Μια δραματική εικόνα για το υδατικό μέλλον της χώρας αποκαλύπτουν οι τελευταίες αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου, οι οποίες κηρύσσουν ουσιαστικά την Κύπρο σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Με τα αποθέματα στα φράγματα να βρίσκονται στο οριακό 13% και τις εισροές να είναι ουσιαστικά μηδενικές παρά τις όποιες βροχοπτώσεις, η κυβέρνηση ενεργοποιεί το 6ο πακέτο μέτρων, ύψους €168 εκατομμυρίων, για να αποφευχθούν οι περικοπές στην ύδρευση.
Παράλληλα, με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, η χώρα προχωρά σε οριζόντια μείωση της παροχής νερού ύδρευσης κατά 10%, ενώ ο αγροτικός κόσμος δέχεται το ισχυρότερο πλήγμα με περικοπές που αγγίζουν το 33%. Και όλα αυτά ενώ η κατανάλωση νερού ύδρευσης αυξάνεται σταθερά κατά 5% ετησίως τα τελευταία χρόνια, παρά τη λειψυδρία.
Τα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) είναι άκρως ανησυχητικά. Η Κύπρος διανύει το τέταρτο συνεχόμενο έτος ανομβρίας. Από την 1η Οκτωβρίου μέχρι σήμερα, η εισροή στα φράγματα ανήλθε μόλις στα 16 ΕΚΜ, δηλαδή στο 5,5% της χωρητικότητάς τους.
Σε επίπεδο υδρολογικών δεδομένων, το υδρολογικό έτος 2024-2025 καταγράφει βροχόπτωση περίπου στο 65% της μέσης ετήσιας τιμής, ένα από τα οκτώ ξηρότερα έτη από το 1902. Οι μειωμένες εισροές στα φράγματα και η σημαντική επιβάρυνση των επιφανειακών και υπόγειων υδατικών συστημάτων συνιστούν αντικειμενικούς περιορισμούς που καμία πολιτική δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως.
Με βάση τα σημερινά δεδομένα, το 2026 προβλέπεται ως μία χρονιά υψηλού υδατικού κινδύνου, με περιορισμένα αποθέματα εκκίνησης και αυξημένη πίεση στο σύστημα ύδρευσης, εφόσον δεν καταγραφούν ουσιαστικές εισροές. Ο σχεδιασμός του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) εφαρμόζεται βάσει του Σχεδίου Διαχείρισης Ξηρασίας, με συνεχή αξιολόγηση των ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων.
Το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, τα αποθέματα του Ενιαίου Σχεδίου Νότιου Αγωγού (ΕΣΝΑ) θα εξαντληθούν πριν από τον ερχόμενο Αύγουστο, καθιστώντας τις περικοπές νερού στα σπίτια αναπόφευκτες για το 2026 και τα επόμενα έτη.
Λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα της υδατικής κατάστασης και με σκοπό τον μετριασμό των επιπτώσεων της ανομβρίας και τη χρονική καθυστέρηση ή και αποφυγή της εξάντλησης των φραγμάτων και της αποτροπής εφαρμογής περικοπών στην ύδρευση, βάσει των σημερινών συνθηκών, απαιτείται η λήψη μέτρων σε τρεις βασικούς άξονες:
(α) Στην υλοποίηση πρόσθετων έργων αύξησης των ποσοτήτων νερού
(β) Στην υλοποίηση μέτρων μείωσης της ζήτησης
(γ) Στην υλοποίηση δράσεων μείωσης των απωλειών στα δίκτυα υδροδότησης
Στόχος της εφαρμογής των μέτρων, είναι η διασφάλιση της κάλυψης των αναγκών ύδρευσης στο 100% των περιοχών που εξυπηρετούνται από το σύστημα Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ), καθώς και η διάθεση των περισσότερων δυνατών ποσοτήτων νερού για σκοπούς άρδευσης, στις περιοχές που εξυπηρετούνται από τα Κυβερνητικά Συστήματα. Προτεραιότητα στην άρδευση θα έχουν οι επαγγελματίες αρδευτές μόνιμων φυτειών και θερμοκηπίων.
