Με τον πόλεμος να μαίνεται σε όλη τη Μέση Ανατολή, τα βλέμματα της ναυτιλίας είναι στραμμένα στο Στενό του Ορμούζ. Αυτή η στενή θαλάσσια οδός, που συνδέει τα όρια του Περσικού Κόλπου με τα ανοιχτά ύδατα του Ινδικού Ωκεανού, είναι ουσιαστικά κλειστή.
Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το 20% με 25% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου ρέει νότια από τον Κόλπο προς τις αγορές του κόσμου. Όπως επισημαίνει ο Javier Blas του Bloomberg, ένα μέρος του αργού πετρελαίου θα μπορούσε να διακινηθεί μέσω χερσαίων αγωγών, αλλά η αναταραχή παραμένει σημαντική και θα επιδεινωθεί με την πάροδο του χρόνου.
Το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει το στενό μέσω ενός συνδυασμού απειλών που περιλαμβάνουν από βαλλιστικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς παραταγμένους κατά μήκος της ακτής, οπλισμένα με πυραύλους πολεμικά πλοία και μικρά σκάφη με πολυβόλα και ρουκέτες που μπορούν να επιτεθούν σε μεγάλα, αργοκίνητα δεξαμενόπλοια. Αυτές οι τρεις απειλές αρκούν από μόνες τους για να τρομάξουν τον ασφαλιστικό κλάδο, ο οποίος έχει ουσιαστικά σταματήσει να ασφαλίζει τις μεταφορές. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεσμεύτηκε να παρέχει ασφάλιση πολιτικού κινδύνου “σε πολύ λογική τιμή” στα πλοία που διέρχονται από το στενό, αλλά δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες. Προς το παρόν, οι πλοίαρχοι πολλών εμπορικών πλοίων απλώς αγκυροβολούν και περιμένουν οδηγίες από τα νευρικά κεντρικά των ναυτιλιακών εταιρειών.
Πόσο καιρό μπορεί το Ιράν να κρατήσει κλειστό το Στενό του Ορμούζ; Τι μπορούν να κάνουν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους για αυτό;
Έχω διασχίσει το στενό ως αξιωματικός του Ναυτικού δεκάδες φορές, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Είναι ένα πολύ δύσκολο πέρασμα από άποψη ναυσιπλοΐας. Έχω πραγματοποιήσει τη διέλευση υπό επικίνδυνες συνθήκες παρόμοιες με τις σημερινές, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, συνοδεύοντας δεξαμενόπλοια κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, στο πλαίσιο της επιχείρησης Earnest Will. Συχνά είχαμε ιρανικά ραντάρ στόχευσης πυραύλων να “λοκάρουν” το πλοίο μας και τα μαχητικά τους να πετούν πάνω από τα κεφάλια μας.
Ως tactical action officer [σσ. υπεύθυνος για τη λήψη άμεσων τακτικών αποφάσεων], με την εξουσία να χρησιμοποιώ όπλα, ήμουν ένας νευρικός νεαρός ναυτικός. Επίσης, ηγούμουν νηοπομπών εμπορικών πλοίων των οποίων τη σημαία είχαμε αλλάξει σε αμερικανική, μια στρατηγική που πιθανώς εξετάζεται και σήμερα.
Ο αμερικανικός στρατός εργάζεται σκληρά για να υποβαθμίσει τις ναυτικές δυνατότητες του Ιράν. Η ναυτική βάση του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στο Μπαντάρ Αμπάς έχει δεχτεί επίθεση και, σύμφωνα με το Πεντάγωνο, σχεδόν 20 ιρανικά σκάφη έχουν βυθιστεί, το ένα από αμερικανικό υποβρύχιο στον Ινδικό Ωκεανό. Ωστόσο, αυτό μπορεί να μην είναι τόσο καταστροφικό όσο ακούγεται: το Ιράν ξεκίνησε τον πόλεμο με μια ντουζίνα φρεγάτες και κορβέτες, μερικές δεκάδες ταχύπλοα σκάφη επίθεσης και περιπολίας και εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, μικρά ταχύπλοα που μπορούν να παρενοχλούν την πολιτική ναυτιλία. Και πολλοί από αυτούς τους βαλλιστικούς πυραύλους κατά μήκος των ακτών των στενών εξακολουθούν να είναι ενεργοί.
Μέχρι το Πεντάγωνο να καταφέρει να εξουδετερώσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή, είναι απίθανο τα εμπορικά πλοία να θελήσουν να ρισκάρουν τη διέλευση, είτε είναι ασφαλισμένα είτε όχι. Και ακόμη και αν οι ναυτικές δυνάμεις του Ιράν υποβαθμιστούν σοβαρά, υπάρχει και μια διαφορετική, ύπουλη και φονική απειλή: οι νάρκες.
