Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης εισέρχεται η Κύπρος όσον αφορά τα υδατικά της αποθέματα, καθώς ούτε οι πρόσφατες βροχοπτώσεις ούτε τα χιόνια στα ορεινά στάθηκαν ικανά να ανατρέψουν την εφιαλτική εικόνα της ανομβρίας. Παρά το γεγονός ότι οι πολίτες είδαν το σκηνικό του καιρού να αλλάζει, η πραγματικότητα πίσω από τους αριθμούς είναι αμείλικτη.
Οι εισροές στα φράγματα παραμένουν ουσιαστικά μηδενικές, οδηγώντας το Υπουργικό Συμβούλιο στην έγκριση ενός έκτακτου, 6ου πακέτου μέτρων, ύψους €31 εκατομμυρίων, πρόσθετο των μέτρων συνολικού ύψους €168 εκατ. που έχουν ήδη υπολογιστεί για το 2026.
Το μήνυμα της Κυβέρνησης, διά στόματος της Υπουργού Γεωργίας, Μαρίας Παναγιώτου, είναι σαφές: Τα έργα υποδομής και οι αφαλατώσεις τρέχουν με ρυθμούς μαραθωνίου, όμως η μείωση της κατανάλωσης κατά 10% από κάθε νοικοκυριό είναι πλέον αναπόφευκτη για να αποφευχθούν οι περικοπές στις βρύσες μας.
Σημειώνεται ότι σήμερα μεταβαίνουν στο Άμπου Ντάμπι οι Υπουργοί Εξωτερικών, Ενέργειας, και Γεωργίας, και ο Υφυπουργός Έρευνας στα πλαίσια της περαιτέρω εμβάθυνσης και ενίσχυσης των διμερών σχέσεων μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ).
Η Υπουργός Γεωργίας θα συζητήσει αύριο με τον ομόλογό της έργα που έχουν να κάνουν με την αντιμετώπιση της λειψυδρίας με στόχο την υδατική ασφάλεια, μέσω της δημιουργίας μονάδων αφαλάτωσης.
Ενώ ο φετινός χειμώνας έδωσε την εντύπωση μιας υγρής περιόδου, τα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων προκαλούν σοκ. Οι εισροές στα φράγματα φέτος ανήλθαν μόλις στα 8,3 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (ΕΚΜ), τη στιγμή που την τελευταία 10ετία η χειρότερη χρονιά που είχε καταγραφεί ήταν στα 18 ΕΚΜ. «Η κρίση δεν είναι θεωρητική, είναι πραγματική και άμεση», τόνισε η κ. Παναγιώτου, επισημαίνοντας ότι τα συνολικά αποθέματα βρίσκονται μόλις στο 10%. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, τα φράγματα του Νοτίου Αγωγού κινδυνεύουν να στερέψουν εντελώς πριν από τον Αύγουστο. Αποτέλεσμα να επηρεάζεται η επάρκεια ύδρευσης και άρδευσης τόσο για το έτος 2026 όσο και για τα έτη 2027 και 2028.
Εάν η κατάσταση συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, η χώρα θα καταγράψει τέταρτο συνεχόμενο έτος ανομβρίας. Δεδομένου του ότι: (α) Τα συνολικά διαθέσιμα αποθέματα νερού στα φράγματα ανέρχονται σήμερα γύρω στο 10%, (β) η ανομοιόμορφη σχέση βροχόπτωσης και απορροών αποδεικνύει πως ακόμη και σε περίπτωση που παρατηρείται βροχόπτωση αντίστοιχη της κανονικής δεν συνεπάγεται αύξηση των εισροών στα φράγματα, (γ) η ζήτηση νερού για ύδρευση πρέπει να καλυφθεί παρά τις συνεχόμενες διαχρονικές αυξήσεις που ανέρχονται περίπου στο +5% ετησίως, (δ) η διάθεση νερού για άρδευση θα πρέπει να εξασφαλιστεί στις ελάχιστες δυνατές ποσότητες που θα διασφαλίζουν την αγροτική παραγωγή και τη διατήρηση του φυτικού κεφαλαίου, η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ως προς τους υδατικούς της πόρους.
Για να θωρακιστεί η υδροδότηση, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε μια άνευ προηγουμένου ενίσχυση των υποδομών παραγωγής νερού. Η στρατηγική βασίζεται σε τρεις άξονες: Ενίσχυση του συστήματος με πρόσθετες αφαλατώσεις, μείωση απωλειών και άμεσες παρεμβάσεις στα δίκτυα και διαχείριση ζήτησης – μείωση υπερκατανάλωσης.
Αφαλατώσεις
Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε ενίσχυση υφιστάμενων μονάδων με αύξηση δυναμικότητας στις κινητές μονάδες σε Επισκοπή (από 10.000 σε 15.000 κ.μ.), Βασιλικό (από 10.000 σε 20.000 κ.μ.), και Αγία Νάπα (από 10.000 σε 15.000 κ.μ.), για επτά έτη.