Προκειμένου να αποφευχθούν χαοτικές διακοπές νερού μέσα στο καλοκαίρι, το Υπουργείο Γεωργίας προτείνει έναν αυστηρό προγραμματισμό:
>>>Παραχώρηση 103 ΕΚΜ για το 2026 (από 114 ΕΚΜ το 2025) για ύδρευση. Η μείωση του 10% θεωρείται προληπτική και το Υπουργείο εκτιμά ότι με σωστή εξοικονόμηση δεν θα επηρεαστεί η καθημερινότητα των πολιτών.
>>>Στην άρδευση η παροχή περιορίζεται στα 22 ΕΚΜ (από 33 ΕΚΜ το 2025), μια μείωση 33% που απειλεί άμεσα την παραγωγή.
Η κυβέρνηση αφήνει ένα μικρό ενδεχόμενο αναθεώρησης των μέτρων μετά τον Απρίλιο, μόνο όμως εάν σημειωθούν εξαιρετικά έντονες βροχοπτώσεις το επόμενο τρίμηνο που θα ξεπεράσουν τους 32 ΕΚΜ εισροής στον Νότιο Αγωγό. Με τα τωρινά δεδομένα, ωστόσο, το σενάριο αυτό φαντάζει απομακρυσμένο.
«Η μείωση της παροχής είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη υδροδότηση όλο τον χρόνο», αναφέρει η πρόταση, καλώντας πολίτες και ΕΟΑ σε στενή συνεργασία για την αποφυγή σπατάλης.
Η απόφαση δεν πέρασε χωρίς τριγμούς. Οι αγροτικές οργανώσεις καταψήφισαν την πρόταση στη Συμβουλευτική Επιτροπή, υποστηρίζοντας ότι το βάρος πέφτει δυσανάλογα στους επαγγελματίες του κλάδου. Ζητούν μεγαλύτερες περικοπές στα αστικά κέντρα και άμεση οικονομική αποζημίωση για την απώλεια εισοδήματος που θα επιφέρει η έλλειψη νερού στα χωράφια τους.
Η στρατηγική της Κυβέρνησης επικεντρώνεται στην άμεση αύξηση της παραγωγής νερού, καθώς οι προηγούμενες προσπάθειες για ιδιωτικές επενδύσεις και διαπραγματεύσεις απέβησαν άγονες. Το όλο πλάνο περιλαμβάνει έργα αποθήκευσης, ύδρευσης, άρδευσης, αφαλάτωσης και αναβάθμισης υποδομών σε όλη τη χώρα.
Νέες μονάδες αφαλάτωσης
Τα πέντε μεγάλα έργα κατεπείγουσας ανάγκης τα οποία επεξεργάζεται αυτή τη στιγμή στο ΤΑΥ είναι η κατασκευή πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια δυναμικότητας 20.000 κυβικά μέτρα νερού ημερησίως και εκτιμώμενο κόστος τα €60 εκατ.
Σε έδαφος του Μαζωτού προγραμματίζεται νέα κινητή μονάδα δυναμικότητας 40.000 κ.μ./ημέρα κόστους €64 εκατ. Προγραμματίζεται επίσης η επέκταση κινητής μονάδας της ΑΗΚ στο Βασιλικό από 10.000 σε 20.000 κ.μ./ ημέρα με κόστος €32 εκατ.
Έχει αποφασιστεί ακόμα η επέκταση των κινητών μονάδων Επισκοπής και Αγίας Νάπας από 10.000 σε 15.000 κ.μ. με κόστος €25 εκατ. η κάθε μία με διάρκεια σύμβασης 7 έτη.
Με την ολοκλήρωση αυτών, η συνολική δυναμικότητα αφαλάτωσης της Κύπρου θα αυξηθεί κατά 66%, δημιουργώντας μια ασπίδα προστασίας για την ύδρευση.
Τονίζεται πως με την ολοκλήρωση των έργων, θα έχουν προστεθεί, σε συνδυασμό με τα έργα που ήδη υλοποιούνται, εννέα κινητές μονάδες αφαλάτωσης συνολικής ημερήσιας δυναμικότητας 157.000 κ.μ., ούτως ώστε αθροιστικά με την ημερήσια δυναμικότητα των μόνιμων μονάδων, η οποία ανέρχεται στα 235.000 κ.μ., να αυξάνουν τη συνολική δυναμικότητα κατά 66%, εξασφαλίζοντας ασφάλεια στην ύδρευση. Με την ολοκλήρωση τουλάχιστον δύο νέων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης το 2029, αλλά και την επέκταση των υφιστάμενων μόνιμων μονάδων αφαλάτωσης μέσω των διαδικασιών διαπραγμάτευσης που βρίσκονται σε εξέλιξη, θα καλυφθούν οι συνολικές υδρευτικές ανάγκες παγκύπρια.
