Στις συνεντεύξεις Τύπου που δίνει μετά από κάθε επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον μιας χώρας – κάτι που συμβαίνει συχνά στις μέρες μας – ο Νταν Κέιν, αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, δεν παραλείπει ποτέ να αναφερθεί στη Space Force και στους “φρουρούς” της, όπως αποκαλούνται τα μέλη του σώματος. Και έχει λόγο να το κάνει. Είτε εισβάλλει στη Βενεζουέλα είτε βομβαρδίζει το Ιράν, η Αμερική πρώτα εξουδετερώνει τα “μάτια” και τα “αυτιά” των αντιπάλων της, και αυτό περιλαμβάνει πάντα πόρους και τεχνολογίες στο διάστημα που επικοινωνούν ή παρεμβαίνουν με τον εξοπλισμό στο έδαφος.
Ωστόσο, ούτε η Βενεζουέλα ούτε το Ιράν είναι τεχνολογικά ίσοι με την Αμερική στο διάστημα. Το ερώτημα που απασχολεί τα πιο λαμπρά μυαλά του διαστημικού πολέμου είναι μάλλον το πώς θα μοιάζει ο επόμενος μεγάλος πόλεμος όταν ο αντίπαλος είναι είτε η Ρωσία είτε η Κίνα – ή, Θεός φυλάξοι, και οι δύο ταυτόχρονα.
Για να εξετάσω αυτά τα σενάρια, μίλησα πρόσφατα (off the record) με εμπιστευτικές πηγές στην Ουάσιγκτον και στο Κολοράντο Σπρινγκς, έδρα της Peterson Space Force, η οποία στεγάζει διάφορες ενοποιημένες διοικήσεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής για το διάστημα. Ακολουθούν οι δικές μου σκέψεις, βασισμένες σε αυτές τις συνομιλίες.
Ένα σημείο στο οποίο συμφώνησαν όλοι ήταν ότι τα πρώτα πυρά του επόμενου παγκόσμιου πολέμου θα πέσουν σχεδόν σίγουρα στο διάστημα (με ταυτόχρονες ανταλλαγές στον κυβερνοχώρο, ο οποίος συνδέεται όλο και περισσότερο με τον διαστημικό τομέα). Η διαμάχη αφορά το είδος της επίθεσης που θα μπορούσε να λάβει και το κατά πόσον η Αμερική, ειδικότερα, είναι ευάλωτη σε ένα “διαστημικό Περλ Χάρμπορ”.
Όλες οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις σήμερα, αλλά ειδικά οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία (με αυτή τη σειρά τεχνολογικής υπεροχής), χρησιμοποιούν το διάστημα για να κατασκοπεύουν, να χαρτογραφούν και να παρακολουθούν τους εχθρούς τους, αλλά και για να κατευθύνουν τις δικές τους δυνάμεις και πόρους. Αυτό τις υποχρεώνει να έχουν επιθετικά και αμυντικά σχέδια, για να εξουδετερώσουν τους δορυφόρους και τους επίγειους σταθμούς των αντιπάλων τους, προστατεύοντας ταυτόχρονα όσο το δυνατόν τους δικούς τους.
Στο ελάχιστο, αυτό περιλαμβάνει ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές (jamming), οι οποίες ήδη συμβαίνουν τακτικά, ακόμα κι αν σπάνια γίνεται γνωστό. Αυτές οι παρεμβολές από μόνες τους δεν θα θεωρούνταν αιτία πολέμου. Πιο εχθρικοί τύποι επίθεσης περιλαμβάνουν κατευθυνόμενη ενέργεια όπως λέιζερ ή πυραύλους, που εκτοξεύονται από την ίδια διαστημική τροχιά ή από το έδαφος.
Μια επίθεση θα μπορούσε επίσης να λάβει τη μορφή δορυφόρων που εμβολίζουν, καταπίνουν ή καταστρέφουν με άλλο τρόπο άλλους δορυφόρους. Οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά τους ρωσικούς δορυφόρους, τους οποίους οι πηγές μου αποκάλεσαν “μπάμπουσκες “, όπου ο ένας ανοίγει για να απελευθερώσει έναν άλλο, ο οποίος μπορεί στη συνέχεια να εκτελεί μη στρατιωτικές εργασίες επισκευής ή, κατόπιν εντολής, να μετατραπεί σε όχημα καταστροφής. Η Κίνα διαθέτει δορυφόρους με ρομποτικούς βραχίονες που, και πάλι, θα μπορούσαν είτε να λειτουργούν ως ειρηνικοί συλλέκτες απορριμμάτων είτε να μετατραπούν σε μηχανήματα που καταστρέφουν τα πάντα στο πέρασμά τους.
Όπως πάντα, στην ιστορία του πολέμου και των όπλων, η επιταχυνόμενη καινοτομία στο διάστημα έχει ήδη πυροδοτήσει μια κούρσα εξοπλισμών σε ορισμένες τροχιές, ειδικά σε εκείνες που βρίσκονται σχετικά κοντά στη Γη. Οι αντίπαλοι ενεργοποιούν και απενεργοποιούν τους προωθητήρες των δορυφόρων τους σε τολμηρές τροχιακές “αερομαχίες” που μπορούν να διαρκέσουν για μέρες.
