Το καλοκαίρι 2025 η Κύπρος βρέθηκε σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, λόγω ανεπάρκειας στον ηλεκτρισμό, στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, που καταρράκωσε την εικόνα της χώρας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Παρά τις υποσχέσεις για επίλυση του προβλήματος μέσω της εγκατάστασης κεντρικής αποθήκευσης από τον Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) και της ενίσχυσης της συμβατικής παραγωγής πριν το καλοκαίρι του 2026, η πραγματικότητα έχει διαψεύσει για άλλη μια φορά τις προσδοκίες. Ο εφιάλτης της ανεπάρκειας στον ηλεκτρισμό ενδέχεται να επαναληφθεί και το καλοκαίρι του 2026, καθώς δεν έχουν γίνει οποιεσδήποτε ουσιαστικές ενέργειες, σε σύγκριση με την επάρκεια στον ηλεκτρισμό του περασμένου χρόνου.
Επικρατεί Σκηνικό Αβεβαιότητας
Η αβεβαιότητα και η αδράνεια, σε συνδυασμό με τις αυξημένες τιμές του ηλεκτρισμού, προκαλούν έντονη δημόσια δυσαρέσκεια και ανησυχία. Πολλοί αναφέρουν ότι η Πολιτεία αδυνατεί να αντιμετωπίσει τις βασικές ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις και τα προβλήματα στον τομέα του ηλεκτρισμού.
Η δημόσια παραδοχή των αρμοδίων ότι η κεντρική αποθήκευση του ΔΣΜΚ δεν θα είναι έτοιμη για το καλοκαίρι του 2026, ενισχύει την αίσθηση της αδράνειας και της αβεβαιότητας. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη για ξεκάθαρο δημόσιο διάλογο και την ανάγκη να διασαφηνιστούν ορισμένοι βασικοί ορισμοί, έννοιες και ευθύνες αναφορικά με την επάρκεια και τη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος.
Ασφαλής εφοδιασμός με ηλεκτρισμό
Για να εξασφαλίζεται ο ασφαλής εφοδιασμός του Κύπριου καταναλωτή με ηλεκτρισμό, πρέπει να πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις:
1. Επάρκεια στον Ηλεκτρισμό: Η διαθέσιμη εγκατεστημένη παραγωγή ισχύος πρέπει να καλύπτει αξιόπιστα τη ζήτηση ηλεκτρισμού από τους καταναλωτές.
2. Ασφάλεια στη Λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος: Η εξασφάλιση ότι το σύστημα θα μπορεί να λειτουργεί με ασφάλεια και αξιοπιστία κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες ζήτησης στον ηλεκτρισμό.
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) είναι αρμόδια για την εξασφάλιση της ικανοποιητικής μακροπρόθεσμης επάρκειας, ενώ ο ΔΣΜΚ είναι υπεύθυνος για την ασφαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος της Κύπρου.
Μακροπρόθεσμη και λειτουργική επάρκεια
Η μακροπρόθεσμη επάρκεια απαιτεί την εξασφάλιση ενός ικανοποιητικού περιθωρίου εφεδρείας εγκατεστημένης ισχύος, το οποίο σύμφωνα με την Απόφαση ΡΑΕΚ 144/2017 πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 20-40%. Το περιθώριο εφεδρείας ορίζεται ως το ποσοστό της διαφοράς μεταξύ της διαθέσιμης εγκατεστημένης παραγωγής ισχύος και της μέγιστης ετήσιας ζήτησης στον ηλεκτρισμό έναντι της μέγιστης ετήσιας ζήτησης. Στη συνέχεια, η διαθέσιμη εγκατεστημένη παραγωγή ισχύος, εφόσον διασφαλίζεται ικανοποιητικό περιθώριο από τη ΡΑΕΚ, τίθεται στη διάθεση του ΔΣΜΚ, που είναι υπεύθυνος για την ασφαλή και λειτουργική κάλυψη της ζήτησης στον ηλεκτρισμό ανά πάσα στιγμή (διασφάλιση λειτουργικής επάρκειας).
