«Για πολλές γυναίκες και κορίτσια ο ψηφιακός χώρος δεν είναι ένας χώρος ελευθερίας αλλά ένας χώρος επιτήρησης, ταπείνωσης, σεξουαλικοποίησης και φίμωσης όπου στοχοποιούνται γυναίκες πολιτικοί, δημοσιογράφοι, ακτιβίστριες, ακαδημαϊκοί και αγωνίστριες ανθρωπίνων δικαιωμάτων» επεσήμανε η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων Τζόζη Χριστοδούλου σε χαιρετισμό της που μετέφερε η λειτουργός του Γραφείου της ΤώνιαςΣιαμπτάνη στο σημαντικό συνέδριο με τίτλο «(Επανα)διεκδικώντας τον χώρο μας: Στρατηγικές της κοινωνίας των πολιτών για την αντιμετώπιση της έμφυλης παραπληροφόρησης και της βίας που διευκολύνεται από την Τεχνολογία».
Το συνέδριο οργάνωσε στη Λευκωσία στις 4 Μαρτίου 2026 το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (MIGS) στο πλαίσιο του έργου G-LENS του οποίου εταίροι είναι επίσης οργανώσεις στη Βουλγαρία, στην Πολωνία και στη Ρουμανία. Διεξήχθη στην αγγλική γλώσσα, το συντόνισε η ερευνήτρια και συντονίστρια προγραμμάτων του MIGSΔάφνη Δημητρίου και σε αυτό συμμετείχαν ερευνήτριες/ές, υπεύθυνες/οι χάραξης πολιτικής, εκπρόσωποι οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ακτιβίστριες/ές και επαγγελματίες από την Κύπρο και από άλλες χώρες της Ευρώπης.
«Οι ψηφιακές τεχνολογίες και οι διαδικτυακοί χώροι που υπόσχονταν μεγαλύτερη συμμετοχή και ορατότητα χρησιμοποιούνται για να φιμώσουν, να εκφοβίσουν και να δυσφημίσουν τις γυναίκες ενώ η έμφυλη παραπληροφόρηση και η βία που διευκολύνεται από την τεχνολογία δεν στοχεύουν μόνο σε άτομα αλλά υπονομεύουν τη δημοκρατική συμμετοχή και αποδυναμώνουν την εμπιστοσύνη του κοινού» τόνισε στον δικό της χαιρετισμό η διευθύντρια του MIGS Σουσάνα Παύλου. «Η δημοκρατία και η ειρήνη δεν έχουν να κάνουν με το να μιλούν άλλοι εκ μέρους μας, αλλά με το να έχουμε όλοι και όλες τον ίδιο χώρο και ίσο δικαίωμα να μιλάμε και να ακουγόμαστε» υπερθεμάτισε ηανώτερη ερευνήτρια και συντονίστρια προγραμμάτων του MIGS Μαρία Αγγελή.
Κρίσιμες πτυχές της έμφυλης βίας στον ψηφιακό χώρο ανέδειξαν με τις τοποθετήσεις τους η Alyssa Ahrabare υπεύθυνη Συνηγορίας της γαλλικής φεμινιστικής οργάνωσης Osez le Féminisme και η Miriam Fernandez Καθηγήτρια Ηθικής Τεχνητής Νοημοσύνης στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο στο Κεντ του Ηνωμένου Βασιλείου.Σημαντικές επισημάνσεις έγιναν από την ιδρύτρια του δικτύου Women Act-Cyprus και πρώην υπουργό Δικαιοσύνης Άννα Κουκκίδη Προκοπίου και τηνΤουρκοκύπρια ακτιβίστρια και δικηγόρο Mine Atli.
