Μια οικονομία δεν κρίνεται από τα πλεονάσματα.
Κρίνεται από το αν οι άνθρωποι μπορούν να ζουν με ασφάλεια, προοπτική και αξιοπρέπεια
Δρ. Στέλιος Πλατής *
Κάθε πολιτική απόφαση που προσφέρει ουσιαστική, έστω και περιορισμένη, ανακούφιση στα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι καλοδεχούμενη. Είναι ενθαρρυντικό όταν η Πολιτεία αναγνωρίζει, έστω και καθυστερημένα, ή υπό την πίεση των επερχόμενων εκλογών, ότι η κοινωνία χρειάζεται στήριξη. Ωστόσο, στον απόηχο των τελευταίων κυβερνητικών μέτρων για την ακρίβεια, και καθώς το Κοινοβούλιο ολοκληρώνει τις εργασίες του με την παρούσα του σύνθεση, παρουσιάζεται μια πρώτης τάξεως ευκαιρία, για υπεύθυνες αποφάσεις με πραγματικό αντίκτυπο, στα όσα σημαντικά άφησαν (και πάλιν) την ύστατη να συζητηθούν.
Και εδώ οι εκπρόσωποι μας (σημερινοί και επόμενοι) πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι η Κύπρος δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με μια απλή, παροδική περίοδο ακρίβειας. Αντιμετωπίζει μια βαθύτερη και πιο σύνθετη κοινωνική πρόκληση, η οποία εκδηλώνεται μέσα σε μια οικονομία που, παρά τους θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες, δεν καταφέρνει να διασφαλίσει την ευημερία για όλους
Αυτή είναι και η μεγάλη αντίφαση. Από τη μια έχουμε πλεονάσματα, αναβαθμίσεις και θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Από την άλλη, έχουμε εργαζόμενους που δεν βγάζουν τον μήνα, οικογένειες που βλέπουν το εισόδημά τους να εξανεμίζεται, μικρομεσαίες επιχειρήσεις που ασφυκτιούν ανάμεσα στο αυξημένο ενεργειακό κόστος, στα υψηλά επιτόκια και στη μειωμένη κατανάλωση. Οι πολίτες, όμως, δεν ζουν με δείκτες. Ζουν με λογαριασμούς, ενοίκια, δόσεις και τιμές στο ράφι.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η ακρίβεια δεν είναι προσωρινή. Είναι η σωρευτική απώλεια εισοδήματος ετών. Κι όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ανεβαίνουν και τα έσοδα του κράτους από τη φορολόγηση της κατανάλωσης. Με απλά λόγια: ένα μεγάλο μέρος των πλεονασμάτων που παρουσιάζονται σήμερα ως επιτυχία, προέρχεται από την κοινωνία. Οριζόντια μάλιστα. Και έτσι το κράτος έγινε πλεονασματικό, ενώ ο πολίτης έγινε ελλειμματικός.
Γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν πόροι. Υπάρχουν. Το ερώτημα είναι πού κατευθύνονται και ποιες κοινωνικές ανάγκες υπηρετούν. Όταν η στήριξη δίνεται αποσπασματικά, χωρίς διάρκεια, χωρίς επαρκή στόχευση και χωρίς συνολικό σχέδιο, τότε δεν λύνει το πρόβλημα. Απλώς το μεταθέτει. Η Πολιτεία δεν μπορεί να λειτουργεί με μέτρα-παυσίπονα, τη στιγμή που διαβρώνεται η κοινωνική συνοχή.
Ο μεγάλος χαμένος αυτής της περιόδου είναι η μεσαία τάξη. Οι «νέοι φτωχοί» στην Κύπρο δεν είναι μόνο όσοι βρίσκονται ήδη σε ευαλωτότητα. Είναι και οι εργαζόμενοι που αμείβονται κανονικά αλλά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο κόστος ζωής, οι νέες οικογένειες με ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο, οι μικρομεσαίοι που σηκώνουν στις πλάτες τους την οικονομία. Αν συνεχίσουμε έτσι, θα παγιώσουμε μια κοινωνία τριών ταχυτήτων: λίγοι που ευημερούν, μια μεσαία τάξη που πιέζεται ασφυκτικά, και ευάλωτοι που συνθλίβονται. Αυτό δεν είναι μόνο κοινωνικά άδικο. Είναι και οικονομικά επικίνδυνο.
Αν θέλουμε σοβαρή απάντηση εδώ, τουλάχιστον για την ακρίβεια, χρειάζεται αλλαγή προτεραιοτήτων.
- Πρώτον, μόνιμες και όχι περιστασιακές παρεμβάσεις για το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών: ουσιαστική ελάφρυνση στο κόστος ηλεκτρισμού, στήριξη για βασικά αγαθά και φορολογικές παρεμβάσεις που βοηθούν πραγματικά όσους έχουν ανάγκη.
- Δεύτερον, πολιτική με επίκεντρο τη μεσαία τάξη και όχι μόνο την ακραία φτώχεια.
- Τρίτον, δικαιότερη φορολογία και μηχανισμοί ώστε μέρος των έκτακτων εσόδων του κράτους να επιστρέφει στην κοινωνία με διαφάνεια και λογοδοσία.
- Τέταρτον, πρέπει να χτυπήσουμε το υψηλό κόστος ζωής στη ρίζα του. Στην ενέργεια, η Κύπρος παραμένει υπερβολικά εξαρτημένη από τα πετρελαϊκά προϊόντα, γεγονός που την καθιστά ευάλωτη σε κάθε διεθνή κρίση. Αυτό δεν διορθώνεται με προσωρινές μειώσεις ούτε με επικοινωνιακές εξαγγελίες. Χρειάζεται εθνική στρατηγική για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση, αναβάθμιση δικτύων και πραγματικό ανταγωνισμό. Το ίδιο ισχύει και για τη στέγη και τις μεταφορές: χωρίς σοβαρή στεγαστική πολιτική και χωρίς αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες, η ακρίβεια θα αναπαράγεται.
Η Κύπρος δεν είναι φτωχή χώρα. Έχει πόρους, δυνατότητες και ανθρώπινο κεφάλαιο. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση να μπει πρώτα η κοινωνία και όχι η αυτάρκεια των αριθμών. Χρειαζόμαστε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο: με αναδιανομή, με δικαιοσύνη, με αποτελεσματικό κράτος, με επένδυση στις μεταρρυθμίσεις που μειώνουν το κόστος ζωής και ενισχύουν την αξιοπρέπεια του πολίτη.
Στο τέλος της ημέρας, η επιτυχία μιας οικονομίας δεν κρίνεται από το αν το Δημόσιο παράγει πλεονάσματα. Κρίνεται από το αν οι άνθρωποι μπορούν να ζουν με ασφάλεια, προοπτική και αξιοπρέπεια. Και αυτή είναι η πιο σημαντική μεταρρύθμιση που έχει σήμερα ανάγκη η Κύπρος.
* Ο Δρ. Στέλιος Πλατής είναι Διδάκτορας Χρηματοοικονομικών και Μακροοικονομίας του Πανεπιστημίου του Cambridge
