Ένα έγκλημα των Τούρκων, το καλοκαίρι του 1974, στη διάρκεια της τουρκικής εισβολής, οι βιασμοί, έμεινε για δεκαετίες βαθιά κρυμμένο καθώς θεωρήθηκε ταμπού λόγω του κοινωνικού απόηχου. Τα θύματα κουβαλούσαν και κουβαλούν σε όλη τους ζωή την τραυματική αυτή βαναυσότητα, που βίωσαν. Την κτηνώδη συμπεριφορά του στρατού κατοχής.
Υπολογίζεται πως 700 γυναίκες έχουν βιασθεί. Αυτός ο αριθμός αφορά όσες έχουν καταθέσει μαρτυρίες. Υπάρχουν και εκείνες που επέλεξαν να μην ενημερώσουν το κράτος, να δώσουν κατάθεση στον Ερυθρό Σταυρό.
Πρόσφατα έχει ετοιμασθεί η έκθεση της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (FEMM), η οποία είναι αποτέλεσμα έρευνας και καταγραφής μαρτυριών. Η πρωτοβουλία ανήκει στον ευρωβουλευτή, Λουκά Φουρλά ( ΔΗΣΥ- ΕΛΚ), ο οποίος προ ημερών παρέδωσε την έκθεση στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στον οποίον ανέφερε, μεταξύ άλλων, πως «τα θύματα της σεξουαλικής βίας της εισβολής αξίζουν Δικαιοσύνη, αναγνώριση και στήριξη από τη διεθνή κοινότητα». Είχε μεταβεί στη Νέα Υόρκη ως Μέλος της Αντιπροσωπείας της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (FEMM), στο πλαίσιο της 70ης Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για το καθεστώς των Γυναικών.
Η έκθεση
Στην αποστολή της Επιτροπής συμμετείχαν οι ευρωβουλευτές Ελεονόρα Μελέτη, Λουκάς Φουρλάς, Anna Maria Cisint, Laurence Trochu. Μετείχε, επίσης, και ο Γιώργος Γεωργίου. Επισκέφθηκε την Κύπρο από τις 26-28 Μαΐου 2025 και είχε σειρά συναντήσεων. Πιο συγκλονιστικές ήταν αυτές με γυναίκες που έχουν βιασθεί από τους Τούρκους. Συναντήσεις, που έγιναν κεκλεισμένων των θυρών. Όπως έγινε γνωστό, το επόμενο βήμα είναι η κατάθεση ψηφίσματος στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου.
Με βάση την έκθεση, «η αποστολή έριξε φως στις εδώ και καιρό παραβλεπόμενες συνέπειες της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974, με ιδιαίτερη έμφαση στη σεξουαλική βία που σχετίζεται με τη σύγκρουση και τον διαρκή αντίκτυπό της στην κυπριακή κοινωνία. Μέσω των ισχυρών παρεμβάσεων και μαρτυριών ακτιβιστών, ερευνητών, ηγετών της κοινωνίας των πολιτών και δημόσιων αξιωματούχων, η αντιπροσωπεία έγινε μάρτυρας της ανθεκτικότητας των γυναικών που υπέστησαν βία, εκτοπισμό και δεκαετίες σιωπής».
Όπως σημειώνεται, η ανάγκη για δικαιοσύνη, αναγνώριση και επανορθωτικά μέτρα παραμένει επείγουσα. Όπως συναφώς αναφέρεται, η Κύπρος, ως το τελευταίο διχασμένο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να υποστηριχθεί πλήρως στις προσπάθειές της να καταγράψει, να αναγνωρίσει και να αντιμετωπίσει τα βάσανα των πολιτών της, ιδίως των γυναικών θυμάτων, σύμφωνα με τις αξίες της Ε.Ε. και τις διεθνείς υποχρεώσεις που απορρέουν από πράξεις όπως η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
Η αντιπροσωπεία υποστήριξε την έκκληση για υιοθέτηση ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που θα αναγνωρίζει τον αντίκτυπο της κατοχής στις Κύπριες γυναίκες και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά την εισβολή του 1974 και τις συνέπειές της στην ισότητα των φύλων. Ένα τέτοιο ψήφισμα, όπως αναφέρει η Επιτροπή, θα αποτελούσε ένα κρίσιμο βήμα για να καταστούν αυτά τα εγκλήματα ορατά σε επίπεδο Ε.Ε. και να προωθηθεί η αλήθεια, η λογοδοσία και η αλληλεγγύη με τα θύματα. Υποστήριξαν, ακόμη, την πρόταση να υποβληθεί κοινοβουλευτική ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας της συγκεκριμένα να δηλώσει την επίσημη θέση της σχετικά με τα εγκλήματα που διέπραξαν οι τουρκικές δυνάμεις εναντίον αμάχων στην Κύπρο.
