Ουίλιαμ Σαίξπηρ Δωδεκάτη Νύχτα ή Ό,τι θέλετε από τον ΘΟΚ σε σκηνοθεσία Owen Horsley.
Τη φετινή 6η Φεβρουαρίου η Κεντρική Σκηνή του ΘΟΚ υποδέχτηκε τη Δωδεκάτη Νύχτα, ένα από τα σημαντικότερα έργα του μεγαλύτερου Αναγεννησιακού δραματουργού, που πρωτοανέβασε επίσης ο ΘΟΚ το 1995 στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας σε σκηνοθεσία Εύη Γαβριηλίδη. Χαώδης, ωστόσο, η διαφορά μεταξύ της τότε συμβατικής παρουσίασης και της πρόσφατης νεωτεριστικής προσέγγισης του Owen Horsley, ενός των θεωρούμενων σήμερα διάσημων Σαιξπηριστών, o οποίος σκηνοθέτησε την εν λόγω κωμωδία στο θέατρο Regent’ s Park Open Air του Λονδίνου το 2024.
Παρεμφερείς οι μουσικοχορευτικοί ρυθμοί της έξαλλης γιορταστικής ατμόσφαιρας υπό τους ίδιους εμφατικούς όρους της παρενδυσίας των «drag queens», συσχετίζοντας προφανώς τον διαζευκτικό τίτλο «Ό,τι θέλετε» ή «Ό,τι επιθυμείτε» και ασχέτως ετεροχρονισμού με την προσφιλή σκηνοθετικά στις μέρες μας «queer» κουλτούρα. Προσφυή τα παραδείγματα από το αρχαίο δράμα στους Ελλαδικούς θεατρικούς χώρους με εξόχως τολμηρές «queer» οπτικές «αιρετικών» προκλήσεων, όπως οι τραγωδίες του Ευριπίδη «Ιππόλυτος» και «Βάκχες» σε σκηνοθετικές διασκευές της Κατερίνας Ευαγγελάτου και της Έλλης Παπακωνσταντίνου αντιστοίχως το 2023.
Πόσο μάλλον, λοιπόν, εκείνη τη δραματοποιημένη δωδέκατη νύχτα από τα Χριστούγεννα, ήτοι την παραμονή των Θεοφανείων, που κατά το ίδιο ως άνω έτος δεν διέφυγε ούτε από τις επιλογές παρόμοιων προδιαγραφών τού επίσης Ελλαδίτη σκηνοθέτη Γιάννη Κακλέα.
Καθώς στο πλαίσιο των επί τέσσερεις και πλέον αιώνες παραστασιακών εκάστοτε γεγονότων όλα τα απαγορευμένα επιτρέπονταν άνευ ορίων και τα προσδοκώμενα ανατρέπονταν είτε αντιστρέφονταν, ματαιώνοντας τον νόμο των πιθανοτήτων και εμπνέοντας τον Σαίξπηρ να παρεμβάλει στην πλοκή της ομώνυμης δημιουργικής του σύλληψης και συγγραφικής αποτύπωσης μεταξύ 1601 και 1602 εύθυμα δρώμενα τραγουδιών και ξέφρενων χορών για τη διασκέδαση του κοινού, χωρίς να παραλείψει τις παραπλανητικές μεταμφιέσεις.
Kαι εφόσον ο ίδιος προέτρεπε με το οιονεί σύνθημα «What You Will», που παρέπεμπε στο βαφτιστικό του όνομα William και συνωνυμικά συνηχούσε με το Αs you like it, γιατί να μην προκρίνεται, σκέφτονται οι σύγχρονοι σκηνοθέτες, η οποιαδήποτε ευφάνταστη έως ακραία αναπροσαρμογή ή και παραποίηση ακόμη του δραματουργικού νοήματος, αρκεί να συνάδει όχι με τα παραδοσιακά ήθη και τις παρωχημένες αντιλήψεις αλλά με τους συρμούς της «woke» εποχής τους.