Πολιτική Λειτουργικού Περιθωρίου
Η λειτουργική επάρκεια εξασφαλίζεται μέσω της πολιτικής λειτουργικού περιθωρίου του ΔΣΜΚ, η οποία απαιτεί τουλάχιστον 40 MW στρεφόμενη εφεδρεία και 130 MW εφεδρεία αντικατάστασης (συμβατικές μονάδες παραγωγής ταχείας εκκίνησης).
Αυτή η τιμή των 170 MW αποτελεί το ελάχιστο επιτρεπόμενο λειτουργικό περιθώριο για να εξασφαλίζεται η οριακή λειτουργική επάρκεια. Αν το ελάχιστο περιθώριο δεν διασφαλίζεται, τότε προκύπτει ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε περικοπές ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να αποκατασταθεί η οριακή λειτουργική επάρκεια.
Ανεπάρκεια για το καλοκαίρι 2026;
Με βάση τους ορισμούς και τις έννοιες, όπως έχουν επεξηγηθεί παραπάνω, θα επιχειρήσουμε να διαπιστώσουμε κατά πόσο το καλοκαίρι 2026 διασφαλίζεται ικανοποιητική, τόσο μακροπρόθεσμη όσο και λειτουργική επάρκεια.
– Μακροπρόθεσμη επάρκεια
Για τη θερινή περίοδο 2026, σύμφωνα με το δημοσιευμένο προσχέδιο για το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Μεταφοράς 2026-2035 του ΔΣΜΚ, έχει προβλεφτεί μέγιστη ζήτηση για το σύστημα μεταφοράς της τάξης των 1200 MW, που θα πρέπει να καλυφθεί αξιόπιστα από τη διαθέσιμη συμβατική παραγωγή.
Σημειώνεται σχετικά, ότι πρόβλημα ανεπάρκειας για τη θερινή περίοδο 2026 ενδέχεται να παρουσιαστεί το βράδυ που δεν θα υπάρχει δυνατότητα συμβολής από τη φωτοβολταϊκή παραγωγή. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η συνολικά διαθέσιμη εγκατεστημένη ισχύς των συμβατικών μονάδων για τη θερινή περίοδο 2026 εκτιμάται ότι θα είναι της τάξης των 1415 MW (που προκύπτει από τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ των 1478 MW, αφού ληφθούν υπόψη οι περιορισμοί στις μονάδες λόγω υψηλών θερμοκρασιών), εξάγεται το συμπέρασμα ότι το περιθώριο εφεδρείας εγκατεστημένης ισχύος ανέρχεται στο ποσοστό 18%.
Κατά την τεχνοκρατική μας άποψη, το περιθώριο εφεδρείας για το μικρό και απομονωμένο ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου με τις γηρασμένες συμβατικές μονάδες της ΑΗΚ θα πρέπει να προσεγγίζει το 40%. Συνεπώς, όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη επάρκεια –για την οποία έχει αρμοδιότητα η ΡΑΕΚ– και εφόσον δεν διασφαλίζεται ικανοποιητικό ποσοστό μεταξύ 20-40% σύμφωνα με την Απόφαση 144/2017 της ΡΑΕΚ, προβλέπεται ότι κατά τη θερινή περίοδο 2026 θα προκληθεί ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό. Τονίζεται σχετικά, ότι στη διαθέσιμη εγκατεστημένη ισχύ των 1415 MW δεν έχουν ληφθεί υπόψη οι «διαθέσιμες» συμβατικές μονάδες στην περιοχή του Βασιλικού (420 MW) που μπορεί να λειτουργήσουν μόνο με φυσικό αέριο.