Εγκατάσταση νέας κινητής μονάδας στον Μαζωτό (40.000 κ.μ./ημέρα) και για πρώτη φορά εγκατάσταση πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια (20.000 κ.μ./ημέρα) για τρία έτη. Με την ολοκλήρωση αυτών, η συνολική δυναμικότητα των αφαλατώσεων θα αυξηθεί κατά 66%. Συγκεκριμένα, με την ολοκλήρωση των έργων, θα έχουν προστεθεί, εννέα έργα κινητών μονάδων αφαλάτωσης συνολικής ημερήσιας δυναμικότητας 157.000 κ.μ., ούτως ώστε αθροιστικά με την ημερήσια δυναμικότητα των μόνιμων μονάδων, η οποία ανέρχεται στα 235.000 κ.μ., να αυξάνουν τη συνολική δυναμικότητας κατά 66%, εξασφαλίζοντας ασφάλεια στην ύδρευση.
Παράλληλα, προχωρεί η υλοποίηση του σχεδιασμού για τουλάχιστον δύο νέες μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης μέχρι το 2029, με αξιοποίηση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, καθώς και στην επέκταση των υφιστάμενων μονάδων.
Με την ολοκλήρωση τουλάχιστον δύο νέων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης το 2029, αλλά και την επέκταση των υφιστάμενων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης μέσω των διαδικασιών διαπραγμάτευσης που βρίσκονται σε εξέλιξη, θα καλυφθούν οι συνολικές υδρευτικές ανάγκες παγκύπρια.
Διαρροές
Εγκρίθηκε πρόσθετη κρατική χορηγία €1,5 εκατ. (€300.000 ανά Επαρχιακό Οργανισμό Αυτοδιοίκησης) για άμεσα έργα που θα ολοκληρωθούν σε 3-6 μήνες. Στόχος είναι η αντικατάσταση παλαιών σωλήνων σε οικίες και ο άμεσος εντοπισμός βλαβών μέσα σε 12 ώρες.
Διαχείριση ζήτησης
Εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σκέλος της απόφασης. Η Κυβέρνηση επενδύει €6 εκατ. για, α) την προμήθεια και δωρεάν διανομή εξοπλισμού εξοικονόμησης νερού σε νοικοκυριά και υποστατικά, β) παραχωρεί εξοπλισμό εξοικονόμησης νερού δημόσια κτίρια, σχολεία και στρατόπεδα, γ) προχωρεί σε εκστρατεία μείωσης κατανάλωσης στον τουριστικό τομέα, με στόχο επίσης 10% μείωση.
Η ανάγκη υλοποίησης εντατικής και στοχευμένης εκστρατείας εξοικονόμησης νερού κρίνεται ως επιτακτική, καθώς βάσει της ανάλυσης σεναρίων του ΤΑΥ, στην περίπτωση που επιτευχθεί μείωση της συνολικής υπερκατανάλωσης του νερού κατά 10% σε σχέση με τις καταναλώσεις του 2025, τότε το πρόβλημα θα είναι καλύτερα διαχειρίσιμο.
Παρά τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, η Υπουργός Γεωργίας ήταν κατηγορηματική: Τίποτα δεν θα είναι αρκετό αν δεν αλλάξουμε συνήθειες. Η κ. Παναγιώτου έκανε λόγο για περιπτώσεις κατάχρησης και όχι κατανάλωσης, αναφέροντας ότι σε ορισμένα νοικοκυριά η χρήση φτάνει τα 500 έως 700 λίτρα ανά άτομο, νούμερα που θεωρούνται προκλητικά σε περιόδους λειψυδρίας.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές
- Από τον Φεβρουάριο ξεκινά εντατική εκστρατεία για μείωση της κατανάλωσης κατά 10%.
- Ο τουριστικός τομέας καλείται επίσης να μειώσει τη δική του χρήση κατά 10%.
- Θα εκδοθούν αυστηρές οδηγίες προς τους ΕΟΑ και τους υπόλοιπους τοπικούς φορείς ύδρευσης για τον έλεγχο της σπατάλης.
«Όσο περισσότερο νερό εξοικονομήσουμε σήμερα, τόσο περισσότερο θα έχουμε το καλοκαίρι», συμπλήρωσε η Υπουργός, στέλνοντας το μήνυμα ότι η μάχη με την ξηρασία είναι συλλογική και δεν επιδέχεται πλέον καμία καθυστέρηση.
Πρόσθεσε πως «η κρίση αυτή αγγίζει κάθε σπίτι, κάθε οικογένεια, κάθε επιχείρηση και περισσότερο από όλους τους αγρότες μας, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή». Υπογράμμισε ότι ο στόχος είναι ξεκάθαρος: Να αποφύγουμε τις περικοπές στην υδροδότηση και φέτος.
