Αισθητές αναμένεται να είναι για τους πολίτες οι αυξήσεις που θα επέλθουν στις συντάξεις μέσω της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, η οποία θα γίνει προσπάθεια να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2027. Ο υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούτας, σε συνέντευξη του στον «Φ», αναφέρει πως οι αυξήσεις θα είναι μεγαλύτερες για τους χαμηλοσυνταξιούχους. Σημείωσε, παράλληλα πως θα ενοποιηθεί η σύνταξη με το «μικρό τσεκούδι», για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Αναφερόμενος στην απομείωση των συντάξεων κατά 12% (το γνωστό πέναλτι), είπε πως αναμένονται εξελίξεις μέσω της μεταρρύθμισης, τονίζοντας πως θα υπάρξει διαφοροποίηση προς τα κάτω. Σύμφωνα με τον κ. Μουσιούτα, μέσω της αναλογιστικής μελέτης θα ξεκαθαρίσει πώς θα ρυθμιστεί το ζήτημα.
Παράλληλα, διευκρινίζει πως, σε πρώτη φάση, η μεταρρύθμιση θα περιλαμβάνει μόνο τον πρώτο πυλώνα, που αφορά στην αύξηση των συντάξεων για το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Όπως είπε, ο δεύτερος πυλώνας, που αφορά τα ταμεία προνοίας και ο τρίτος, που σχετίζεται με την ιδιωτική ασφάλιση, θα υλοποιηθούν αφού παρέλθουν τέσσερα χρόνια, γιατί θα πρέπει να προηγηθεί η αναβάθμιση και ανεξαρτητοποίηση της εποπτικής αρχής που αποτελεί προυποθεση και απαίτηση της αρμόδιας Ευρωπαϊκής Αρχής . Υπενθυμίζεται πως οι συνδικαλιστικές οργανώσεις απαιτούν να προωθηθούν ταυτόχρονα όλοι οι πυλώνες.
Ο υπουργός αναφέρεται και στις αλλαγές που αναμένονται στο ΤΚΑ, ενώ σε σχέση με την επενδυτική πολιτική του ταμείου τονίζει πως απαιτείται μεγάλη προσοχή, καθώς πρόκειται για τα χρήματα των προηγούμενων, των σημερινών και των μελλοντικών γενεών. Καταλήγοντας, αποκαλύπτει πως, κατά τις διαβουλεύσεις με κοινωνικούς εταίρους για τον κατώτατο μισθό, θα τεθεί και η ωριαία απόδοση των μισθών.
–Κύριε Υπουργέ, βρίσκεται σε εξέλιξη η ετοιμασία των νομοσχεδίων για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού. Η κυβέρνηση φαίνεται να επικεντρώνεται στον πρώτο πυλώνα, που αφορά τις συντάξεις και το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Ωστόσο, οι συντεχνίες υποστηρίζουν ότι η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση πρέπει να καλύπτει και τους άλλους δύο πυλώνες, δηλαδή τα ταμεία προνοίας και την ιδιωτική ασφάλιση. Είναι εφικτό να υλοποιηθεί κάτι τέτοιο ταυτόχρονα;
Οι συντεχνίες και οι κοινωνικοί εταίροι γενικά επικεντρώνονται στους δύο πρώτους πυλώνες. Τον τρίτο πυλώνα τον αφήνουν για το μέλλον. Όσον αφορά τον δεύτερο πυλώνα, δεν είναι από καπρίτσιο που λέμε ότι δεν μπορεί να προχωρήσει άμεσα. Δεν μπορεί να προχωρήσει άμεσα, διότι, με βάση και τους ειδικούς, η εφαρμογή και υλοποίησή του απαιτεί τουλάχιστον δύο με τέσσερα χρόνια, σύμφωνα και με τα ευρωπαϊκά πρότυπα που υπάρχουν, γιατί θα πρέπει να προηγηθεί η αναβάθμιση και ανεξαρτητοποίηση της εποπτικής αρχής που αποτελεί προυποθεση και απαίτηση της αρμόδιας Ευρωπαϊκής Αρχής. Άρα, η ταυτόχρονη προώθηση του πρώτου και του δεύτερου πυλώνα σημαίνει αυτομάτως ότι οποιαδήποτε υλοποίηση θα γίνει μετά την πάροδο τριών ή τεσσάρων χρόνων, όχι τώρα.