Εξ ου και ο πρωτοεμφανιζόμενος ηθοποιός τής εδώ παράστασης με εμφανείς θηλυπρεπείς κινήσεις και σήμα κατατεθέν στο αμάνικο κόκκινο μπλουζάκι του τη ζωγραφιά του Ελισαβετιανού Βάρδου, του οποίου ενδεχομένως είτε σαφώς υπαινισσόταν την πολυσυζητημένη ομο/αμφιφιλοφυλία. Εξάλλου, υποδυόταν τον Ορλάντο, ήρωα του Σαίξπηρ, όπου «όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή», αλλά και τον μυθιστορηματικό πρωταγωνιστή της Βιρτζίνια Γουλφ, ενσάρκωση του ανδρόγυνου, που διασχίζει τις εκατονταετηρίδες από τον 16ο αιώνα μέχρι σήμερα.
Εγκάρδια, επομένως, η πρόσκληση για ένα «διαφορετικής» ευωχίας τρελό ξεφάντωμα στο «Οlivia» μπαρ. Σε αντίθεση με τα υπόγεια, σκοτεινά και απόμερα Λονδρέζικα «molly-houses» των περασμένων αιώνων, η φανταχτερή πρόσοψη με τις χρυσοποίκιλτες εξακτινώσεις, την υπερυψωμένη επιγραφή στο μπαλκόνι και τα τρία απαστράπτοντα φωτάκια πάνω από την υπονοούμενη αντρική προσωπογραφία φώτιζαν τη σκηνή, όπου θα εκτυλίσσονταν τα ηχηρά πληθωρικά στιγμιότυπα σε εναλλαγή με τα περιπετειώδη σκηνικά επεισόδια.
Τα υπενθυμίζουμε εν περιλήψει στους κομβικούς άξονες των τραγικο-κωμικών και παρωδιακών τους περιπλοκών από την απώλεια και το πένθος, τους ανεκπλήρωτους έρωτες και τις νοσηρές ψευδαισθήσεις κοινωνικής ανόδου έως τις μεταπτώσεις των αλλεπάλληλων παρεξηγήσεων, φαρσικός απόηχος και πάλι της Κωμωδίας των παρεξηγήσεων [Τhe Comedy of Errors]. Tα ευγενικής γενιάς δίδυμα αδέλφια Βιόλα και Σεμπάστιαν εξ αιτίας ενός ναυαγίου χωρίζονται, υποθέτοντας αλλήλους οριστικά χαμένους.
Η Βιόλα με τη βοήθεια του καπετάνιου μεταμορφώνεται σε ευνούχο και με το όνομα Σεζάριο συστήνεται και προσλάμβανεται ως έμπιστος υπηρέτης από τον δούκα Ορσίνο, που τον καθιστά κομιστή ερωτικών επιστολών στην αρχόντισσα Ολίβια. Εκείνη, αποκρούοντας τα αισθήματά του με το πρόσχημα του πένθος για τον θάνατο του πατέρα και του αδελφού της, όπως και μένει απαθής μπροστά στην πολιορκία του αφελούς Σερ Άντριου και του μεγαλομανούς θαλαμηπόλου της Μαλβόλιο, καταλαμβάνεται από κεραυνοβόλο έρωτα για τον νεαρό Σεζάριο.
Τα πράγματα σε ένα δραματικό τρίγωνο ή μάλλον πολύγωνο βαίνουν προς αδιέξοδο, καθώς η Βιόλα-Σεζάριο, που είναι κρυφά ερωτευμένη με τον Ορσίνο, δεν ανταποκρίνεται στις επανειλημμένες εξομολογήσεις της Ολίβιας, ενώ ο Μαλβόλιο που ενσαρκώνει και ετυμολογικά την κακότητα του αυστηρού πουριτανικού ηθικισμού της εποχής πέφτει θύμα συνωμοτικής πλεκτάνης από τη δαιμόνια υπηρέτρια Μαρία, τον μεθοκόπο θείο της Ολίβια Σερ Τόμπι Μπελτς, τον Σερ Άντριου και τον πανταχού παρόντα γελωτοποιό τρελό-σοφό Φέστε, το πνεύμα της «Feast of fools», αφιερωμένης εκείνη τη νύχτα στη «γιορτή των τρελών».
