Το κυπριακό μοντέλο των βρετανικών βάσεων προτάθηκε ως πιθανή λύση για τις διεκδικήσεις των ΗΠΑ για έλεγχο της Γροιλανδίας. Μάλιστα, το καθεστώς λειτουργίας των βάσεων στην Κύπρο, αναλύθηκε εκτενώς στον διεθνή τύπο τις τελευταίες εβδομάδες.
Ωστόσο, ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ Τζον Μπόλτον αμφισβητεί εάν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αντιλαμβάνεται τι είναι αυτή η ιδέα.
«Δεν νομίζω πως ο Τραμπ καταλαβαίνει καν το κυπριακό μοντέλο», δήλωσε ο Μπόλτον στο πολωνικό μέσο Wirtualna Polska και στον δημοσιογράφο Τομάζ Βαλένσκι.
«Εμμονή» με τον έλεγχο της Γροιλανδίας
Ο Μπόλτον, ο οποίος διετέλεσε σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Τραμπ από τον Απρίλιο του 2018 έως τον Σεπτέμβριο του 2019, αποκάλυψε στον Βαλένσκι το παρασκήνιο της «εμμονής» του Αμερικανού προέδρου με την απόκτηση της Γροιλανδίας, μια ιδέα που, όπως αναφέρει, εμφανίστηκε πρώτη φορά το 2018.
«Με τον Ντόναλντ Τραμπ τίποτα δεν είναι ποτέ οριστικό. Κατά την πρώτη του θητεία, λέγαμε ότι καμία απόφαση δεν είναι τελική μέχρι να γίνει τελική. Και μερικές φορές ούτε τότε», εξήγησε ο Μπόλτον.
Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις του πρώην συμβούλου, όταν το θέμα του ελέγχου της Γροιλανδίας τέθηκε για πρώτη φορά το 2018, η ομάδα εθνικής ασφάλειας παρουσίασε στον Τραμπ εναλλακτικές προσεγγίσεις. Ανάμεσά τους ήταν η συνθήκη άμυνας ΗΠΑ-Δανίας του 1951, η οποία ήδη παρέχει στις ΗΠΑ το δικαίωμα να διατηρούν και να επεκτείνουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί.
«Του δείξαμε τότε ότι υπάρχουν πολλοί δυνατοί τρόποι δράσης εντός των ήδη υφιστάμενων συμφωνιών», θυμάται ο Μπόλτον.
Η πληροφορία όμως διέρρευσε στη Wall Street Journal. Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν χαρακτήρισε την ιδέα «παράλογη». Η αντίδραση του Τραμπ ήταν τυπική της συμπεριφοράς του: αποκάλεσε τη Φρέντερικσεν «αηδιαστική γυναίκα» και σταμάτησε την συζήτηση, γράφει ο Βαλένσκι.
«Ο Τραμπ είπε κάποτε πως χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία «για ψυχολογικούς λόγους». Αυτός τη χρειάζεται ψυχολογικά —οι υπόλοιπες Ηνωμένες Πολιτείες όχι», σχολίασε ο Μπόλτον. Η εμμονή του Τραμπ, εξήγησε, έγκειται στην ανάγκη να κατέχει τον τίτλο ιδιοκτησίας —να βλέπει στον χάρτη πως η Γροιλανδία ανήκει στις ΗΠΑ, όχι απλώς να τη χρησιμοποιεί.
Ο Μπόλτον υπαινίχθηκε επίσης πως ο Τραμπ αναζητούσε απεγνωσμένα μια επιτυχία που θα τον έγραφε στα βιβλία ιστορίας —στο ίδιο επίπεδο με τους μεγάλους προέδρους του 19ου αιώνα. Φέτος, η απόκτηση της Γροιλανδίας θα αποτελούσε το εντυπωσιακό «κερασάκι» στην τούρτα της επερχόμενης 250ής επετείου των Ηνωμένων Πολιτειών, δηλώνει.
«Δεν απειλείς τους συμμάχους σου»
Ο Μπόλτον ήταν κατηγορηματικός για τον τρόπο που ο Τραμπ χειρίζεται τους συμμάχους του ΝΑΤΟ.
«Δεν απειλείς τους συμμάχους σου με στρατιωτική βία, δεν τους απειλείς με δασμούς. Ολόκληρος ο τρόπος που διεξήχθη η συζήτηση για τη Γροιλανδία ήταν πέρα για πέρα εκτός ορίων. Δεν χρειαζόμασταν όλη αυτή τη φασαρία —προκάλεσε ουσιαστική ζημιά στη Βορειοατλαντική Συμμαχία», τόνισε.
Παρόλα αυτά, ο πρώην αξιωματούχος προειδοποιεί τους Ευρωπαίους συμμάχους να μην παραασυρθούν σε συναισθηματικές αντιδράσεις.
«Καταλαβαίνω πως η συνεργασία με τον τωρινό πρόεδρο των ΗΠΑ είναι δυσάρεστη. Το ξέρω από προσωπική εμπειρία. Όμως πρέπει να σφίξουμε τα δόντια και να σκεφτόμαστε στρατηγικά —για το συμφέρον ολόκληρης της Συμμαχίας», υπογράμμισε.
Και προειδοποίησε: «Προσέξτε όταν μιλάτε για απεξάρτηση από τις ΗΠΑ. Μπορεί να πάρετε ακριβώς αυτό που ζητάτε. Αν ο Τραμπ πει ‘αφού δε μας θέλετε, θα φύγουμε από το ΝΑΤΟ’, κάποιοι ίσως λάβουν ακριβώς αυτό που επιθυμούν. Γι’ αυτό πρέπει να σκεφτόμαστε μακροπρόθεσμα».