Έτσι, ως Κυβέρνηση, έχουμε αποφασίσει και ανακοινώσει ότι θα προωθήσουμε τώρα τον πρώτο πυλώνα, που αφορά το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ), τις συντάξεις, τον τρόπο διοίκησης και την επενδυτική πολιτική του ΤΚΑ, καθώς και άλλα συναφή ωφελήματα. Εάν και εφόσον υλοποιηθεί το χρονοδιάγραμμα που έχουμε θέσει, δηλαδή μέχρι τον Ιούνιο να καταθέσουμε τα νομοσχέδια στη Βουλή και με δεδομένη μια συζήτηση διάρκειας περίπου έξι μηνών, θεωρούμε ότι θα μπορούν να εφαρμοστούν από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Δηλαδή, να μπορέσουν οι συντάξεις να αυξηθούν στον βαθμό που θα καταδείξουν οι τελικές μελέτες που θα έχουμε, να αρθούν οι στρεβλώσεις που υπάρχουν, να αποφασιστεί το μοντέλο διοίκησης του ΤΚΑ, αλλά και η επενδυτική του πολιτική, καθώς και η σταδιακή αποπληρωμή του χρέους του κράτους προς το Ταμείο. Όλα αυτά θα περιλαμβάνονται στα νομοσχέδια που θα καταθέσουμε μέχρι τον ερχόμενο Ιούνιο.
Τώρα θα μου πείτε: εάν και εφόσον δεν συμφωνούν οι άλλες πλευρές, θα προχωρήσετε; Ακριβώς γι’ αυτό ξεκινούμε έναν εντατικό διάλογο. Στις 16 Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθεί η μεγάλη συνεδρία του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, όπου όλοι, ενώπιον όλων, θα ακούσουμε ξανά τον την ομάδα έργου της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, της οποίας ηγείται ο Κύπριος Κώστας Σταυράκη, ο οποίος θα αναπτύξει από την αρχή μέχρι το τέλος τον σχεδιασμό.
Θα ακούσουμε παρατηρήσεις, εντυπώσεις, εισηγήσεις και προβληματισμούς όλων των εταίρων. Θα ακολουθήσει δεύτερη συνεδρία του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος, στις 24 Φεβρουαρίου. Έχουμε ορίσει διαδοχικές συνεδρίες, ώστε να μπορεί να προχωρεί η διαδικασία και να διαφανεί πόσο κοντά ή μακριά βρισκόμαστΔεν βλέπω να υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις σε όσα έχουμε ακούσει ανεπίσημα, όσον αφορά τον πρώτο πυλώνα. Μια βασική διαφορά είναι, όπως πολύ σωστά αναφέρατε, ότι ζητείται από τους εταίρους οι δύο πυλώνες να προχωρήσουν μαζί. Είναι λογικό από πλευράς τους να το ζητούν, διότι θα υπάρχει καλύτερη διαπραγματευτική ισχύς εάν είναι και τα δύο μαζί.
Αυτό που έχουμε πει και θα το αναφέρουμε στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα είναι ότι ναι, να προχωρήσει ο πρώτος πυλώνας και να οριοθετήσουμε τον οδικό χάρτη για τον δεύτερο πυλώνα, καθώς και τις γενικές γραμμές βάσει των οποίων θα κινηθούμε, ώστε να αρθούν οι όποιες ενστάσεις και επιφυλάξεις υπάρχουν από τους εταίρους.
Θεωρώ ότι, ειδικά για τον πρώτο πυλώνα, πρέπει να είμαστε όλοι προς την ίδια κατεύθυνση. Σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις δεν διαπιστώνονται μεγάλα θέματα διαφωνίας. Επομένως, η εφαρμογή του πρώτου πυλώνα θα προσφέρει ανακούφιση σε όλους εκείνους για τους οποίους όλοι αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν χαμηλές συντάξεις. Άρα, προχωρούμε για να αυξήσουμε τις συντάξεις.
