Ο Christopher Knittel, καθηγητής οικονομικών ενέργειας στο MIT, ένιωσε αμέσως το πλήγμα στην τσέπη του όταν γέμισε το Ford Bronco του στο Tewksbury της Μασαχουσέτης. Η βενζίνη είχε φτάσει τα 3,99 δολάρια το γαλόνι (3,78 λίτρα) και ο ίδιος παραδέχεται ότι προγραμμάτισε το ταξίδι του μέχρι την οικογενειακή καλύβα του στα Λευκά Όρη λαμβάνοντας υπ’ όψη τις τιμές των καυσίμων. “Δεν γέμισα εντελώς το ρεζερβουάρ, περιμένω να βρω φθηνότερα καύσιμα στο Νιου Χάμσαϊρ”, είπε.
Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τις πρώτες επιθέσεις κατά του Ιράν, η σύγκρουση έχει ενταθεί, προκαλώντας καταστροφές στη Μέση Ανατολή και διακόπτοντας το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου από την περιοχή. Η τιμή του Brent εκτοξεύτηκαν από περίπου 70 δολάρια το βαρέλι σε πάνω από 100. H μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ ανήλθε την προηγούμενη εβδομάδα σε 3,46 δολάρια το γαλόνι, σημειώνοντας άνοδο πάνω από 11%, σύμφωνα με την υπηρεσία παρακολούθησης τιμών GasBuddy.
Η χρονική συγκυρία είναι εξαιρετικά δυσμενής. Τα πρόσφατα μακροοικονομικά στοιχεία της κυβέρνησης των ΗΠΑ δείχνουν αυξημένη ανεργία, σταθερά αυξανόμενες τιμές αγαθών και έναν πληθυσμό όλο και πιο απαισιόδοξο για την οικονομία. Με τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο να πλησιάζουν, οι πολιτικοί αναλυτές ανησυχούν ήδη για τις επιπτώσεις της ανόδου της τιμής της βενζίνης.
Οι Αμερικανοί είναι παραδοσιακά πολύ ευαίσθητοι στις τιμές καυσίμων. Ο Knittel σημειώνει ότι η τιμή του πετρελαίου εμφανίζεται πολλές φορές και καθημερινά στις ζωές των ανθρώπων. Η ορατότητα αυτή καθιστά τις αυξήσεις ιδιαίτερα αισθητές, δημιουργώντας έντονη κοινωνική ανησυχία. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν πλημμυρίσει με βίντεο και σχόλια για τις αυξήσεις, ενώ οι καταναλωτές ψάχνουν για φθηνότερα πρατήρια, με τους ενεργούς χρήστες της εφαρμογής GasBuddy να έχουν διπλασιαστεί τις τελευταίες εβδομάδες.
Πολιτικοί οιωνοί
Ο αναλυτής Patrick De Haan επισημαίνει ότι η ντε φάκτο αποκλειστική κυριαρχία του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ είναι η κύρια αιτία των αυξήσεων. Το στενό, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τη Θάλασσα της Αραβίας, αποτελεί κόμβο μεταφοράς περίπου για το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Ιράν έχει δηλώσει ότι θα στοχεύει κάθε πλοίο που προσπαθεί να περάσει, καθιστώντας το στενό έναν στρατηγικό μοχλό πίεσης στην παγκόσμια οικονομία. “Χάνουμε 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα που δεν φτάνουν εκεί που πρέπει”, σημειώνει ο De Haan.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα προσφέρει στρατιωτική συνοδεία για τα πλοία, αλλά τα δεδομένα δείχνουν ότι η κυκλοφορία στο στενό έχει ουσιαστικά σταματήσει. Ο De Haan εκτιμά ότι εάν η σύγκρουση διαρκέσει μέχρι τα τέλη Μαρτίου, η αύξηση των τιμών βενζίνης θα μπορούσε να καταταχθεί ανάμεσα στις 10 μεγαλύτερες στην ιστορία.
