Ο εν εξελίξει πόλεμος φαίνεται ότι βαθμηδόν αλλάζει τον χάρτη της περιοχής ενώ αναμένεται να υπάρξουν και «αναπροσαρμογές» συνόρων, την ίδια ώρα που δρομολογούνται ήδη και νέες συμμαχίες. Αυτά τα δεδομένα διαμορφώνουν νέο σκηνικό, το οποίο στήνεται εν μέσω στρατιωτικών συγκρούσεων και θα επεκταθεί και την επόμενη ημέρα.
Είναι σαφές πως ο πόλεμος ΗΠΑ- Ισραήλ με Ιράν, συνδέεται με τις προσπάθειες ανακατανομής ισχύος, που προμηνύουν τη δημιουργία μιας νέας κατάστασης πραγμάτων, που θα προκύψει ως αποτέλεσμα βίαιων συγκρούσεων. Αυτά τα νέα δεδομένα θα επηρεάσουν όλες τις χώρες γεωπολιτικά αλλά και οικονομικά. Ήδη οι πολεμικές συγκρούσεις, πέραν των άλλων, έχουν προκαλέσει οικονομικές επιπτώσεις και η συνέχισή του συνιστά απειλή για την παγκόσμια οικονομία.
Η Κύπρος γειτνιάζει με την περιοχή και επηρεάζεται από τις όποιες αλλαγές δρομολογούνται ή θα προκύψουν λόγω του πολέμου. Τι παρακολουθούμε σήμερα;
-Την επιβολή, διά της ισχύος, του ελέγχου και την επίλυση διαφορών με πόλεμο και όχι διπλωματικά μέσα.
–Μια σύγκρουση επιβολής και επιβίωσης. Αυτή θα είναι εφεξής η μεθοδολογία
-Μια παρατεταμένη κρίση, που προκαλεί ασφυκτική πίεση, ενεργειακή, οικονομική σε όλο τον πλανήτη.
Περαιτέρω, έχει αρχίσει ήδη να συζητείται και η επόμενη ημέρα, αν και φαίνεται να είναι νωρίς. Συζητείται κυρίως σε σχέση με το ποιος θα έχει το πάνω χέρι στην περιοχή και ποια θα είναι η θέση των μικρών και μικρομεσαίων κρατών ή εκείνων που στρατιωτικά έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Ήδη αραβικές χώρες, κυρίως του Κόλπου, έχουν ενισχύσει τα κανάλια επικοινωνίας με το Ισραήλ. Τούτο γίνεται, κυρίως, μετά που έχουν δεχθεί πυραυλικές επιθέσεις από το Ιράν. Υπενθυμίζεται πως μετά την επίθεση της Χαμάς, πριν περίπου δυόμιση χρόνια, πάγωσαν οι συζητήσεις για τις «Συμφωνίες του Αβραάμ». Του Ισραήλ, δηλαδή, με χώρες του Κόλπου. Εάν η προσπάθεια αυτή θα επανέλθει στη βάση των νέων δεδομένων τούτο θα διαφανεί.
Ενδιαφέρον θα έχει, ωστόσο, το πλαίσιο μιας συνεργασίας των κρατών αυτών. Το Ισραήλ, άλλωστε, έχει αποδείξει πως έχει επεκτατικές βλέψεις και υιοθετεί τακτικές επιβολής. Υπενθυμίζεται ότι με το Λίβανο- με αμερικανική μεσολάβηση– έχουν συμφωνήσει τον καθορισμό ΑΟΖ, τον Οκτώβριο του 2022. Αυτή η συμφωνία, που ήταν και αποτέλεσμα πολλών πολιτικών και τεχνοκρατικών συζητήσεων, αμερικανικής έμπνευσης και μεσολάβησης, έγινε όταν ο Νετανιάχου ήταν στην αντιπολίτευση. Είχε μάλιστα δηλώσει προεκλογικά ότι θα ανακαλούσε τη συμφωνία μετά τις εκλογές. Δεν το έπραξε για προφανείς λόγους. Λόγω, βασικά, των Αμερικανών. Ωστόσο, αυτό δεν επηρεάζει τους σχεδιασμούς του. Να εισβάλει, δηλαδή, στο Λίβανο και να καταλάβει εδάφη.