Επί πλέον, η εμφάνιση του Σεμπάστιαν, που σώθηκε από τον ερωτευμένο μαζί του καπετάνιο Αντώνιο, επιφέρει την αναγνώριση των δύο αδελφιών, αλλά και λόγω της απαράλλακτης ομοιότητάς τους ο νεοφερμένος εκλαμβάνεται ως Σεζάριο, για να ακολουθήσει η αναμενόμενη σύγχυση και τα αποτελέσματά της. Η Ολίβια παντρεύεται τον Σεμπάστιαν ως Σεζάριο, ο Αντώνιο απογοητεύεται από την απόρριψη του Σεζάριο ως Σεμπάστιαν και ο Σεζάριο αποκαλύπτοντας τη γυναικεία υπόσταση του ως Βιόλα θα σμίξει με τον αγαπημένο της Ορσίνο, του οποίου η καρδιά είχε ήδη σκιρτήσει για τα «κερασένια της χείλη» πριν τη φανέρωση του μυστικού της.
Οι θεματικοί πυρήνες των χαμένων αδελφιών, συχνά πανομοιότυπων διδύμων, και της μεταμφίεσης, που παρουσιάζεται και σε άλλα Σαιξπηρικά δράματα δημιουργώντας διττό θέατρο εντός θεάτρου, εφόσον κατά τους Ελισαβετιανούς Χρόνους τους γυναικείους ρόλους υποδύονταν αγόρια είτε μεγαλύτεροι άντρες, ανάγονται κυρίως στην πρώιμη Ρωμαϊκή κωμωδία (fabula palliata) του Πλαύτου Menaechmi, όπως και στην Ιταλική νουβέλα του 1531 Gl’ Ingannati (Οι Απατηµένοι). Ως προς τη δομή και τους χαρακτήρες ο Σαίξπηρ ακολούθησε πιστά το αφήγημα του Barnaby Riche (1540-1617) «Απολλώνιος και Σίλα».
Εκτός από τους συμβολισμούς του ναυαγίου ως ευαλωτότητα του ανθρώπου απέναντι στη μοίρα και την αποδιοργάνωση της οικογενειακής-κοινωνικής τάξης, της Ιλλυρίας ως ονειρικής πραγματικότητας ή φαντασιακής μυθοπλασίας, η μεταμφίεση, όπως κατά κόρον εκφράστηκε, οδηγεί τον Σαίξπηρ να διερευνήσει θέματα ταυτότητας, έμφυλης ρευστότητας και ερωτικού πάθους ανεξαρτήτως φύλων, που εντοπίζεται και στα εμβληματικά του σονέτα.
Και επειδή πολύς λόγος εξακολουθεί να γίνεται για τις ομοφυλοφιλικές ή Πλατωνικές σχέσεις Αντώνιου και Σεμπάστιαν, χωρίς να αποκλείεται η μια είτε η άλλη εκδοχή της αμφισημίας, καθώς και του λανθάνοντος ερωτικού αισθήματος του Ορσίνο προς τον νεαρό Σεζάριο, αξίζει να αναφερθεί ότι στην ευρύτερη περιοχή της Ιλλυρίας για διάστημα πέραν των 1000 ετών η καθολική και ορθόδοξη εκκλησία επικύρωναν τον γάμο ομοφυλόφιλων και την ένωση μέσω όρκων φιλίας μεταξύ Ιλλυριών πολεμιστών, που ονομάζονταν «προμπράτιμοι», δηλαδή αχώριστοι αδελφοποιτοί.