Ο στρατηγικός σύμβουλος των Ρεπουμπλικανών, Mark Bednar, υπογραμμίζει ότι ο Τραμπ και το κόμμα του δεν μπορούν να επιτρέψουν τέτοια εξέλιξη, δεδομένων των δεσμεύσεων για φθηνότερη βενζίνη. “Η κυβέρνηση θεωρεί απολύτως πολιτικά αναγκαίο να κρατήσει τις τιμές σε χαμηλά επίπεδα”, λέει.
Η χαμηλή τιμή της βενζίνης είχε αποτελέσει στοιχείο αυτοπροβολής για την προηγούμενη κυβέρνηση Τραμπ. Στον λογαριασμό του Λευκού Οίκου στο TikTok είχε δημοσιεύσει βίντεο με το τραγούδι “Gasolina”, προβάλλοντας “τιμές κάτω από τα 3 δολάρια σε 43 πολιτείες”. Στην ομιλία του για την Κατάσταση της Ένωσης, ο Τραμπ είχε επισημάνει ότι στην Αϊόβα η τιμή ήταν 1,85 δολάρια το γαλόνι, ενώ λίγες ημέρες πριν την επίθεση στο Ιράν είχε φτάσει τα 3,18 δολάρια.
Σε ευρύτερο ορίζοντα, η ένταξη των 5 εκατομμυρίων βαρελιών ιρανικού πετρελαίου ημερησίως στην παγκόσμια αγορά θα μπορούσε να μειώσει τις τιμές, αν η στρατιωτική σύγκρουση περιοριστεί σε “τέσσερις έως πέντε εβδομάδες”, όπως εκτιμά ο Τραμπ.
Η Michelle Brouhard από την Kpler, εταιρεία ανάλυσης εμπορευμάτων, θεωρεί απίθανη μια ταχεία λήξη των εχθροπραξιών. Οι Ισραηλινοί ενδέχεται να ακολουθούν δικό τους χρονοδιάγραμμα, ενώ η επιλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν υποδηλώνει ότι το καθεστώς δεν προτίθεται να υποχωρήσει σύντομα. Η πιθανότητα κατάρρευσης του καθεστώτος μέχρι τον Ιούνιο εκτιμάται μόλις στο 33%.
Υπάρχουν επιλογές για την αμερικανική κυβέρνηση, όπως μια προσωρινή άρση κάποιων κυρώσεων κατά του ρωσικού πετρελαίου ή μια εντολή προς τις αμερικανικές εταιρείες να σταματήσουν τις εξαγωγές πετρελαίου, μειώνοντας την πιθανότητα ελλείψεων. Ωστόσο, η τελευταία επιλογή θα προκαλούσε παγκόσμιο σοκ και ύφεση, καθώς οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο.
Επιλογές
Ακόμη και αν η κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ επανέλθει σύντομα, οι τιμές πετρελαίου και βενζίνης αναμένεται να παραμείνουν αυξημένες έως το τέλος του έτους. Οι καταναλωτές, ήδη πιεσμένοι, θα αισθανθούν έντονα το κόστος, γεγονός που θα επηρεάσει τόσο την καθημερινότητά τους όσο και τις πολιτικές επιλογές τους.
Ο Knittel επισημαίνει το φαινόμενο “rockets and feathers“: η βενζίνη ανεβαίνει γρήγορα, αλλά κατεβαίνει πιο αργά όταν πέφτει η τιμή του πετρελαίου. Ένα άλμα στα 150 δολάρια το βαρέλι θα μπορούσε να οδηγήσει σε τιμή βενζίνης 4,50–5 δολάρια το γαλόνι, με σημαντικές επιπτώσεις στην ψήφο των Αμερικανών.
Όταν έφτασε στην οικογενειακή καλύβα στο Νιου Χάμσαϊρ, ο Knittel διαπίστωσε ότι η τιμή είχε μειωθεί στα 2,84 δολάρια το γαλόνι, χάρη στον ανταγωνισμό των τοπικών πρατηρίων. Ωστόσο, όπως παρατηρεί, “την προηγούμενη εβδομάδα ήταν 2,24 δολάρια”. Η διακύμανση αυτή αντικατοπτρίζει το πώς η τιμή του πετρελαίου μπορεί να επηρεάσει τόσο την καθημερινή ζωή όσο και τη πολιτική τύχη του προέδρου Τραμπ.
Απόδοση – Επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλος
