Νέα δεδομένα εξετάζονται στο πλαίσιο των ερευνών για το επίμαχο βίντεο, το οποίο παραμένει αντικείμενο προβληματισμού ως προς την προέλευσή του και τη δραστηριότητα του λογαριασμού «Emily Thompson». Σύμφωνα με όσα εξηγεί ο κ. Μιχάλης Σιριβιανός, κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικής και Τεχνολογίας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου και επιστημονικός συντονιστής στο Fact Check Cyprus, η υπόθεση φέρει χαρακτηριστικά που συναντώνται σε περιπτώσεις πληροφοριακού πολέμου και εσωτερικής αποσταθεροποίησης, εντός ενός ευρύτερου πλαισίου υβριδικής επίθεσης.
Ο υβριδικός πόλεμος, όπως περιγράφει, αποτελεί μια σύγχρονη στρατηγική σύγκρουσης που δεν βασίζεται στα παραδοσιακά στρατιωτικά μέσα. Αντίθετα, χρησιμοποιεί έναν συνδυασμό μη στρατιωτικών εργαλείων με στόχο την αποδυνάμωση, την αποσταθεροποίηση και τον εξαναγκασμό ενός αντιπάλου, χωρίς να προηγείται κήρυξη ανοικτού πολέμου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται ο πληροφοριακός πόλεμος, οι κυβερνοεπιχειρήσεις, οι επιθέσεις σε ψηφιακές υποδομές, η οικονομική και ενεργειακή πίεση, ο λεγόμενος νομικός πόλεμος, αλλά και μορφές εσωτερικής αποσταθεροποίησης όπως η καλλιέργεια κοινωνικών εντάσεων.
Κεντρικό χαρακτηριστικό του υβριδικού πολέμου είναι η απουσία σαφούς απόδοσης ευθύνης. Όπως αναφέρει, όταν ένα κράτος γνωρίζει με βεβαιότητα ποιος το στοχοποιεί και μπορεί να το αποδείξει, τότε σε μεγάλο βαθμό ο υβριδικός πόλεμος έχει ήδη αποτύχει. Η ασάφεια αυτή αφοπλίζει τον αντίπαλο, προκαλεί σύγχυση και διχασμό και δυσκολεύει την αντίδραση σε επίπεδο κυρώσεων ή ανταποδοτικών μέτρων.
Στην περίπτωση της Κύπρου, το συγκεκριμένο βίντεο θα μπορούσαμε να πούμε ότι εντάσσεται στο πεδίο του πληροφοριακού πολέμου και της εσωτερικής αποσταθεροποίησης. Παρότι εντοπίζονται χαρακτηριστικά που συνάδουν με τακτικές υβριδικού πολέμου, ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι δεν είναι αρμοδιότητα του Fact Check Cyprus να αποδώσει τέτοιους χαρακτηρισμούς. Αυτή είναι ευθύνη των αρμόδιων Αρχών και προϋποθέτει πολύ περισσότερα στοιχεία και θεσμική διερεύνηση.
Ψηφιακή μαριονέτα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος λειτουργίας του λογαριασμού Emily Thompson που δημοσίευσε το επίμαχο βίντεο. Ο συγκεκριμένος λογαριασμός λειτουργεί από το 2022 και δεν παρουσιάζει ένα συνεκτικό και σταθερό αφήγημα. Σε ορισμένες αναρτήσεις εμφανίζεται υπέρ της Ρωσίας και κατά της Ουκρανίας, ενώ σε άλλες εκφράζει θέσεις που δεν ευνοούν τη Ρωσία. Σε μία περίπτωση, για παράδειγμα, αναφέρεται ότι η διακοπή των αλυσίδων εφοδιασμού λόγω του πολέμου μπορεί να προκαλέσει πείνα στη Ρωσία, κάτι που δεν συνάδει με άμεση προώθηση ρωσικού αφηγήματος. Σε άλλη περίπτωση υποστηρίζεται ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δίκιο να προσπαθεί να διακόψει τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Η ασυνέπεια αυτή, σύμφωνα με τον κ. Σιριβιανό, δείχνει λογαριασμό που λειτουργεί στο πλαίσιο εκστρατείας παραπληροφόρησης, με πολλά χαρακτηριστικά ψηφιακής μαριονέτας και όχι ένα αυθεντικό πρόσωπο με σταθερές πολιτικές θέσεις. Επιπλέον, το 2024 εντοπίστηκαν αναρτήσεις δύο έως τριών γραμμών που είναι ακριβώς ίδιες, λέξη προς λέξη, με αναρτήσεις του 2023, κάτι που δεν συνάδει με ανθρώπινη συμπεριφορά και υποδηλώνει αυτοματοποίηση.