Το Ιράν χρησιμοποίησε νάρκες πριν από τέσσερις δεκαετίες εναντίον του Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν. Εδώ και δεκαετίες σχεδιάζει μια επιχείρηση κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ και πιθανότατα διαθέτει περισσότερες από 5.000 νάρκες. Μία μόνο πρόσκρουση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε ένα δεξαμενόπλοιο με λεπτό κύτος. Οι Ιρανοί μπορούν να τις τοποθετήσουν κρυφά με μικρά σκάφη, ντιζελοκίνητα υποβρύχια και ακόμη και με πολιτικά σκάφη, όπως τα πανταχού παρόντα ιστιοπλοϊκά “dhows” του Κόλπου. Εάν οι ΗΠΑ δεν καταστρέψουν τώρα τις νάρκες στο λιμάνι και οι Ιρανοί τοποθετήσουν μεγάλο αριθμό από αυτές στο στενό, το ναρκαλιευτικό θα είναι το πολυτιμότερο πλοίο στον Κόλπο.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν περίπου τρία έως έξι ναρκαλιευτικά στον Κόλπο, ενώ οι σύμμαχοί μας και οι εταίροι μας – συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας και της Μεγάλης Βρετανίας – θα μπορούσαν να συνεισφέρουν με περίπου τον ίδιο αριθμό. Θα μπορούσαμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε ελικόπτερα MH-53E Sea Dragon. Η Δύναμη Κρούσης 59 του Πολεμικού Ναυτικού στο Μπαχρέιν, η οποία επικεντρώνεται στη ρομποτική και τα μη επανδρωμένα οχήματα, έχει πειραματιστεί επίσης με την τεχνολογία ναρκαλιευτικών.
Μια φλοτίλα ναρκαλιευτικών είναι ευάλωτη και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο αφού η ιρανική θαλάσσια απειλή εξουδετερωθεί πλήρως. Και πιστέψτε με, ακόμα και υπό τις καλύτερες συνθήκες, η ναρκαλιεία είναι μια πολύ αργή διαδικασία. Έχω δει αμερικανικά σκάφη, τα καλύτερα στον τομέα, να χρειάζονται εβδομάδες για να καθαρίσουν ένα ναρκοπέδιο με μερικές εκατοντάδες νάρκες. Η τεχνολογία για τον εντοπισμό των ναρκών (σόναρ και μαγνητικοί αισθητήρες) είναι δυσκίνητη και μπορεί να είναι αναξιόπιστη, ανάλογα με την κατάσταση της θάλασσας. Οι νάρκες που επιπλέουν γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες για τα ίδια τα ναρκαλιευτικά.
Τα σκάφη θα προσπαθούσαν να καθαρίσουν ένα αρχικό κανάλι, αλλά αν υποθέσουμε ότι οι Ιρανοί χρησιμοποίησαν κυρίως πλωτές νάρκες (που δεν είναι στερεωμένες στον βυθό), τα πλοία θα έπρεπε να καθαρίζουν το κανάλι σχεδόν συνεχώς. Ο πλήρης καθαρισμός του στενού θα μπορούσε να διαρκέσει μερικούς μήνες.
Το Πολεμικό Ναυτικό χρειάζεται μεγαλύτερη ικανότητα ναρκαλιευτικής δράσης σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, προς το παρόν, η κατάσταση στον Κόλπο είναι κρίσιμη και απαιτεί επιπλέον ναρκαλιευτικά, αεροσκάφη και πλοία παράκτιας μάχης (Littoral Combat Ships – LCS) εξοπλισμένα για εκκαθάριση ναρκών. Τόσο τα ναρκαλιευτικά όσο και τα αεροσκάφη μπορούν να φορτωθούν σε μεγαλύτερα πλοία, και μερικά από αυτά πιθανόν να κινούνται ήδη προς τον Κόλπο. Τα LCS είναι γρήγορα πολεμικά πλοία και μερικά από αυτά βρίσκονται ήδη στην περιοχή ή κατευθύνονται προς αυτήν. Και πρέπει να φτάσουν όσο πιο γρήγορα μπορούν – τα ενεργειακά αποθέματα του κόσμου το χρειάζονται.
*Ο Stavridis είναι επίτιμος κοσμήτορας της Σχολής Νομικής και Διπλωματίας Fletcher του Πανεπιστημίου Tufts. Συμμετέχει στα διοικητικά συμβούλια της Aon, της Fortinet και της Ankura Consulting Group
BloombergOpinion