– Λειτουργική επάρκεια
Για την αξιολόγηση της λειτουργικής επάρκειας για τη θερινή περίοδο 2026, ο ΔΣΜΚ, προφανώς αφού λάβει υπόψη τη σχετική μέγιστη πρόβλεψη για το σύστημα μεταφοράς (1200 MW), τη συνολικά διαθέσιμη εγκατεστημένη ισχύ παραγωγής ηλεκτρισμού (1415 MW) και ένα ποσοστό πρόκλησης βλαβών της τάξης του 15% (212 MW), μάλλον θα καταλήξει σε λειτουργικό περιθώριο της τάξης των 3 MW, που δεν ανταποκρίνεται στο ελάχιστα επιτρεπόμενο λειτουργικό περιθώριο των 170 MW της πολιτικής λειτουργικού περιθωρίου του ΔΣΜΚ.
Σημειώνεται σχετικά ότι οι συμβατικές μονάδες παραγωγής της ΑΗΚ θεωρούνται σχετικά γηρασμένες, που τυγχάνουν συστηματικής και συχνής καταπόνησης, ως αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτα αυξανόμενης διείσδυσης ΑΠΕ. Για τον λόγο αυτό, το εκτιμούμενο ποσοστό πρόκλησης βλαβών των συμβατικών μονάδων παραγωγής, που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του λειτουργικού περιθωρίου κατά τη θερινή περίοδο 2026, είναι της τάξης του 15%.
Συνεπώς, όσον αφορά τη λειτουργική επάρκεια –για την οποία έχει αρμοδιότητα ο ΔΣΜΚ– και εφόσον δεν διασφαλίζεται το ελάχιστα προβλεπόμενο λειτουργικό περιθώριο των 170 MW σύμφωνα με την πολιτική λειτουργικού περιθωρίου του ΔΣΜΚ, προβλέπεται ότι κατά τη θερινή περίοδο 2026 θα προκληθεί ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό.
Τι προβλέπεται στην περίπτωση ανεπάρκειας
Σημειώνεται σχετικά ότι, σύμφωνα με το Άρθρο 34 του Περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού Νόμου 2021, στην περίπτωση που η αξιολόγηση της επάρκειας στον ηλεκτρισμό καταδείξει ότι η υπάρχουσα εγκατεστημένη ισχύς παραγωγής ηλεκτρισμού δεν είναι επαρκής για τη διασφάλιση ικανοποιητικής παροχής ηλεκτρισμού στη Δημοκρατία και αυτό καθιστά αναγκαία τη λήψη μέτρων που σχετίζονται με μηχανισμούς ισχύος, η ΡΑΕΚ οφείλει να ενημερώσει σχετικά τον Υπουργό Ενέργειας, ώστε να ενεργοποιηθεί έγκαιρα η προβλεπόμενη διαδικασία για την αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος στην παραγωγή ηλεκτρισμού.
Συμπέρασμα
Με βάση την παραπάνω ανάλυση για τη μακροπρόθεσμη και τη λειτουργική επάρκεια και εφόσον επικρατήσουν ακραίες καιρικές συνθήκες και επαληθευτούν οι προβλέψεις του ΔΣΜΚ για τη μέγιστη ζήτηση και το ποσοστό πρόκλησης βλαβών, προβλέπεται, εάν δεν ενεργοποιηθεί έγκαιρα η προβλεπόμενη διαδικασία για την αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος στην παραγωγή ηλεκτρισμού σύμφωνα με τη νομοθεσία, ότι κατά τη θερινή περίοδο 2026 θα προκληθεί ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό κατά παρόμοιο τρόπο που είχε συμβεί το καλοκαίρι 2025 .
Υστερόγραφο: Η ανάλυση των δεδομένων για ενδεχόμενη ανεπάρκεια στον ηλεκτρισμό το καλοκαίρι 2026 στέλνει προς όλους τους αποδέκτες ένα ξεκάθαρο και συνάμα ανησυχητικό μήνυμα. Το κράτος, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, μάλλον δεν μπορεί να διασφαλίσει στους πολίτες αδιάλειπτη και αξιόπιστη παροχή στον ηλεκτρισμό.
Όταν το κράτος δεν μπορεί να εξασφαλίσει τα αυτονόητα, τα σχόλια και τα λόγια χάνουν πλέον τη σημασία τους.
* Ηλεκτρολόγος μηχανικός, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος
