοδηγητικό ρόλο αναλαμβάνει η μεγαλύτερη αδελφή του η Μαρίνα, θέτοντας το απλό αλλά καθοριστικό ερώτημα: «Ποιο πρέπει να πάρεις οπωσδήποτε, αλλιώς θα έχεις πρόβλημα;». Έτσι οι ανάγκες διακρίνονται από τις επιθυμίες και ιεραρχούνται χωρίς οι δεύτερες να δαιμονοποιούνται. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο Γιαννάκης γνωρίζει έννοιες όπως ο προϋπολογισμός, η αποταμίευση και το «μαξιλαράκι ασφαλείας» για τα απρόοπτα. Μέσα από τον δανεισμό μεταξύ φίλωνκαι την εμφάνιση μιας διαδικτυακής απάτης, το παραμύθι αναδεικνύει τη σημασία της εμπιστοσύνης και της κριτικής σκέψης, τονίζοντας ότι τα χρήματα δεν αυξάνονται χωρίς χρόνο και υπομονή. Η μαμά και ο μπαμπάς έχουν ενεργό, υποστηρικτικό ρόλο στην ιστορία. Δεν δίνουν έτοιμες λύσεις, αλλά δημιουργούν πλαίσιο συζήτησης και εμπιστοσύνης.
Ένας φουσκωμένος λογαριασμός ενέργειας οδηγεί την οικογένεια να επανεξετάσει καθημερινές συνήθειες, αναδεικνύοντας την έννοια της οικογενειακής ευθύνης μέσα από μικρές πράξεις και επιλογές. Προς το τέλος η αφήγηση ανοίγει σε μια ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Αναγνωρίζεται ότι δεν ξεκινούν όλα τα παιδιά από το ίδιο σημείο και μέσα από τον προβληματισμό των ηρώων, γεννιέται η ιδέα της «Δίκαιης Χώρας», μιας χώρας που χωρά όλα τα παιδιά και τους προσφέρει ίσες ευκαιρίες. Αν τα παιδιά κλείσουν το βιβλίο διερωτώμενα «τι έχει πραγματικά αξία;», τότε το παραμύθι έχει πετύχει τον σκοπό του».