–Θα ακολουθηθεί συγκεκριμένη φόρμουλα για την αύξηση των συντάξεων; Θα αφορά όλες τις συντάξεις; Θα επικεντρώνεται στους χαμηλοσυνταξιούχους; Θα γίνει κλιμακωτά; Η αύξηση θα είναι αισθητή για τους πολίτες;
Το σίγουρο είναι ότι η αύξηση στις συντάξεις θα γίνει αισθητή στους πολίτες. Ωστόσο, λεπτομέρειες για το αν θα είναι κλιμακωτή ή αν η αύξηση θα είναι ίδια για όλους δεν έχω ακόμη. Αυτό που με βάση τη λογική αντιλαμβάνομαι, ακούγοντας το γενικό πλαίσιο από τους ειδικούς, είναι ότι η αύξηση θα είναι μεγαλύτερη όσον αφορά τις χαμηλότερες συντάξεις.
Κάτι άλλο που θα γίνει επίσης είναι το εξής: Να θυμίσω ότι σήμερα οι χαμηλοσυνταξιούχοι ή κάποιοι από αυτούς λαμβάνουν ένα επιπλέον επίδομα, το λεγόμενο «μικρό τσεκούδι», το οποίο δεν προέρχεται από το ΤΚΑ, αλλά από το Πάγιο Ταμείο και καταβάλλεται από το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας. Δηλαδή, ένας συνταξιούχος λαμβάνει ένα μέρος της σύνταξης από εμάς και ένα άλλο συμπλήρωμα από άλλο υπουργείο ή από άλλο ταμείο.
Αυτό δεν θα υπάρχει στο μέλλον. Ο συνταξιούχος θα λαμβάνει ένα ενιαίο έμβασμα, στο οποίο θα περιλαμβάνονται όλα. Εσωτερικά, το κράτος θα βρει τον τρόπο ώστε να καταβάλλεται ενιαίο το έμβασμα στον πολίτη, ενώ οι σχετικές διεργασίες για το πώς θα κατανέμεται το κόστος και από πού θα καλύπτεται θα γίνονται σε εσωτερικό επίπεδο.
–Από ό,τι αντιλαμβάνομαι, θα αυξηθεί και η κατώτατη σύνταξη…
Θα ξεκινήσουμε από τις χαμηλότερες συντάξεις.
–Τι εισηγήσεις υπάρχουν στο τραπέζι;
Αφήστε να συζητήσουμε πρώτα με τους εταίρους.
–Πρόσφατα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δήλωσε ότι, στην εποχή που ζούμε, το να περιορίζεται μια σύνταξη στα 500 ευρώ δεν είναι αρκετό για να ζήσει κάποιος.
Συμφωνώ απόλυτα.
Αναμένονται εξελίξεις με το πέναλτι του 12%
–Έχουμε εξελίξεις σε σχέση με την απομείωση του 12% από τις συντάξεις, κ. υπουργέ;
Η απομείωση του 12% στις συντάξεις περιλαμβάνεται στις συζητήσεις του πρώτου πυλώνα της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν θα αυξηθεί, ούτε θα παραμείνει ως έχει. Θα υπάρξει διαφοροποίηση προς τα κάτω. Το κατά πόσο αυτή θα είναι κλιμακωτή ή πιο δραστική θα διαφανεί από την αναλογιστική μελέτη, καθώς η αλλαγή σε ένα σημείο επηρεάζει αναγκαστικά και άλλα δεδομένα του συστήματος.
Με την ολοκλήρωση της συζήτησης με τους κοινωνικούς εταίρους θα εξεταστούν τα αιτήματά τους. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα θα αποτελέσει βασικό στοιχείο της συζήτησης στον πρώτο πυλώνα.
Επειδή υπάρχει συχνά σύγχυση γύρω από το ζήτημα, θα επικαλεστώ όσα είχε αναφέρει η αείμνηστη Ζέτα Αιμιλιανίδου στη Βουλή: εάν το κράτος καταργήσει πλήρως τη μείωση του 12% στη σύνταξη, αυτό συνεπάγεται ουσιαστικά μείωση του ορίου αφυπηρέτησης στο 63ο έτος, αντί του 65ου που ισχύει σήμερα. Δεν μπορεί κάποιος που αφυπηρετεί στα 63 να βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση από εργαζόμενο που παραμένει στην εργασία του για δύο επιπλέον χρόνια.