Είναι, επίσης, σημαντικό να αναφερθεί πως η Επιτροπή τονίζει όπωςη Ε.Ε. διασφαλίσει ότι οι γυναίκες που έχουν επιβιώσει από βία που σχετίζεται με τις συγκρούσεις σε όλα τα κράτη μέλη θα λάβουν δικαιοσύνη, αναγνώριση και πρόσβαση σε ένδικα μέσα, και ότι οι ιστορίες τους θα ενσωματωθούν στη συλλογική ευρωπαϊκή μνήμη. «Η σιωπή γύρω από αυτές τις γυναίκες πρέπει να σταματήσει, όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και οπουδήποτε ο πόλεμος έχει προσπαθήσει να σβήσει τις φωνές τους», σημειώνεται στην έκθεση.
Οι συναντήσεις
Η αποστολή είχε πολλές συναντήσεις. Συναντήθηκαν, μεταξύ άλλων, με την Πρόεδρο της Βουλής Αννίτα Δημητρίου, την πρώην βουλευτίνα και Γ.Γ. της ΠΟΓΟ, Σκεύη Κουκουμά καθώς και με την Επίτροπο Ισότητας, Τζόζη Χριστοδούλου, που πλαισιωνόταν από την Νιόβη Παρασκευή Γεωργιάδη.
Η Πρόεδρος της Βουλής, Αννίτα Δημητρίου, τόνισε ότι πέντε δεκαετίες αργότερα, οι πληγές στη χώρα παραμένουν βαθιά αισθητές, όχι μόνο μέσω των φυσικών και δημογραφικών συνεπειών της κατοχής του 1974, αλλά και μέσω των διαρκών ψυχολογικών, κοινωνικών και πολιτισμικών ουλών που έχει αφήσει στην κυπριακή κοινωνία. Τόνισε τη σημασία της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της μνήμης ως βασικών πυλώνων για την εθνική συμφιλίωση και την επούλωση. Οι προσπάθειες για την καταγραφή μαρτυριών, την προώθηση της ιστορικής επίγνωσης και την υποστήριξη των θυμάτων πρέπει να συνεχιστούν, όχι μόνο ως καθήκον προς το παρελθόν, αλλά και ως εγγύηση για το μέλλον, ανέφερε. Σε αυτό το πλαίσιο, εξέφρασε την υποστήριξή της για την ανέγερση του Μνημείου για τις Γυναίκες Θύματα Σεξουαλικής Βίας στη Λευκωσία, τονίζοντας τη σημασία του ως χώρου συλλογικής μνήμης και αναγνώρισης.
Η Σκεύη Κουκουμά, τότε Γενική Γραμματέας της Παγκύπριας Ομοσπονδίας Γυναικείων Οργανώσεων (ΠΟΓΟ), η οποία ήταν η πρώτη που έθεσε το θέμα στη Βουλή, περιέγραψε τη θυσία που έκαναν οι Κύπριες γυναίκες και την πορεία προς την αναγνώρισή τους από την κυβέρνηση της Κύπρου. Είπε στα μέλη της αντιπροσωπείας ότι χρειάστηκαν 41 χρόνια, μέχρι το 2015, για να συζητηθεί επίσημα το ζήτημα στο Κυπριακό Κοινοβούλιο από την ίδια, η οποία ήταν τότε Μέλος της Βουλής.
Η Τζόζη Χριστοδούλου, Επίτροπος Ισότητας των Φύλων στην Κύπρο, παρουσίασε βασικά νομοθετικά μέτρα από την τουρκική εισβολή του 1974, σχετικά με τη σεξουαλική βία και τα δικαιώματα των γυναικών. Αναφέρθηκε στην επικύρωση από την Κύπρο της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), η οποία τέθηκε σε ισχύ στη χώρα την 1η Μαΐου 2018.