Είναι σαφές πως σήμερα στο Λίβανο συντελείται αλλαγή συνόρων. Το Ισραήλ έχει εισβάλει, δημιουργεί κατοχική ζώνη ( ζώνη ασφαλείας την ονομάζει), ενώ καταστρέφονται οικισμοί και παρατηρούνται μετακινήσεις πληθυσμών ( κατά κύριο λόγο Σιιτών). Αλλαγή συνόρων δεν αποκλείεται να υπάρξει και στη Συρία και σε άλλες χώρες της περιοχής.
Οι Αμερικανοί
Ο Πρόεδρος Τραμπ , όπως λέγεται, έχει ξεκινήσει τον πόλεμο χωρίς συγκεκριμένη στόχευση ενώ φάνηκε να παρασύρεται από τον Νετανιάχου. Ωστόσο, η συμπεριφορά του Αμερικανού Προέδρου δείχνει και την ουσία των προσεγγίσεων του. Ο Ντόναλτ Τραμπ, όπως σημείωσε σε πρόσφατη διάλεξή του ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος, Νίκος Κοτζιάς, «αντιλαμβάνεται την διεθνή πολιτική ως μια σχέση μηδενικού αθροίσματος. Ενας ηγεμόνας της αρπαγής λέει: Δεν μπορώ να κερδίζω μαζί με τους άλλους. Τα κέρδη πρέπει να διανέμονται άνισα, πάντα υπέρ μου». Αυτή είναι μεθοδολογία , η προσέγγισή του, που είναι αποτέλεσμα και της συμπεριφοράς του.
Οι αμερικανικές κινήσεις σε σχέση με τον πόλεμο θα πρέπει να ενταχθούν βεβαίως σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σε σχέση με τις γεωπολιτικές στοχεύσεις των ΗΠΑ. Τον έντονο ανταγωνισμό με την Κίνα και τον μη στρατιωτικό πόλεμο επικράτησης.
Οι αντοχές του Ιράν
Το Ιράν από την πλευρά του, υιοθετώντας τη στρατηγική του χάους επιχείρησε με τα κτυπήματα κατά διαφόρων χωρών να προκαλέσει αναταράξεις αλλά και αντιδράσεις. Προφανώς και αυτή η τακτική δεν αποδίδει υπό την έννοια ότι χάνει συνεργάτες, συμμάχους. Ωστόσο, κατάφερε να προκαλέσει διεθνώς αναταράξεις με το πετρέλαιο λόγω του ελέγχου των στενών του Ορμούζ. Αυτό είναι ένα εργαλείο το οποίο θέλει να αξιοποιήσει στο έπακρο.
Είναι σαφές, πάντως, ότι το Ιράν παρά τα πλήγματα που δέχεται φαίνεται να αντέχει. Την ίδια ώρα επιτίθεται και φέρει και το ίδιο πλήγματα στο Ισραήλ με τους πυραύλους του. Αυτό, μάλλον δεν το ανέμενε ο Νετανιάχου.
Η στάση της Άγκυρας
Την ίδια ώρα, η κατοχική Τουρκία κινείται έντονα σε διπλωματικό επίπεδο κρατώντας αποστάσεις από τον πόλεμο που μαίνεται στην περιοχή. Έχει στραφεί προς τις χώρες του Κόλπου αναζητώντας ρόλο. Και μάλιστα αναβαθμισμένο. Το γεγονός ότι κινείται έντονα δεν σημαίνει πως ο σχεδιασμός της αποδίδει. Είναι προφανές πως ακόμη και κράτη, που θεωρούνταν πάντα προνομιακοί συνομιλητές της Άγκυρας, φαίνεται να μην έχουν εμπιστοσύνη στον Ερντογάν. Αυτό προφανώς δεν υποβαθμίζει τις δυνατότητες της Άγκυρας, αλλά είναι σαφές πως το ρόλο που επιδιώκει δεν τον πετυχαίνει επί του παρόντος.