Δεσπόζουσα, ωστόσο, θέση στο παρόν αριστουργηματικό έργο κατέχει ο γελωτοποιός-τρελός με την τρέλα του να αποδεικνύεται προφητική σοφία της αλήθειας για τη ζωή, ούτως ώστε στο θέατρο ειδικότερα του Σαίξπηρ να λειτουργεί όχι απλώς ως κοινωνικός σχολιασμός αλλά και ως διαδραστική επικοινωνιακή γέφυρα αμεσότητας με το κοινό. Διαστάσεις που έδωσε στο έπακρο η Στέλα Φυρογένη, κλέβοντας την παράσταση τόσο με το ταλέντο της επιβλητικής συγκρότησης του ρόλου της όσο και με την υποβλητική ερμηνεία των τραγουδιών σε ζωντανή επί σκηνής εκτέλεση τζαζ μουσικής.
Μια ατομική φωνή πολυσχιδών σκέψεων και πολλαπλών αποφθεγματικών ρήσεων ως κορυφαίος/α χορού σε παραινετικές συνομιλίες με τα συνδιαλεγόμενα πρόσωπα και στα ψυχαγωγικά ιντερμέδια οιονεί χορικών ασμάτων και ζωηρών ωδών στην τρέλα του έρωτα και την ανάγκη της αιώνιας αγάπης, στη δοκιμασία του βίου και την καταξίωση της ζωής.
Σε ένα λειτουργικό σκηνικό εικαστικής καλλιτεχνίας και φαντασμαγορικών φωτισμών οι ηθοποιοί ως θέατρο συνόλου δεν έπαιζαν απλώς με υποκριτικούς μανιερισμούς επιτήδευσης, αλλά διασκέδαζαν με εμφανή διάθεση ψυχικής ευφορίας μέσα από τις γοργές συνομιλίες, τις αεικίνητες αντιδράσεις και τις εύστροφες χειρονομίες. Μια αυτοτέλεια διακριτής απόδοσης στην γκροτέσκα ομαδικότητα ενορχήστρωσης σε όλες τις διαδραματιζόμενες συγχορδίες των ήχων, τις αισθητικές αποχρώσεις και τις συνεχείς διακυμάνσεις των αισθημάτων.
Οι ιδεοληπτικές εμμονές στον ερωτοχτυπημένο Ορσίνο του Χάρη Κκολού, τα μεθυσμένα σκουντουφλήματα και οι θορυβώδεις φωνασκίες του Σερ Τόμπι του Χάρη Αττώνη, τα άτσαλα παραπατήματα και οι δονκιχωτικές μονομαχίες του Σερ Άντριου του Νεκτάριου Θεοδώρου, η παθιασμένη αφοσίωση του Αντόνιο του Άθω Αντωνίου στον φίλο του Σεμπάστιαν του Χρήστου Παπαγεωργίου, ένας αμεταμφίεστος ύμνος στη θυσία της ερωτικής αγάπης, η επιδέξια πειστική μηχανορραφία της υπηρέτριας Μαρίας της Παντελίτσας Λοΐζου, η αφύπνιση του μανιώδους ερωτικού πόθου στη βαρυπενθούσα Ολίβια της Ελένης Σιδερά και οι ψευδεπίγραφες τελετουργικές πόζες του Μαλβόλιο, που κυριολεκτικά και μεταφορικά υποδύθηκε ο George Siena.
Όσον αφορά στην Παναγιώτα Παπακυριακού στον ρόλο της Βιόλας εντός των μεταμφιεσμένων ρόλων τού Σεζάριο, που από το ναυάγιο έπεσε στα βαθιά νερά του Σαίξπηρ, ενθαρρύνοντάς την τής ευχόμαστε να ανοίξει τους πρώτους βηματισμούς στο δύσκαμπτο και απαιτητικό θεατρικό σανίδι.
Αξιέπαινοι όλοι οι συντελεστές της παράστασης σε μιαν πανδαισία ραψωδιακής σύνθεσης και λυρικής σάτιρας. Μια ακόμη αξιόλογη εκδοχή της Σαιξπηρικής Δωδεκάτης Νύχτας.
Εγγραφή στο Newsletter