Σημειώνεται επίσης ότι, το ενδεχόμενο αξιοποίησης των κινητών μονάδων σε μόνιμη βάση ή και της ανάγκης επέκτασης της δυναμικότητας τους, θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο στο πλαίσιο εκπόνησης μελέτης βιωσιμότητας έργων αφαλατώσεων που θα εξυπηρετούν τις Επαρχίες Πάφου, Λεμεσού, Λάρνακας – Λευκωσίας και Αμμοχώστου αντίστοιχα. Στην αξιολόγηση θα προσμετρήσουν τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί κατά την τρέχουσα υδατική κρίση συνεπεία της απομάκρυνσης των κινητών μονάδων αφαλάτωσης που είχαν τοποθετηθεί στο διάστημα 2008-2009 αλλά απομακρύνθηκαν μετέπειτα (2012-2013).
Παρά τις εκστρατείες ενημέρωσης, η ζήτηση νερού αυξάνεται κατά 5% ετησίως. Η Κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας την αποτυχία των παραινέσεων, περνά στην αντεπίθεση με πιο στοχευμένα μέτρα. Συγκεκριμένα, θα διατεθούν €6 εκατομμύρια για την προμήθεια ειδικών εξαρτημάτων εξοικονόμησης νερού σε οικίες και υποστατικά. Σε ότι αφορά τον δημόσιο τομέα θα προχωρήσει η άμεση εγκατάσταση εξοπλισμού σε στρατόπεδα, σχολεία και κυβερνητικά κτίρια. Παράλληλα, έχει αποφασιστεί η σύσταση επιτροπής για μείωση της κατανάλωσης στα ξενοδοχεία κατά 10%, με παροχή κινήτρων για ιδιωτικές αφαλατώσεις.
Μάχη με τις διαρροές και τους ΕΟΑ
Ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος εντοπίζεται στα πεπαλαιωμένα δίκτυα. Το Υπουργικό ενέκρινε πρόσθετη χορηγία €1,5 εκατομμυρίου προς τους πέντε Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ), με την εντολή να δημιουργηθούν συνεργεία άμεσης επέμβασης που θα επιδιορθώνουν βλάβες σε λιγότερο από 12 ώρες.
Πρόσθετη κρατική χορηγία στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ)
Σε συνέχεια της σχετικής απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου ΥΣ 26/3/2025, έχει εγκριθεί η διάθεση πιστώσεων στους πέντε ΕΟΑ ύψους €10,5 εκατ. μέσω του Προγράμματος ΘΑλΕΙΑ 2021-2027. Ωστόσο, παρόλο που η χορηγία θα δινόταν για ώριμα έργα με υλοποίηση εντός του 2026, διαφαίνεται πως ο ορίζοντας ολοκλήρωσης των συγκεκριμένων έργων εκτείνεται μέχρι τα μέσα του 2027 με αποτέλεσμα να μην υπάρξει άμεσο όφελος στη μείωση της ζήτησης νερού ύδρευσης το οποίο να συνεισφέρει στην προσπάθεια κάλυψης των ελλειμμάτων του 2026.
Για το σκοπό αυτό το ΤΑΥ ζήτησε από τους ΕΟΑ να υποβάλουν σχετικές τεκμηριωμένες προτάσεις για υλοποίηση άμεσων δράσεων σε διάστημα 3 – 6 μηνών (π.χ. αντικατάσταση πεπαλαιωμένων παροχών στις οικίες, συνεργεία άμεσης μετάβασης στα σημεία βλαβών όχι αργότερα των 12 ωρών, υπηρεσίες εντοπισμού βλαβών και αξιοποίηση της τεχνολογίας κ.ά.), ώστε να μειωθούν οι απώλειες σε περιοχές που υδροδοτούνται από Κυβερνητικά Συστήματα Ύδρευσης κι έχουν ψηλά ποσοστά απωλειών. Το συνολικό ποσό για το 2026 ανέρχεται σε €1,5 εκατ.