Η Wall Street κινεί τον Τραμπ
Κατά τον Μπόλτον, η πρόσφατη οπισθοχώρηση του Τραμπ στο θέμα της Γροιλανδίας δεν οφείλεται στην απάντηση που έλαβε από του ευρωπαίους ηγέτες στο Ντάβος, αλλά σε εσωτερικούς παράγοντες, κυρίως τις αντιδράσεις της Wall Street.
«Δεν βλέπω ενδείξεις πως η ευρωπαϊκή ενότητα σταμάτησε τον Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας», δήλωσε. «Εν μέρει, καθοριστικός ήταν ο χρηματιστηριακός δείκτης, εν μέρει το γεγονός πως ακόμα και Ρεπουμπλικάνοι τον επέκριναν πίσω από κλειστές πόρτες, και του είπαν ότι πρέπει να αλλάξει πορεία».
Ο Μπόλτον εξήγησε πως ο Τραμπ συνήθως αντιμετωπίζει τους χρηματιστηριακούς δείκτες (S&P 500, Dow Jones) ως προσωπική του δημοσκόπηση. «Όταν το χρηματιστήριο πέφτει, πανικοβάλλεται και αλλάζει πολιτική πορεία».
Παρόλα αυτά, με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν τον Νοέμβριο του 2026, ο Μπόλτον εκτιμά πως ο Λευκός Οίκος θα αποφεύγει απότομες κινήσεις που θα μπορούσαν να κλονίσουν τη Wall Street και να απογοητεύσουν τους ψηφοφόρους.
Ο Τραμπ δεν ήξερε ότι η Βρετανία έχει πυρηνικά
Το βιβλίο του Μπόλτον «The Room Where It Happened» είχε αποκαλύψει κενά στις γνώσεις του Τραμπ στις διεθνείς σχέσεις, γράφει ο Βαλένσκι. Σύμφωνα με τον Μπόλτον, σε συνάντηση στο Ελσίνκι, ο Τραμπ ρώτησε τους συμβούλους του: «Η Φινλανδία δεν είναι κατά κάποιο τρόπο δορυφόρος της Ρωσίας;». Σε άλλη συνάντηση με την τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Τερέζα Μέι, όταν η συζήτηση έπεσε στα πυρηνικά όπλα, ο Τραμπ εξεπλάγη ανακαλύπτοντας πως η Βρετανία είναι πυρηνική δύναμη.
«Δεν το είπε αστειευόμενος», διευκρίνισε ο Μπόλτον.
Ιδιαίτερα ανησυχητική χαρακτήρισε την πρόσφατη σύνδεση που έκανε ο Τραμπ μεταξύ ΝΑΤΟ και μεταναστευτικής κρίσης, προτείνοντας την ενεργοποίηση του Άρθρου 5 για την προστασία των νοτίων συνόρων των ΗΠΑ από «εισβολή» παράνομων μεταναστών.
«Ειλικρινά, δεν καταλαβαίνω τι εννοεί. Μεγάλο μέρος όσων λέει είναι για εσωτερική κατανάλωση», σχολίασε ο Μπόλτον, προσθέτοντας πως οι χλευασμοί για το ΝΑΤΟ και του Άρθρου 5 υπονομεύουν το ισχυρότερο εργαλείο της Αμερικής.
Ο Μπόλτον υπογράμμισε πως η σημερινή «αρχιτεκτονική ασφαλείας» εξασφάλισε για 80 χρόνια στην Αμερική το καθεστώς υπερδύναμης. Οι χλευασμοί του Τραμπ προς τους συμμάχους έρχονται τη χειρότερη δυνατή στιγμή —όταν η Ρωσία και η Κίνα περιμένουν ακριβώς να δουν ρωγμές στο δυτικό μπλοκ.
Η Αρκτική ως κοινός στόχος ΗΠΑ-ΕΕ
Παρά τις διαφορές, ο Μπόλτον υποδεικνύει πως η Αρκτική μπορεί να γίνει πεδίο συνεργασίας μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης.
«Η Αρκτική είναι σήμερα το νέο μαλακό υπογάστριο του ΝΑΤΟ. Και πλέον δεν έχουμε απλώς μια αντιπαλότητα μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας στην Αρκτική —έχουμε ΝΑΤΟ εναντίον Ρωσίας και Κίνας», τόνισε, περιγράφοντας ένα σενάριο όπου κινεζικές πολεμικές μονάδες περνούν από το Στενό του Βέρινγκ, διασχίζουν την Αρκτική και βγαίνουν στον Βόρειο Ατλαντικό. «Αυτό θα έπρεπε να ανησυχεί κάθε μέλος της συμμαχίας».
Η αμυντική συνθήκη ΗΠΑ-Δανίας ως απάντηση στο «κυπριακό μοντέλο»
Όπως τονίζει ο Μπόλτον, η συνθήκη ΗΠΑ-Δανίας του 1951 παρέχει ήδη παρόμοιες δυνατότητες χωρίς μεταβολή κυριαρχίας.
«Είναι μια προοδευτική συμφωνία. Δεν αφορά μια προηγούμενη εποχή —παραμένει απολύτως χρήσιμη ως αρχικό πλαίσιο δράσης», σημείωσε. Παραδέχτηκε όμως πως ορισμένες διατάξεις της —όπως η κοινή ύψωση των σημαιών ΗΠΑ και Δανίας στις βάσεις— μπορεί να ενοχλούν τον Τραμπ.
«Η Δανία απέρριψε αυτή την προσέγγιση, δηλώνοντας πως δεν πρόκειται να παραιτηθεί από κανένα κομμάτι της κυριαρχίας της. Συνεπώς, εξακολουθούμε να έχουμε σημαντική διαφορά στις απόψεις μας», κατέληξε.