Κατώτατος μισθός: Στο μικροσκόπιο η ωριαία απόδοση
–Για το θέμα του εθνικού κατώτατου μισθού, κ. υπουργέ, θα τεθεί ξανά τώρα στο τραπέζι σύντομα ή θα εξεταστεί αργότερα; Θα υπάρξει νέα αναθεώρηση;
Η θέση μας είναι ότι η επίσημη συζήτηση για τον κατώτατο μισθό έχει ολοκληρωθεί με το διάταγμα που εκδόθηκε για την 1η Ιανουαρίου 2026. Ωστόσο, στην απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου αναφέρεται ρητά ότι η Ειδική Επιτροπή για τον κατώτατο μισθό θα συνεχίσει τις εργασίες της και θα πρέπει να συμπεριλάβει στη μελέτη που ετοιμάζει και το στοιχείο της ωριαίας απόδοσης, το οποίο αποτελούσε πάγιο αίτημα των συντεχνιών και δεν ικανοποιήθηκε στην πρόσφατη απόφαση.
Θεωρώ ότι με τη συζήτηση μεταξύ των πλευρών και μάλιστα από νωρίς και όχι λίγο πριν από τη λήξη της περιόδου ισχύος, θα μπορέσουμε να εξαγάγουμε καλύτερα συμπεράσματα τόσο για τα αιτήματα των συντεχνιών όσο και για τυχόν αιτήματα των εργοδοτών.
Η τριμερής διαδικασία –κράτος, εργοδότες και εργαζόμενοι μέσω του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος– τα τελευταία 60 χρόνια έχει προσφέρει πολλά στην Κύπρο. Πιστεύω ότι πρέπει να συνεχιστεί.
Ακόμη και όταν υπάρχουν διαφωνίες, ο διάλογος μπορεί να μειώσει τις αποστάσεις ή και να οδηγήσει σε τελική συμφωνία. Ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί μέχρι την εξεύρεση τελικής λύσης.
Στο μικροσκόπιο απαγόρευση δανεισμού από ΤΚΑ
–Σε σχέση με το ΤΚΑ, κ. υπουργέ, κάθε χρόνο το κράτος θα καταβάλλει συγκεκριμένη δόση για να εξοφληθεί ο δανεισμός των 12,8 δισ. ευρώ; Θα υπάρχει πρόνοια για απαγόρευση του δανεισμού και θα υπάρξουν και επενδύσεις;
Η επενδυτική πολιτική του ΤΚΑ θα καθοριστεί σε συνεννόηση με τον Υπουργό Οικονομικών, με τον οποίο θα έχουμε συνάντηση εντός των επόμενων ημερών. Υπάρχει συνεχής επαφή, διότι το θέμα που συζητούμε αφορά και το Υπουργείο Οικονομικών. Προσπαθούμε να καταλήξουμε στη φόρμουλα που θα χρησιμοποιηθεί, ώστε να αποφασιστεί η επενδυτική πολιτική που θα ακολουθηθεί.
Το πρώτο ζήτημα είναι η επενδυτική πολιτική του Ταμείου και το δεύτερο η φόρμουλα που θα χρησιμοποιηθεί για τη σταδιακή αποπληρωμή του χρέους προς το ΤΚΑ. Ωστόσο, είναι αρκετά πρόωρο να πούμε οτιδήποτε, τη στιγμή που δεν έχει ξεκινήσει ακόμη η συζήτηση σε τέτοιο βάθος, ώστε να διαμορφώσουμε συνολική θέση με το Υπουργείο Οικονομικών.
–Θα υπάρξει, όμως, πρόνοια για απαγόρευση του δανεισμού από το ΤΚΑ; Το ποσό των 12,8 δισ. ευρώ που δανείστηκε το κράτος είναι μεγάλο…
Η απαγόρευση δανεισμού είναι κάτι που θα εξετάσουμε. Ωστόσο, αυτό που σίγουρα θα ξεκινήσει να γίνεται είναι η μείωση του υφιστάμενου χρέους προς το ΤΚΑ. Με την εφαρμογή της νέας επενδυτικής πολιτικής θα διαφανεί πώς θα επενδύονται τα χρήματα. Η επένδυση μπορεί να περιλαμβάνει και την τοποθέτηση σε κρατικά ομόλογα, όπως γίνεται σήμερα, που θεωρείται από τις πιο ασφαλείς επιλογές, με το μικρότερο ρίσκο, ενδεχομένως με χαμηλότερη απόδοση, αλλά με περιορισμένο κίνδυνο.
