Μια κρίσιμη μάχη για το μέλλον της κυπριακής υπαίθρου αναμένεται να κορυφωθεί σήμερα, στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Γεωργίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση νόμου των βουλευτών του ΑΚΕΛ (Γ. Γαβριήλ, Α. Πασιουρτίδη και Β. Φακοντή), η οποία επιδιώκει την αυστηρή απαγόρευση εγκατάστασης εμπορικών μονάδων ΑΠΕ σε γη υψηλής γεωργικής και περιβαλλοντικής αξίας.
Η πρόταση έρχεται ως απάντηση στην ολοένα αυξανόμενη τσιμεντοποίηση των αγροτικών περιοχών από φωτοβολταϊκά πάρκα.
Η κοινοβουλευτική Επιτροπή Γεωργίας καλείται σήμερα να αποφασίσει αν θα προχωρήσει με τη νομοθετική απαγόρευση ή αν θα αφεθεί η ρύθμιση στην πολεοδομική Εντολή 1/2024 του υπουργού Εσωτερικών.
Σύμφωνα με το αναθεωρημένο κείμενο της πρότασης, απαγορεύεται ρητά η τοποθέτηση ΑΠΕ για εμπορικούς σκοπούς σε πέντε βασικές κατηγορίες :
• Γη υψηλής φυσικής αξίας: Όπως χαρτογραφείται από το Τμήμα Περιβάλλοντος
• Γόνιμη και αρδευόμενη γη: Μετά από έλεγχο του Τμήματος Γεωργίας.
• Περιοχές αναδασμού: Γη που έχει τύχει κρατικής επένδυσης ή αρδεύεται από κυβερνητικά έργα.
• Πολεοδομικές Ζώνες Προστασίας.
• Περιοχές «Natura 2000»: Ζώνες ειδικής προστασίας για τη χλωρίδα και την πανίδα.
Η πρόταση ξεκαθαρίζει ότι δεν επηρεάζεται η δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών για ίδια χρήση από γεωργοκτηνοτρόφους, διασφαλίζοντας ότι ο πρωτογενής τομέας θα μπορεί να μειώσει το ενεργειακό του κόστος.
Το περιβαλλοντικό ίδρυμα Terra Cypria στηρίζει πλήρως την τροποποίηση, ζητώντας μάλιστα την άμεση εφαρμογή της με τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Δημοκρατίας, εξαιρώντας μόνο όσες μονάδες έχουν ήδη εξασφαλίσει Πολεοδομική Άδεια.
Στο ίδιο μήκος κύματος και η Κυπριακή Ομοσπονδία Κυνηγίου (ΚΟΚ & ΔΑΖ), η οποία με επιστολή της χαρακτηρίζει την ψήφιση του νόμου «επιτακτική ανάγκη» για την προστασία του περιβάλλοντος, των φυσικών πόρων, της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της άγριας ζωής και του κυνηγίου.
Οι ενστάσεις των υπουργείων
Παρά τη συμφωνία επί των αρχών, τα αρμόδια υπουργεία εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τη μέθοδο της ρύθμισης:
Υπουργείο Εσωτερικών – Τμήμα Πολεοδομίας: Υποστηρίζουν ότι η χωροθέτηση πρέπει να ρυθμίζεται μέσω της Εντολής 1/2024 και όχι μέσω του νόμου για τις ΑΠΕ. Οι περιοχές εντός των οποίων δύναται να επιτραπεί η εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για εμπορικούς σκοπούς καθορίζονται σύμφωνα με τις πρόνοιες των Σχεδίων Ανάπτυξης και τις σχετικές Εντολές του υπουργού Εσωτερικών, οι οποίες εκδίδονται δυνάμει των διατάξεων του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου και κατά τον καθορισμό των περιοχών αυτών, να λαμβάνεται υπόψη η ανάγκη διαφύλαξης της γεωργικής δραστηριότητας και/ή γόνιμης αγροτικής γης, καθώς και οι δεσμεύσεις που έχει αναλάβει η Δημοκρατία στο πεδίο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Υπουργείο Ενέργειας: Εκφράζει διαφωνία για την κατάργηση των αγροφωτοβολταϊκών, τονίζοντας ότι η «διπλή χρήση γης» (καλλιέργεια και ενέργεια ταυτόχρονα) είναι η βέλτιστη λύση. Επισημαίνει ότι υπάρχουν μηχανισμοί παρακολούθησης και διαδικασίες οι οποίες επιφέρουν σημαντικό κόστος στον ιδιοκτήτη/γεωργό/επενδυτή σε περίπτωση όπου δεν γίνεται διπλή χρήση γης.
Υπουργείο Γεωργίας – Τμήμα Γεωργίας: Το Υπουργείο προωθεί απαγόρευση εγκατάστασης τόσο φωτοβολταϊκών όσο και αγροφωτοβολταϊκών, για εμπορικoύς σκοπούς, σε περιοχές αρδευομένου αναδασμού και ξηρικού αναδασμού και σε περιοχές που αρδεύονται από κυβερνητικό έργο, αφού αποτελούν περιοχές με γόνιμη/ αποδοτική γη και το κράτος επένδυσε στις περιοχές αυτές με έργα υποδομής και αναδιαμόρφωση της γης.
Νομική Υπηρεσία: Κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της Κύπρου, σημειώνοντας ότι πρέπει να διασφαλιστεί πως η χώρα θα πιάνει τους στόχους της Ε.Ε. παρά τους περιορισμούς. Προειδοποιεί για τον κίνδυνο καταβολής αποζημιώσεων σε ιδιοκτήτες γης αν ο περιορισμός θεωρηθεί «ουσιώδης ζημία» (Άρθρο 23 του Συντάγματος).
Η πίεση για γη είναι εμφανής στα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Ενέργειας. Συγκεκριμένα, η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ είναι 1.160 MW (εκ των οποίων τα 990 MW είναι φωτοβολταϊκά, 158 MW αιολικά και 12 MW βιομάζα). Παράλληλα, σε εκκρεμότητα βρίσκονται 221 αιτήσεις για εξασφάλιση πολεοδομικών αδειών για φωτοβολταϊκά πάρκα, συνολικής ισχύος 1.092 MW. Πρόσθετα, βρίσκονται σε διαδικασία εξασφάλισης πολεοδομικής άδειας 45 έργα αποθήκευσης.