Στο πάνελ συζήτησης συμμετείχαν η Τουρκοκύπρια δικηγόρος Meral Birinci Sonan (Cyprus Women Bicommunal Coalition και Cyprus Investigative Reporting Network), Νάντια Καραγιάννη (CARDET), Ελένη Καραολή (Civil Society Advocates ) Ελένη Σιαμπτάνη (Κυπριακό Συμβούλιο Νεολαίας) και Μαρία Επαμεινώνδα (Κυπριακός Σύνδεσμος Οικογενειακού Προγραμματισμού). Έγινε παρέμβαση από την Anna Zobnina υπεύθυνη στρατηγικής του Ευρωπαϊκού Δικτύου Γυναικών Μεταναστριών (European Network of Migrant Women). Το συνέδριο χαιρέτισε επίσης η υπεύθυνη εκπαίδευσης του Βρετανικού Συμβουλίου Κύπρου (British Council Cyprus) Μαριλένα Κυριάκου που ανέφερε ότι μεταξύ άλλων δράσεων του Συμβουλίου, «τον τελευταίο ενάμιση χρόνο συνεργαστήκαμε με τους εταίρους του έργου G-LENS στις τέσσερις χώρες για να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα έναντι της παραπληροφόρησης και καθ’ όλη τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού δημιουργήσαμε ευκαιρίες για να φέρουμε κοντά ειδικούς, την κοινωνία των πολιτών και τις φωνές της κοινότητας οικοδομώντας κοινή κατανόηση και μια ισχυρότερη συλλογική αντίδραση».
Στρατηγικές εκτόπισης από τη δημόσια ζωή
«Η παραπληροφόρηση με βάση το φύλο και η βία που διευκολύνεται από την τεχνολογία είναι σκόπιμες στρατηγικές για τη διαστρέβλωση του δημόσιου λόγου, την υπονόμευση της αξιοπιστίας των γυναικών και την εκτόπισή τους από τη δημόσια ζωή και το βλέπουμε αυτό σε συντονισμένες διαδικτυακές εκστρατείες παρενόχλησης, σε deepfake πορνογραφία, σε μη συναινετική κοινοποίηση προσωπικών εικόνων, σε ρητορική μίσους που ενισχύεται από αλγόριθμους και σε ψευδείς αφηγήσεις που αμφισβητούν την ικανότητα, την ηθική ή τη νομιμότητα των γυναικών» είπε στον χαιρετισμό της στο συνέδριο η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων Τζόζη Χριστοδούλου.
Πρόσθεσε μεταξύ άλλων τα εξής: «Τα ευρήματα μιας παγκόσμιας έρευνας του 2025 για το UN Women σε συνεργασία με την UNESCO αποκαλύπτουν ότι η διαδικτυακή βία εξαπλώνεται ολοένα και περισσότερο στον πραγματικό κόσμο, καθώς το 42% των ερωτηθέντων γυναικών δημοσιογράφων συνέδεσαν τις διαδικτυακές επιθέσεις με κακοποίηση, παρενόχληση ή σωματική επίθεση εκτός διαδικτύου, υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό σε σχέση με το 20% του 2020. Από το 2025 το 75% των ερωτηθέντων γυναικών δημοσιογράφων βίωσαν διαδικτυακή βία κατά την εργασία τους, ενώ το 24% όλων των ερωτηθέντων στην έρευνα συμπεριλαμβανομένων των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των δημοσιογράφων και των συγγραφέων ανέφεραν ότι βίωσαν διαδικτυακή βία με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Μεταξύ των ερωτηθέντων γυναικών δημοσιογράφων και εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης το 19% βίωσε διαδικτυακή βία με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτές δεν είναι τυχαίες πράξεις, είναι προσπάθειες συρρίκνωσης της συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα. Και όταν οι γυναίκες αποσύρονται από τη δημόσια ζωή, η ίδια η δημοκρατία αποδυναμώνεται. Η διαδικτυακή βία κατά των κοριτσιών κλιμακώνεται και ακολουθεί τα κορίτσια στα σπίτια και τα σχολεία τους σχηματίζοντας ένα συνεχές μεταξύ διαδικτυακής και μη διαδικτυακής βίας».
Η Επίτροπος Ισότητας ανέφερε επίσης ότι «η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει λάβει σημαντικά νομοθετικά μέτρα, αλλά η νομοθεσία από μόνη της δεν θα ανακτήσει τον ψηφιακό χώρο για τις γυναίκες και τα κορίτσια. Οι νόμοι – πρόσθεσε – πρέπει να μεταφράζονται σε προσβάσιμους μηχανισμούς αναφοράς, αποτελεσματικές έρευνες, δικαιοσύνη με επίκεντρο τα θύματα και πραγματική λογοδοσία για τις διαδικτυακές πλατφόρμες. Εδώ είναι που η κοινωνία των πολιτών καθίσταται απαραίτητη.