Η Τουρκία φαίνεται να σχεδιάζει να καλύψει το κενό του Ιράν. Να καταστεί ένα νέο Ιράν στην περιοχή. Αυτό, με τις στρατιωτικές δυνατότητες που έχει η Τουρκία, προκαλεί ανησυχία σε γειτονικά κράτη ( όχι μόνο στο Ισραήλ) και σύμφωνα με εκτιμήσεις δεν αποκλείεται να αποτελέσει αιτία για νέα σύγκρουση στην περιοχή ( Τουρκίας- Ισραήλ). Κι αυτό το σενάριο προδήλως και θα επηρεάσει και την Κύπρο.
Είναι προφανές ότι η Τουρκία θέλει ένα πιο αδύναμο Ιράν. Δεν θέλει να κερδίσει τον πόλεμο το Ισραήλ και οι ΗΠΑ για προφανείς λόγους. Την εξυπηρετεί, ως εκ τούτου, να συνεχισθεί ο πόλεμος καθώς επενδύει και στις όποιες απώλειες του Ισραήλ, που το θεωρεί το αντίπαλο δέος της στην περιοχή.
Είναι, πάντως, σαφές πως ενώ η Τουρκία και σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί στη βάση της διαχρονικής της προσέγγιση του «επιτήδειου ουδέτερου», αν και οι σχεδιασμοί της προχωρούν και αποσκοπούν να καταστεί περιφερειακή δύναμη με ισχυρό αποτύπωμα στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Αφρική, τα Βαλκάνια και τον Καύκασο.
Είναι, ωστόσο, ενδιαφέρον ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος, Ντόναλτ Τραμπ δεν αντιδρά στην… ουδέτερη στάση της Τουρκίας . Γιατί, όμως, δεν αντιδρά ο Τραμπ; Φαίνεται ότι τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι έχει μια καλή σχέση με τον Ερντογάν, τον οποίο εκτιμά επειδή, μάλλον, είναι το ίδιο αυταρχικός με τον ίδιον.
Πρωτοβουλίες της Λευκωσίας
Είναι, πάντως, σαφές ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει παρούσα στην περιοχή με κινήσεις σε διπλωματικό επίπεδο, σε μια προσπάθεια, στο βαθμό των δυνατοτήτων της, να παρακολουθεί από κοντά τα τεκταινόμενα, τον συνεχιζόμενο πόλεμο. Η Λευκωσία κινείται σε όλα τα επίπεδα διατηρώντας κανάλια επικοινωνίας με κράτη της περιοχής, αξιοποιώντας τόσο τη γεωγραφική της θέση αλλά και την ιδιότητα της ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός ότι αυτό το εξάμηνο, προεδρεύει της Ε.Ε., αξιοποιείται τόσο από την ίδια, όσο κι από άλλους παίκτες στην περιοχή και της Ένωσης.
Σημειώνεται ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μεταβαίνει αύριο Δευτέρα στο Κάιρο, μετά από πρόσκληση του Αιγύπτιου ομόλογου του. Στην ατζέντα της συνάντησης θα είναι οι εξελίξεις στην περιοχή αλλά και τα ενεργειακά. Η Λευκωσία βρίσκεται σε συνεχή επαφή με το Κάιρο, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω δέχεται «επίθεση φιλίας» από το καθεστώς Ερντογάν.
Όπως πληροφορούμαστε, ο Πρόεδρος προτίθεται να μεταβεί και σε άλλα κράτη της ευρύτερης περιοχής ( Κάταρ) ενώ ήδη περιοδεία στις χώρες του Κόλπου πραγματοποίησε ο υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος. Επαφές, οι οποίες διατηρούν κανάλια επικοινωνίας και συνεννόησης με τις χώρες αυτές και επιβεβαιώνουν τον ρόλο της Λευκωσίας.
Σημειώνεται περαιτέρω ότι ηγέτες κρατών της περιοχής έχουν προσκληθεί να συμμετάσχουν ως παρατηρητές, στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Απριλίου, που θα φιλοξενηθεί στην Κύπρο. Τούτο έχει εκτιμηθεί από τα γειτονικά κράτη, τα οποία θεωρούν τη Λευκωσία ως ένα φιλικό κανάλι επικοινωνίας και στήριξης προς τις Βρυξέλλες.
