Μια από τις δυσκολότερες υδατικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών βιώνει η Κύπρος, με το 2025 να καταγράφεται ήδη ως το 8ο χειρότερο έτος από πλευράς εισροών από το 1901. Η σοβαρότητα της κατάστασης οδήγησε την περασμένη Τετάρτη σε έκτακτη σύσκεψη υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, όπου το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) παρουσίασε έναν οδικό χάρτη σωτηρίας των αποθεμάτων, με στόχο να αποτραπούν οι επώδυνες περικοπές στην ύδρευση.
Η εικόνα που παρουσιάστηκε στον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη είναι δραματική. Τα συνολικά αποθέματα νερού στα μεγάλα φράγματα έχουν κατηφορίσει στο 10,8% (μόλις 31,2 ΕΚΜ), όταν την αντίστοιχη περσινή περίοδο βρίσκονταν στο 26,6% (77,4 ΕΚΜ). Ο φετινός χειμώνας, μέχρι στιγμής, αποδεικνύεται ο χειρότερος στην ιστορία από πλευράς εισροών για το σύστημα του Νοτίου Αγωγού.
Σύμφωνα με το ΤΑΥ, διαχρονικά η περιορισμένη διάθεση ή μη έγκαιρη έγκριση πιστώσεων, προς αξιοποίηση της μέγιστης δυνατής παραγωγικής δυναμικότητας των μονάδων αφαλάτωσης, οδήγησε σε χρονικές περιόδους παραμονής μονάδων σε εφεδρεία. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται: εάν οι μονάδες αφαλάτωσης λειτουργούσαν σε πλήρη δυναμικότητα κατά την περίοδο 2019-2022, θα είχε προστεθεί στο υδατικό ισοζύγιο ποσότητα της τάξης των 110 ΕΚΜ.
Για να αντιμετωπιστεί η κρίση, η κυβέρνηση επενδύει μαζικά στην παραγωγή αφαλατωμένου νερού. Το πλάνο περιλαμβάνει:
Κινητές Μονάδες Αφαλάτωσης (ΚΜΑ): Πέραν των υφιστάμενων σε Μονή και Κισσόνεργα, εντός Φεβρουαρίου μπαίνουν στη μάχη ο Γαρύλλης και το Λιμάνι Λεμεσού. Πρόκειται για μονάδες συνολικής ημερησίας δυναμικότητας 47.000 / κ.μ. την ημέρα συνεισφέροντας πρόσθετα περίπου 15,5 ΕΚΜ/ τον χρόνο. Επομένως, η συνολική δυναμικότητα όλων των μονάδων αφαλάτωσης μόνιμων (Πάφου, Επισκοπής, Βασιλικού, Λάρνακας και Δεκέλειας) και κινητών Κισσόνεργας, Μονής, Γαρύλλη και Λιμάνι Λεμεσού) θα ανέρχεται στα 282.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως, δηλαδή πέραν των 92,5 ΕΚΜ το έτος. Με τα έργα αυτά προστίθεται δυνατότητα παραγωγής αφαλατωμένου νερού της τάξης των 20% αύξησης, στη μέχρι πρότινος παραγωγική δυνατότητα των 77 ΕΚΜ το έτος. Ποσότητα που καλύπτει το 80% των σημερινών αναγκών ύδρευσης.
Επιπλέον, έχουν προκηρυχθεί διαγωνισμοί για κατασκευή άλλων 3 ΚΜΑ δυναμικότητας 30.000κ.μ./ημέρα οι οποίες θα συνεισφέρουν πρόσθετα περίπου 10 ΕΚΜ/χρόνο, μετά το πρώτο μισό του έτους. Συγκεκριμένα, κατακυρώθηκε η ΚΜΑ Επισκοπή, και βρίσκονται σε εξέλιξη διαγωνισμοί για κινητές μονάδες σε Αγία Νάπα και Βασιλικό.
Μελετάται η δυνατότητα παραγωγής πρόσθετων ποσοτήτων νερού από τις υφιστάμενες υποδομές και συγκεκριμένα από 10.000 κ.μ. νερού σε 15.000 κ.μ. νερού για τις κινητές μονάδες Επισκοπής και Αγίας Νάπας και 20.000 κ.μ. για την κινητή μονάδα Βασιλικού.
Πρόσθετα, το ΤΑΥ αποφάσισε να προχωρήσει με νέα ΚΜΑ δυναμικότητας 20.000 κ.μ./ημέρα στον Μαζωτό.
Πλωτή μονάδα στη Γερμασόγεια: Εξετάζεται η εγκατάσταση πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στην περιοχή όπου το 2008 είχε τοποθετηθεί ο υποθαλάσσιος αγωγός για τη μεταφορά νερού από την Ελλάδα.
Συμφωνία με ΗΑΕ: Βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές για διάθεση εξοπλισμού αφαλάτωσης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (εταιρεία PAL), στα πλαίσια διακρατικής συμφωνίας. Ήδη έχει διαβιβαστεί σχετικό αίτημα και αναμένεται πλέον κατά πόσο υπάρχει η δυνατότητα διάθεσης αριθμού μονάδων, όπως έγινε και στην περίπτωση της Μονής.
