Δεν βιώνεται πάντα το στρες ως πανικός ή ως εμφανής συναισθηματική έκρηξη. Πολλές φορές δεν κάνει θόρυβο, δεν «χτυπάει καμπανάκι», δεν φωνάζει. Αντίθετα, εγκαθίσταται αθόρυβα στην καθημερινότητα και εκδηλώνεται μέσα από το σώμα, τη σκέψη και τη συμπεριφορά μας.
Στην ψυχολογία, το χρόνιο στρες θεωρείται ένας από τους πιο ύπουλους επιβαρυντικούς παράγοντες για την ψυχική και σωματική υγεία. Όταν παραμένει ενεργό για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη διάθεση, την πέψη και το ανοσοποιητικό σύστημα, ακόμη κι αν το άτομο θεωρεί ότι «τα βγάζει πέρα».
Όταν το σώμα μιλά αντί για το μυαλό
Ένα από τα πιο συχνά, αλλά συχνά παρεξηγημένα, σημάδια είναι η ένταση στη γνάθο. Πολλοί άνθρωποι σφίγγουν ασυναίσθητα τα δόντια τους, ιδιαίτερα στον ύπνο, ως αποτέλεσμα ψυχικής πίεσης. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να οδηγήσει σε πονοκεφάλους, πόνους στον αυχένα και προβλήματα στα δόντια, χωρίς το άτομο να συνδέει την αιτία με το στρες. Εξίσου αποκαλυπτικό είναι και το πεπτικό σύστημα. Η σχέση ανάμεσα στον εγκέφαλο και στο έντερο είναι άμεση και αμφίδρομη. Όταν το άτομο βρίσκεται σε διαρκή ένταση, η πέψη γίνεται πιο αργή ή πιο ασταθής, ενώ εμφανίζονται φουσκώματα, δυσφορία ή εναλλαγές στις συνήθειες του εντέρου. Δεν είναι τυχαίο που το έντερο αποκαλείται συχνά «δεύτερος εγκέφαλος».
Το στρες και η άμυνα του οργανισμού
Η ψυχολογική πίεση δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση. Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι από τα πρώτα που «πληρώνουν το τίμημα». Όταν το στρες γίνεται χρόνιο, τα επίπεδα κορτιζόλης παραμένουν αυξημένα, γεγονός που μπορεί να μειώσει την ικανότητα του οργανισμού να αμύνεται απέναντι σε ιώσεις και λοιμώξεις. Έτσι εξηγείται γιατί κάποιοι άνθρωποι αρρωσταίνουν συχνά, ακόμα κι όταν προσέχουν τη διατροφή και τον τρόπο ζωής τους.
Μνήμη, συγκέντρωση και ψυχική κόπωση
Ένα ακόμη λιγότερο προφανές σύμπτωμα είναι η γνωστική κόπωση. Η δυσκολία συγκέντρωσης, τα μικρά «κενά» μνήμης και η αίσθηση πνευματικής θολούρας συχνά αποδίδονται σε κούραση ή φόρτο εργασίας. Ωστόσο, η παρατεταμένη έκκριση κορτιζόλης επηρεάζει περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τη λήψη αποφάσεων. Όταν το στρες παραμένει αδιάγνωστο, το άτομο μπορεί να λειτουργεί καθημερινά χωρίς να καταλαβαίνει γιατί νιώθει διαρκώς εξαντλημένο, ευερέθιστο ή «κολλημένο».
Γιατί η αναγνώριση είναι το πρώτο βήμα
Στην ψυχολογία, η επίγνωση αποτελεί βασικό παράγοντα πρόληψης. Η έγκαιρη αναγνώριση των ψυχοσωματικών ενδείξεων επιτρέπει στο άτομο να παρέμβει πριν το στρες μετατραπεί σε σοβαρότερο πρόβλημα υγείας ή ψυχικής εξάντλησης. Το στρες δεν είναι αδυναμία, ούτε προσωπική αποτυχία. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση που γίνεται προβληματική μόνο όταν παραμένει ανεξέλεγκτη. Μαθαίνοντας να ακούμε τα «σιωπηλά» μηνύματα του σώματος, μπορούμε να φροντίσουμε καλύτερα τόσο την ψυχική όσο και τη σωματική μας ισορροπία.