Τέτοιες αψιμαχίες δεν είναι ασήμαντες σε ταχύτητες 17.500 μιλίων την ώρα. Επιπλέον, μέχρι σήμερα, οι ΗΠΑ δεν έχουν απαραίτητα το τεχνολογικό πλεονέκτημα σε αυτά τα παιχνίδια. Σε μια ατμοσφαιρική αναλογία, οι αμερικανικοί στρατιωτικοί δορυφόροι κινούνται περισσότερο σαν Boeing 747 (δηλαδή, όχι και τόσο ευκίνητοι), ενώ η Space Force θα ήθελε να ελίσσονται όπως τα F-15.
Η ευρύτερη αμυντική προσαρμογή είναι δομική. Ιστορικά, ο αμερικανικός στρατός προτιμούσε να εκτοξεύει σχετικά λίγους, αλλά υψηλής τεχνολογίας και ακριβούς δορυφόρους. Αυτοί σήμερα μοιάζουν με “μεγάλους, χοντρούς, ζουμερούς στόχους”, όπως τους αποκαλεί ένας στρατηγός, σχεδόν προκαλώντας τους αντιπάλους να εξαπολύσουν προληπτικό χτύπημα.
Εξ ου και η τάση προς τον “πολλαπλασιασμό” (proliferation), o οποίος στοχεύει στην εσκεμμένη εφεδρεία και την αποκέντρωση, με πολλούς φθηνούς δορυφόρους να συνδέονται σε δίκτυα (“αστερισμούς”), έτσι ώστε να μην αξίζει τον κόπο για τους αντιπάλους να καταστρέψουν κάποιο συγκεκριμένο κόμβο. (Μια παρόμοια λογική ώθησε το Πεντάγωνο τη δεκαετία του 1960 να διανείμει τα συστήματα επικοινωνιών του, κάτι που οδήγησε στο σύγχρονο διαδίκτυο.)
Καθώς οι ΗΠΑ καθιστούν τις διαστημικές τους δυνάμεις πιο ανθεκτικές, οι αντίπαλοι προσαρμόζουν τις δικές τους τακτικές. Ένα τρομακτικό σενάριο που υπέπεσε στην αντίληψη του Κογκρέσου στις αρχές του 2024 είναι ένα ρωσικό σχέδιο για την εκτόξευση ενός δορυφόρου με πυρηνικά όπλα. Η Μόσχα αρνήθηκε τις αναφορές, αλλά οι συνομιλητές μου τις θεωρούν ρεαλιστικές και η επικεφαλής της εθνικής υπηρεσίας πληροφοριών δήλωσε στο Κογκρέσο αυτό το μήνα ότι η “ανάπτυξη ενός πυρηνικού διαστημικού όπλου από τη Ρωσία αποτελεί τη μεγαλύτερη μεμονωμένη απειλή για την παγκόσμια διαστημική αρχιτεκτονική”.
Ένα πυρηνικό όπλο στο διάστημα δεν θα σκότωνε απευθείας τους ανθρώπους στη Γη, είτε από την έκρηξή του, είτε από τη ραδιενέργεια. Ωστόσο, όπως μου εξήγησε η Κάρι Μπίνγκεν από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), οι πυρηνικές εκρήξεις στο διάστημα θα μπορούσαν να εξουδετερώσουν την ανθεκτικότητα των εκτεταμένων δορυφορικών αστερισμών, καθιστώντας ολόκληρες τροχιές…άχρηστες.
Η έκρηξη θα κατέστρεφε πρώτα όλους τους δορυφόρους που βρίσκονται στο οπτικό πεδίο του με έναν ηλεκτρομαγνητικό παλμό (EMP) που θα έκαιγε τα ηλεκτρονικά συστήματα. Στη συνέχεια, θα δημιουργούσε μια ζώνη ακτινοβολίας που θα κατέστρεφε όλα τα άλλα μηχανήματα καθώς αυτά διέρχονταν στην τροχιά αυτή.
Ένα τέτοιο όπλο θα αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση της Συνθήκης για το Διάστημα του 1967. Πιο συγκεκριμένα, θα ισοδυναμούσε με ένα μέσο εξαναγκασμού, μια πρόκληση και μια απειλή που δεν θα μπορούσε να μείνει αναπάντητη. Σε στρατηγικούς όρους, θα μπορούσε να συγκριθεί με τα σοβιετικά σχέδια για την τοποθέτηση πυρηνικών στην Κούβα το 1962, τα οποία οδήγησαν σε μια κρίση που παραλίγο να καταλήξει σε πυρηνικό ολοκαύτωμα.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς ένα διαστημικό πυρηνικό όπλο, ο κίνδυνος να καταστούν οι τροχιές ακατάλληλες για χρήση υποδηλώνει έναν άλλο κίνδυνο. Όσο άδειο κι αν φαίνεται το διάστημα στο ανθρώπινο μάτι, στην πραγματικότητα δημιουργείται ένας επικίνδυνος “συνωστισμός”, όχι μόνο από νέους εμπορικούς δορυφόρους αλλά και από τα απομεινάρια όλων των “νεκρών” δορυφόρων.