Επιπλέον, παρατηρείται μια απότομη και μη οργανική αλλαγή θεματολογίας. Ενώ ο λογαριασμός δεν ασχολήθηκε ποτέ με την Κύπρο και επικεντρωνόταν σε γεωπολιτικά, ευρωπαϊκά, ρωσικά και αμερικανικά ζητήματα, με την ανάληψη της Προεδρίας της ΕΕ, άρχισε ξαφνικά να δημοσιεύει περιεχόμενο που αφορά την κυπριακή κυβέρνηση. Το ύφος του κειμένου που συνοδεύει το βίντεο διαφέρει αισθητά από προηγούμενες αναρτήσεις, στοιχείο που παραπέμπει σε τακτική καλλιέργειας ενός λογαριασμού, ο οποίος αποκτά κοινό και στη συνέχεια επαναχρησιμοποιείται για διαφορετικό σκοπό.
Η διασύνδεση με υπαρκτά ειδησεογραφικά μέσα
Σπάνιο στην περίπτωση της Emily Thompson είναι η αλληλεπίδραση με τον πραγματικό ψηφιακό κόσμο και συγκεκριμένα με γνωστά ειδησεογραφικά sites. Ο λογαριασμός έχει δημοσιεύσει δύο άρθρα στο ιδιαίτερα γνωστό The American Spectator, καθώς και δύο άρθρα στο λιγότερο γνωστό αλλά πολυσυγγραφικό Eurasia Review. Τα συγκεκριμένα άρθρα δεν εμφανίζουν ξεκάθαρη φιλορωσική ή υπερσυντηρητική τάση, αλλά κινούνται σε σχετικά ουδέτερο πλαίσιο με ήπια προκατάληψη.
Σε αντίθεση με αυτά, σχεδόν 70 άρθρα έχουν δημοσιευθεί σε άλλο site γνώμης, το The Thinking Conservative, τα περισσότερα εκ των οποίων είναι υπερσυντηρητικά, φιλορωσικά και ακολουθούν το κλασικό αφήγημα της ρωσικής παραπληροφόρησης.
Το Fact Check Cyprus επικοινώνησε και με τα τρία μέσα
Μέχρι στιγμής απάντηση υπήρξε μόνο από την ιδιοκτήτρια και αρχισυντάκτρια του The Thinking Conservative, η οποία ανέφερε ότι δεν εξακριβώνεται η ταυτότητα των συγγραφέων και ότι τα άρθρα εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις τους. Παράλληλα, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει αν ο συγκεκριμένος λογαριασμός στο X ανήκει πράγματι στην Emily Thompson. Σε αυτό το στάδιο, όπως διευκρινίζεται, δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η ίδια δεν αποτελεί πραγματικό πρόσωπο, ωστόσο η σύνδεση του site με τον συγκεκριμένο λογαριασμό το καθιστά ύποπτο.
Τεχνητή Νοημοσύνη, έλεγχος και ετοιμότητα της Κύπρου
Σε ό,τι αφορά την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κ. Σιριβιανός επισημαίνει ότι είμαστε πίσω όχι μόνο ως Κύπρος αλλά και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, αν όχι και παγκόσμιο, στο θέμα του ελέγχου της ΤΝ. Όπως εξηγεί, υπάρχουν σοβαρά ελλείμματα στον εγραμματισμό των μέσων, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες, γεγονός που καθιστά αναγκαίες οργανωμένες καμπάνιες επιμόρφωσης. Το Fact Check Cyprus συμμετέχει ήδη σε τέτοιες δράσεις, ωστόσο καθοριστικό ρόλο έχουν και οι αρμόδιες Αρχές.
Η τεχνολογία ελέγχου υστερεί σε σχέση με τις δυνατότητες παραγωγής περιεχομένου, ενώ εξειδικευμένα εργαστήρια στην Ευρώπη μπορούν να προχωρήσουν σε πολύ βαθύτερη ανάλυση για τη διαπίστωση της πιστότητας βίντεο. Όπως τονίζει, δεν είμαστε έτοιμοι για αυτό που έρχεται, ούτε οι πλατφόρμες ούτε και το ρυθμιστικό πλαίσιο στο επίπεδο που θα έπρεπε.
Παρόλα αυτά, ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και ο AI Act αποτελούν σημαντικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς ρυθμίζουν και απαγορεύουν τη δημιουργία κακόβουλου περιεχομένου με Τεχνητή Νοημοσύνη. Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα προστασίας, σύμφωνα με τον κ. Σιριβιανό, παραμένει ο εγραμματισμός των πολιτών στα μέσα, με ευθύνη κυρίως του Υπουργείου Παιδείας, της καινοτομίας και της αρμόδιας ρυθμιστικής Αρχής.