Συνάντηση πραγματοποιήθηκε και με τον Χρύσανθο Χρυσάνθου, ερευνητή και συγγραφέα, ο οποίος μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στο δίτομο βιβλίο του «Ο άλλος πόλεμος των γιατρών το 1974». Στην έρευνα καταγράφηκαν περιπτώσεις βιασμού γυναικών όλων των ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων ανήλικων κοριτσιών, μητέρων, ηλικιωμένων γυναικών, αλλά και αγοριών. Πολλές γυναίκες υπέστησαν σκληρούς και επαναλαμβανόμενους βιασμούς και ξυλοδαρμούς.
Η σιωπή επιδεινώθηκε από την
έλλειψη θεσμικής αναγνώρισης
Η Επιτροπή της FEMM συναντήθηκε με την Αλίκη Χατζηγεωργίου πρόεδρο του μη κερδοσκοπικού ιδρύματος «Ζωή κατά της Εμπόλεμης Βίας» («Zoe vs War Violence»), την αντιπρόεδρο Νατάσα Φρειδερίκου και την Γενική Γραμματέα, Ρίτα Καρατζιά . Σύμφωνα με την έκθεση ηγεσία του Ιδρύματος αυτού υπογράμμισε ότι μεταξύ των τραγωδιών που προκάλεσε η εισβολή, τα βιώματα των Κυπρίων γυναικών παραμένουν από τις λιγότερο αναγνωρισμένες. Οι γυναίκες επηρεάστηκαν με πολλαπλούς, καταστροφικούς τρόπους: ως πρόσφυγες, μητέρες, χήρες, επιζήσες βίας. Κι όμως, για δεκαετίες, τα βάσανά τους παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό αόρατα στην πατρίδα τους, στην Κύπρο και διεθνώς. Τα τραύματα που υπέστησαν —ιδίως αυτά που σχετίζονταν με τη σεξουαλική βία, τον αναγκαστικό εκτοπισμό και τη ρήξη της καθημερινότητας— σπάνια συζητούνταν δημόσια, συχνά φιμώνονταν από ντροπή, φόβο ή κοινωνικούς κανόνες. Αυτή η σιωπή επιδεινώθηκε περαιτέρω από την έλλειψη θεσμικής αναγνώρισης και υποστήριξης στην Κύπρο.
Ένα βασικό σημείο για τους ομιλητές ήταν να αναγνωρίσουν ότι έχει τεκμηριωθεί ότι η χρήση βιασμού μετά την εισβολή δεν ήταν μια τυχαία ή μεμονωμένη πράξη, αλλά μάλλον χρησιμοποιήθηκε ως στρατηγικό όπλο εκφοβισμού και εθνοκάθαρσης, όπως χρησιμοποιήθηκε στους Ελληνοκύπριους.
Κατηγοριοποίησαν τις συνέπειες του πολέμου του 1974 στις γυναίκες με τους ακόλουθους τρόπους:
1. Γυναίκες πρόσφυγες – Έχασαν περιουσία και σπίτια. Πολλές έχασαν επίσης τις προίκες τους, επηρεάζοντας τις μελλοντικές τους προοπτικές, συμπεριλαμβανομένου του γάμου.
2. Χήρες και γυναίκες που έχασαν συζύγους ή/και μέλη της οικογένειάς τους – Αναγκασμένες να μεγαλώσουν μόνες τους παιδιά. Συχνά αδυνατούσαν να εκφράσουν προσωπική θλίψη ή τραύμα επειδή άλλοι είχαν πεθάνει και αναμενόταν να παραμείνουν δυνατές.
3. Γυναίκες με αγνοούμενους συζύγους/αρραβωνιαστικούς – Παγιδευμένες στην αβεβαιότητα, αδυνατώντας να θρηνήσουν ή να συνεχίσουν τη ζωή τους. Κάθε προσπάθεια ανοικοδόμησης θεωρείται προδοσία.
4. Εγκλωβισμένες γυναίκες – Παρέμειναν σε κατεχόμενες περιοχές και υπέστησαν επανειλημμένους βιασμούς, ταπείνωση και εκφοβισμό· υπέμειναν τη μείωση της ελληνοκυπριακής παρουσίας στα χωριά τους.
5. Βιασθείσες γυναίκες – Συχνά δεν αποκάλυπταν ποτέ την επίθεση, ούτε καν στους συζύγους τους· ζούσαν σιωπηλά και μυστικά. Μερικές στάλθηκαν στο εξωτερικό από τις οικογένειές τους λόγω ντροπής και στιγματισμού.