>Πρώτον στην εφαρμογή και τη λογοδοσία,
>Δεύτερον σε στοχευμένες και συμμετοχικές πολιτικές,
>Τρίτον στη λογοδοσία των δημιουργών πλατφορμών και περιεχομένου, >Τέταρτον στην εκπροσώπηση και τη διακυβέρνηση και
>Πέμπτον για το κλείσιμο του ψηφιακού χάσματος μεταξύ των φύλων. Ο γραμματισμός στα μέσα ενημέρωσης και η ψηφιακή «ιθαγένεια» δεν είναι πλέον προαιρετικά αλλά αποτελούν προϋποθέσεις για τη δημοκρατία. Όλες αυτές οι παράμετροι είναι σχετικές στο πλαίσιο της τρέχουσας Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ η οποία έχει δώσει προτεραιότητα στην πρόληψη και την καταπολέμηση της κυβερνοβίας κατά των κοριτσιών σε όλες τις μορφές της»…
Δυσανάλογες πιέσεις και «imposter syndrome»
Η δικηγόρος, ακτιβίστρια και συντονίστρια προγραμμάτων της οργάνωσης KAYAD στα κατεχόμενα Mine Atlı εστίασε ιδιαίτερα στις εμπειρίες των γυναικών στην τουρκοκυπριακή κοινότητα τονίζοντας ότι «ενώ τα επίσημα εμπόδια στη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική μπορεί να έχουν μειωθεί, η πραγματικότητα της δημόσιας ζωής εξακολουθεί να ασκεί δυσανάλογες πιέσεις στις γυναίκες που επιλέγουν να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους».
Σημείωσε ότι οι γυναίκες στην πολιτική και τη δημόσια ηγεσία συχνά υπόκεινται σε αυστηρότερη κριτική, προσωπικές επιθέσεις και έμφυλες προσδοκίες, σε αντίθεση με τους άνδρες συναδέλφους τους. Αυτές οι δυναμικές – είπε – συχνά συμβάλλουν στην αυτοαμφισβήτηση και σε ένα αίσθημα ανεπάρκειας για τον εαυτό τους («imposter syndrome»), ακόμη και μεταξύ γυναικών με αποδεδειγμένες ικανότητες και εμπειρία.
Οι γυναίκες – πρόσθεσε – αναμένεται να αντέχουν την κριτική και την εχθρότητα ενώ παράλληλα πρέπει να αποδεικνύουν συνεχώς την ικανότητά τους σε χώρους που κυριαρχούν οι άνδρες. Αυτό το περιβάλλον αποθαρρύνει πολλές γυναίκες από το να εισέλθουν ή να παραμείνουν στη δημόσια ζωή, περιορίζοντας τελικά την εκπροσώπηση των γυναικών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η βελτίωση της συμμετοχής των γυναικών απαιτεί κάτι περισσότερο από νομοθετικές μεταρρυθμίσεις – οι πολιτισμικές αντιλήψεις, ο δημόσιος διάλογος και τα δίκτυα υποστήριξης πρέπει επίσης να αλλάξουν ώστε να διασφαλιστεί ότι οι γυναίκες μπορούν να συμμετέχουν με αυτοπεποίθηση και ασφάλεια στη δημόσια σφαίρα».
Η εμπειρία της αορατότητας και το κανάλι We-Pods
«Σε μια εποχή που μιλάμε για ειρήνη, ασφάλεια, ισότητα, δημοκρατία και ανοιχτό διάλογο το 86% των ανθρώπων που μιλούν στα κυπριακά μέσα ενημέρωσης είναι άνδρεςκαι μόνο το 14% είναι γυναίκες» τόνισε στη δική της παρέμβαση η Μαρία Αγγελή. Και πρόσθεσε: «Από το 2009 στο MIGS εργαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε την αορατότητα των γυναικών – ή αν προτιμάτε την υπερβολική ορατότητα των ανδρών.
Ζητήσαμε από πολιτικά κόμματα να δώσουν τον λόγο στις βουλεύτριες τους, εκπαιδεύσαμε δημοσιογράφους σε όλη την Κύπρο, συνεργαστήκαμε με την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης Κύπρου για την ανάπτυξη ενός Κώδικα Ισότητας και παρακολουθήσαμε συστηματικά τα μέσα ενημέρωσης. Όχι μόνο δεν είδαμε ουσιαστική αλλαγή, αλλά είδαμε οπισθοδρόμηση.