Μόνιμες λύσεις: Δρομολογούνται δύο νέες μόνιμες μονάδες σε επαρχία Αμμόχωστο και ανατολική Λεμεσό με ορίζοντα το 2029, οι οποίες θα λειτουργούν με Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Σημειώνεται ότι και η ΚΜΑ στην Αγία Νάπα θα μετατραπεί σε μόνιμη. Με τη λειτουργία τους θα καλύπτεται το 100% των σημερινών αναγκών ύδρευσης από αφαλατωμένο νερό των περιοχών που εξυπηρετούνται από κυβερνητικά συστήματα υδατοπρομήθειας.
Η μάχη για το νερό κρίνεται στη βρύση
>Μείωση κατανάλωσης κατά 10%, άμεσα μέτρα και εκστρατεία διαφώτισης για να αποφευχθεί η εξάντληση των φραγμάτων
Ο πιο κρίσιμος πυλώνας του σχεδίου είναι η διαχείριση της ζήτησης. Το ΤΑΥ προειδοποιεί αν δεν μειωθεί η κατανάλωση κατά 10% σε σχέση με το 2025, η εξάντληση των φραγμάτων είναι αναπόφευκτη. Επομένως, το ΤΑΥ θεωρεί εξαιρετικά επείγον και σημαντικό, να εφαρμοστούν δράσεις για τη διαχείριση της ζήτησης και μείωσης της κατανάλωσης. Ενέργειες οι οποίες αναμένεται να αποφέρουν άμεσα αποτελέσματα, σε αντίθεση με τα έργα υποδομών τα οποία εκ των πραγμάτων απαιτούνται μήνες για να περατωθούν. «Υπάρχουν πολίτες που καταναλώνουν έως και 700 λίτρα ημερησίως, όταν ο μέσος όρος πρέπει να είναι τα 120 λίτρα», αναφέρουν πηγές του Τμήματος. Από το ΤΑΥ ευελπιστούν ότι εάν οι πολίτες καταναλώνουν 120 λίτρα, τότε θα δοθεί όλος ο απαιτούμενος χρόνος για την υλοποίηση των έργων χωρίς άδειασμα των φραγμάτων.
Τα μέτρα που θα δούμε άμεσα στην καθημερινότητά μας εντός Φεβρουαρίου που θα ξεκινήσουν παράλληλα με στοχευμένη καμπάνια διαφώτισης είναι:
Δωρεάν Ακροφύσια: Όλα τα νοικοκυριά, οι επιχειρήσεις ο δημόσιος και ημικρατικός τομέας θα προμηθευτούν ειδικά εξαρτήματα για τις βρύσες που μειώνουν τη ροή νερού.
Καμπάνια «Σταγονομετρώ»: Χρήση της εφαρμογής από το Κέντρο Αριστείας «ΚΟΙΟΣ» για έλεγχο της κατανάλωσης ανά νοικοκυριό, ώστε να βλέπει εάν η κατανάλωση νερού είναι σε ικανοποιητικά πλαίσια ή υπερκαταναλώνει.
Εκπαίδευση: Εβδομαδιαίες δράσεις στα σχολεία για το νερό και τοποθέτηση ειδικών κατασκευών-δεικτών στις κεντρικές πλατείες των πόλεων που θα δείχνουν την πρόοδο της κάθε επαρχίας στον στόχο του -10%.
Πρόβλημα με τις απώλειες των δικτύων
Ένα χρόνιο πρόβλημα παραμένουν τα πεπαλαιωμένα δίκτυα. Η κυβέρνηση έχει εγκρίνει κονδύλι €10,5 εκατ. προς τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) για την αντικατάσταση αγωγών για μείωση των απωλειών. Επιπλέον, αποφασίστηκε η παροχή χορηγίας €300.000 σε κάθε ΕΟΑ για την αγορά υπηρεσιών άμεσης επιδιόρθωσης βλαβών, με στόχο την ανταπόκριση εντός 12 ωρών.
Σημειώνεται ότι ξεκίνησε η υλοποίηση της πρώτης εμπεριστατωμένης μελέτης, η οποία θα ολοκληρωθεί το 2027, που θα καταδείξει τις πραγματικές απώλειες στα δίκτυα ΤΑΥ και ΕΟΑ και το σύνολο των διορθώσεων που χρειάζεται να γίνουν, ώστε να βελτιωθεί η διαχείριση αντίστοιχων κρίσεων, στη βάση ενός σταθερού προγραμματισμού. Μέχρι σήμερα οι απώλειες εντοπίζονται καθ’ υπολογισμό.
Για το 2026, ο προϋπολογισμός για τα υδατικά έργα αυξάνεται στα €195,7 εκατ., το μεγαλύτερο ποσό που έχει διατεθεί ποτέ, με τα €140 εκατ. να αφορούν αποκλειστικά την αγορά νερού από αφαλατώσεις. Η κυβέρνηση προχωρά επίσης στη μελέτη για τη δημιουργία μιας ενιαίας Αρχής Υδάτων μέχρι το 2027, ώστε να τερματιστεί ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων και να υπάρξει κεντρική, αποτελεσματική διαχείριση.