Επειδή το ΤΚΑ δεν ανήκει σε εμένα ή σε οποιονδήποτε άλλο, αλλά αφορά ολόκληρη την κοινωνία, οποιεσδήποτε κινήσεις σε σχέση με την επενδυτική πολιτική του Ταμείου πρέπει να γίνονται με πλήρη επίγνωση ότι διαχειρίζονται τα χρήματα των προηγούμενων, των σημερινών και των μελλοντικών γενεών. Δεν πρόκειται για ζήτημα του σήμερα ή του αύριο. Συνεπώς, οι ενέργειες πρέπει να διασφαλίζουν τη διαχρονική βιωσιμότητα του Ταμείου.
–Γίνονται σκέψεις να πραγματοποιηθούν επενδύσεις στο εξωτερικό ή αλλού;
Αυτό θα πρέπει να αποφασιστεί με πολύ μεγάλη ,μεγάλη, μεγάλη εκατό φορές μεγάλη προσοχή. Θυμίζω ότι στο παρελθόν είχε ετοιμαστεί νομοσχέδιο για το ΤΚΑ, το οποίο προέβλεπε επενδύσεις και συμμετοχή σε χρηματιστήρια.
Μπορεί κάτι τέτοιο να αποφέρει υψηλότερες αποδόσεις, αλλά υπάρχει και το ενδεχόμενο απωλειών, και τα χρήματα αυτά δεν είναι δικά μας. Επομένως, η φιλοσοφία που πρέπει να διέπει τις αποφάσεις είναι όσο το δυνατόν μικρότερο ρίσκο και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διασφάλιση του Ταμείου.
Οι άλλοι δύο πυλώνες
–Μπορείτε να μας δώσετε περισσότερες λεπτομέρειες σε σχέση με τους άλλους δύο πυλώνες της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού;
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά τα ταμεία προνοίας, τα οποία θα λειτουργούν ως συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό ωφέλημα. Επομένως, είτε θα είναι υποχρεωτικά –κάτι που αποτελεί αντικείμενο συζήτησης– είτε θα λειτουργούν σε εθελοντική βάση. Με βάση το συνταξιοδοτικό όφελος που λαμβάνει κάποιος από τον πρώτο πυλώνα, θα μπορεί να το συμπληρώνει μέσω του δεύτερου, ώστε να βελτιώνει τη συνολική του σύνταξη.
Επαναλαμβάνω ότι δεν έχει ξεκινήσει ουσιαστική συζήτηση για τον δεύτερο πυλώνα, συνεπώς είναι κάπως πρόωρο να αναπτυχθεί περαιτέρω. Η συζήτηση αυτή μπορεί να γίνει σε ένα-δύο μήνες, όταν θα έχει αρχίσει να εξετάζεται σε βάθος.
–Οι αλλαγές που θα επέλθουν από τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού θα επιβαρύνουν τα κρατικά ταμεία;
Η προσπάθεια είναι να μην επιβαρυνθούν ή να επιβαρυνθούν όσο το δυνατόν λιγότερο τα κρατικά ταμεία. Σήμερα, η επενδυτική πολιτική του ΤΚΑ καθορίζεται από το Υπουργείο Οικονομικών. Το Υπουργείο Οικονομικών αποτελεί τον βασικό σύμβουλο σε αυτά τα θέματα και, ως εκ τούτου, επιδιώκουμε τη συμβολή του τόσο για τις καταθέσεις όσο και για τον τρόπο αποπληρωμής του δανεισμού. Θέλουμε τη βοήθεια και τη σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Οικονομικών.
Επειδή η συζήτηση έχει επικεντρωθεί κυρίως στον πρώτο πυλώνα, ο δεύτερος δεν έχει ακόμη εξεταστεί σε βάθος.