Την ίδια ώρα, είναι σαφές ότι η ανταπόκριση εταίρων μας στην έκκληση του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη για ενίσχυση της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, διαμορφώνει νέα δεδομένα. Είναι μεν μια πράξη αλληλεγγύης, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί προηγούμενο και ανοίγει προοπτικές για μια πιο μόνιμη συνεργασία στο πεδίο της ασφάλειας. Τούτο εξυπηρετεί και την Κύπρο, αλλά και τις χώρες αυτές καθώς θα έχουν μόνιμη παρουσία στην περιοχή.
Η τελευταία προσπάθεια Γκουτέρες
στο Κυπριακό και το τουρκικό ροκάνισμα
Η κρίση στην περιοχή, ο συνεχιζόμενος πόλεμος, θέτει σε δεύτερη μοίρα άλλα διεθνή ζητήματα. Όπως είναι το Κυπριακό, που ειρήσθω εν παρόδω, διένυε περίοδο αδράνειας πριν ξεκινήσει ο πόλεμος, καθώς αυτή ήταν η επιλογή της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελ Ολγκίν.
Είναι, ωστόσο, σαφές πως ανεξαρτήτως των σχεδιασμών της κ. Ολγκίν, ο πόλεμος των ΗΠΑ- Ισραήλ με το Ιράν, επηρεάζει όλα τα διεθνή προβλήματα, όπως είναι κι αυτό της Γάζας, το οποίο μέχρι πρότινος κυριαρχούσε στο προσκήνιο. Το γεγονός ότι οι εξελίξεις αλλάζουν τις προτεραιότητες, αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να παγώσουν οι όποιες προσπάθειες, πρωτοβουλίες.
Συνεπώς, παρά τα δεδομένα που διαμορφώνονται, είναι σαφές ότι οι μηχανισμοί των Διεθνών Οργανισμών, έστω και χαμηλές ταχύτητες, συνεχίσουν να εργάζονται. Στο πλαίσιο αυτό, ο απερχόμενος Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, παρουσιάζεται έτοιμος να προβεί σε μια τελευταία, πριν την αποχώρησή του, προσπάθεια στο Κυπριακό, η οποία θα ξεκινήσει το καλοκαίρι και θα κορυφωθεί, κατά πάσα πιθανότητα, το Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών.
Η Λευκωσία έχει δηλώσει έτοιμη να εμπλακεί σε μια διαδικασία διαπραγματεύσεων και προβαίνει και σε κινήσεις, που δείχνουν τις προθέσεις της. Σημειώνεται ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης έχει ζητήσει- μέσω των Ηνωμένων Εθνών– νέα συνάντηση με τον κατοχικό ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, εντός Απριλίου. Την ίδια ώρα, στην αντίπερα όχθη, η κατοχική πλευρά επιχειρεί να ροκανίσει το χρόνο. Καθυστερεί τις όποιες συζητήσεις, ακόμη και εκείνες, που αφορούν τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και τη διάνοιξη νέων διόδων διέλευσης, ένθεν κακείθεν των κατοχικών οδοφραγμάτων.
Επί της ουσίας, εκείνο το οποίο φαίνεται είναι ότι η Άγκυρα επιμένει πως για να προχωρήσει η όποια νέα προσπάθεια, θα πρέπει να ικανοποιηθούν οι προϋποθέσεις της. Τούρκοι αξιωματούχοι κατά τις συναντήσεις τους με ξένους αναφέρουν πως «το μοντέλο ομοσπονδίας δεν ισχύει πλέον και πως έχει ολοκληρώσει τον κύκλο του». Σημειώνουν ότι στην ατζέντα της τουρκικής πλευράς βρίσκεται λύση «δυο κυριαρχικών ίσων κρατών». Υποστηρίζουν δε πως για να προχωρήσει νέα προσπάθεια θα πρέπει αναγνωρισθεί η κυριαρχική ισότητα ή πολιτική ισότητα, όπως την ερμηνεύουν. Περαιτέρω, επικαλούμενη και τα όσα διαδραματίζονται στην ευρύτερη περιοχή, η Άγκυρα επιμένει στη διατήρησητων εγγυήσεων για «λόγους ασφάλειας». Τονίζουν δε, πως αυτό το θέμα- των εγγυήσεων- δεν είναι στη δική τους ατζέντα. Δεν είναι, δηλαδή, ανοικτό προς συζήτηση.