Έτσι πήραμε την απόφαση να δημιουργήσουμε το κανάλι μας We-Pods από γυναίκες από κάθε κοινωνική τάξη, από διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς, από την LGBTQI+ κοινότητα, ακόμη και γυναίκες που θεωρούνται προνομιούχες. Και ξέρετε τι ανακαλύψαμε; Ότι η εμπειρία της αορατότητας είναι κοινή σε όλα τα υπόβαθρα!».
Η κυρία Αγγελή κατέληξε αναφέροντας μια προσωπική εμπειρία της.«Όταν ήμουν είκοσι και κάτι χρονών – είπε – η διευθύντρια του MIGS με έστειλε στο Κάϊρο για να εκπαιδευτώ στο Παγκόσμιο Πρόγραμμα Παρακολούθησης Μέσων Ενημέρωσης, μια μεθοδολογία για τη μελέτη της εκπροσώπησης των γυναικών στα μέσα ενημέρωσης παγκοσμίως. Θυμάμαι ότι καθόμουν εκεί, κοίταζα τα δεδομένα και ένιωθα συγκλονισμένη και απογοητευμένη από την απόλυτη «επιμονή» της ανισότητας των φύλων δεκαετία με τη δεκαετία, χώρα με τη χώρα. Και τότε μια 65χρονη ακτιβίστρια από την Τζαμάικα με κοίταξε και είπε: «Κοίταξε με είμαι 65 ετών και ακόμα αγωνίζομαι. Όχι επειδή πιστεύω ότι θα δω την αλλαγή πριν πεθάνω, αλλά επειδή αν σταματήσω να αγωνίζομαι, σταματώ να είμαι αυτή που είμαι, να είμαι ζωντανή με τον τρόπο που έχει σημασία».Κουβαλώ αυτά τα λόγια μαζί μου από τότε».
Πορνογραφία και μισογυνιστική κουλτούρα
Μια αδρή περιγραφή των τοποθετήσεων της Alyssa Ahrabare και της Miriam Fernandez έκανε για τον «Φ» η συντονίστρια της εκδήλωσης Δάφνη Δημητρίου. Μας είπε ότι η Alyssa Ahrabare ανέλυσε το φαινόμενο της τεχνολογικά υποβοηθούμενης βίας κατά γυναικών και κοριτσιών ως συνέχεια της εκτός διαδικτύου έμφυλης βίας, τονίζοντας ότι «πρακτικές όπως η παρενόχληση, η παρακολούθηση και η μη συναινετική διακίνηση προσωπικού υλικού αποτελούν δομικές μορφές καταπίεσης που επηρεάζουν την ασφάλεια, τη ψυχική υγεία και την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στη δημόσια ζωή».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της πορνογραφίας και των μεγάλων πορνογραφικών πλατφορμών οι οποίες όπως είπε, «μέσω οικονομικών μοντέλων που ευνοούν όλο και πιο βίαιο και εξευτελιστικό περιεχόμενο εις βάρος των γυναικών, συμβάλλουν στην κανονικοποίηση της σεξουαλικής βίας και της αποανθρωποποίησης των γυναικών. Η συνεχής κυκλοφορία τέτοιου περιεχομένου και η άρνηση των πλατφορμών να συμμορφωθούν με τη νομοθεσία σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύει τη μισογυνιστική και σεξιστική κουλτούρα σε όλα τα κοινωνικά πλαίσια».
Η Miriam Fernandez επικεντρώθηκε στο πώς οι σύγχρονες τεχνολογίες και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «όχι μόνο ενισχύουν αλλά πολλαπλασιάζουν τους τρόπους με τους οποίους εκφράζεται η έμφυλη βία». Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην παρενόχληση μέσω έξυπνων συσκευών στο σπίτι, στη διαρροή προσωπικών δεδομένων γυναικών ιδιαίτερα όσων βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα – δημοσιογράφων και πολιτικών – και στη διάχυση πορνογραφικών deepfake βίντεο κατασκευασμένων με τεχνητή νοημοσύνη (όπου το πρόσωπο ενός ατόμου τοποθετείται ψηφιακά σε πορνογραφικό υλικό χωρίς τη συναίνεσή του). Παράλληλα παρουσίασε τις τεχνικές, κοινωνικές και θεσμικές προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν ώστε η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης να συνοδεύεται από υπευθυνότητα και διαφάνεια για την ουσιαστική προστασία των γυναικών και των κοριτσιών παγκοσμίως».