Οι παρατηρητές του διαστήματος εκτιμούν ότι περίπου 130 εκατομμύρια κομμάτια σκουπιδιών βρίσκονται ήδη σε τροχιά γύρω από τη Γη, εκ των οποίων περίπου 35.000 είναι αρκετά μεγάλα (στο μέγεθος ενός πορτοκαλιού, ας πούμε) ώστε να μπορούν να εντοπιστούν. Αλλά ακόμη και συντρίμμια μεγέθους μπιζελιού, που ταξιδεύουν με διαστημικές ταχύτητες, μπορούν να καταστρέψουν έναν λειτουργικό δορυφόρο ή διαστημικό σκάφος. Αυτές οι συγκρούσεις δημιουργούν στη συνέχεια περισσότερα συντρίμμια, τα οποία καταστρέφουν ακόμη περισσότερους δορυφόρους, και ούτω καθεξής, σε μια φρικτή αλυσιδωτή αντίδραση γνωστή ως Σύνδρομο Kessler, η οποία θα μπορούσε να καταστήσει ολόκληρα στρώματα του διαστήματος λειτουργικά νεκρά.
Αυτές οι τροχιές διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην καθημερινή μας ζωή. Πέρα από τις προφανείς χρήσεις, όπως η πλοήγηση των αυτοκινήτων μας, οι δορυφόροι τροφοδοτούν επίσης τις επικοινωνίες που μας επιτρέπουν να πληρώνουμε με πιστωτική κάρτα, να γεμίζουμε το ντεπόζιτο μας ή ακόμα και να τρώμε (δεδομένου ότι η σύγχρονη γεωργία βασίζεται επίσης στο διάστημα). Καταστήστε το διάστημα απρόσιτο, και είναι σαν να “απενεργοποιείτε” την παγκόσμια οικονομία.
Ένα σημαντικό στρατηγικό ζήτημα είναι ότι οι κοινωνίες βασίζονται στον διαστημικό τομέα σε διαφορετικό βαθμό, γεγονός που δημιουργεί ασυμμετρίες ως προς το πόσο ευάλωτες είναι οι χώρες. Οι ΗΠΑ και οι Ευρωπαίοι και Ασιάτες σύμμαχοί τους είναι οι πιο εξαρτημένοι. (Ο υπουργός Άμυνας της Γερμανίας χαρακτήρισε πρόσφατα τον διαστημικό τομέα ως την “Αχίλλειο πτέρνα” της χώρας του.) Η Κίνα γίνεται όλο και πιο ευάλωτη καθώς πλησιάζει τις ΗΠΑ. Η Ρωσία, αντίθετα, είναι συγκριτικά λιγότερο εκτεθειμένη: μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας της θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί αν ο διαστημικός τομέας έπαυε ξαφνικά να λειτουργεί.
Αυτή η ασυμμετρία εξηγεί γιατί οι ΗΠΑ υιοθετούν μια διαφορετική προσέγγιση για το διάστημα από τη Ρωσία ή την Κίνα. Επειδή η Ουάσιγκτον θέλει να διατηρήσει το διάστημα ως σφαίρα επιρροής, δεν θα ξεκινούσε έναν ολοκληρωτικό προληπτικό πόλεμο εκεί για να αποκομίσει τακτικό πλεονέκτημα στο έδαφος. Η Μόσχα, αντίθετα, μπορεί να προσπαθήσει να αποτρέψει μια στρατιωτική ήττα στη Γη με μια αρχική επίθεση στο διάστημα, υπολογίζοντας ότι θα έχει περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσει από ό,τι ακολουθήσει.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η ανθρωπότητα θα μπορούσε με μια κίνηση να επιστρέψει στο αναπτυξιακό στάδιο του προηγούμενου αιώνα, αν όχι στην προ-βιομηχανική εποχή. Η ζημιά και τα δεινά θα ήταν λιγότερα από αυτά που θα ακολουθούσαν έναν επίγειο πυρηνικό πόλεμο, αλλά και πάλι μεγαλύτερα από οτιδήποτε μπορούμε να φανταστούμε σήμερα, όταν το κλείσιμο ενός μόνο στενού στη Μέση Ανατολή μας απασχολεί σε τέτοιο βαθμό.
Οι ΗΠΑ, όπως και οι σύμμαχοί τους αλλά και οι αντίπαλοί τους, θα συνεχίσουν φυσικά να τελειοποιούν τις ικανότητές τους στον διαστημικό πόλεμο. Ακόμη και τα σχέδια της Ουάσιγκτον για το “Golden Dome” – έναν αστερισμό δορυφόρων που θα ανιχνεύει και θα καταρρίπτει εισερχόμενους πυραύλους από οπουδήποτε – δεν αποτελούν κάτι εντελώς καινούργιο. Η μόνη καινοτομία θα ήταν η τοποθέτηση συστημάτων αναχαίτισης στο διάστημα, ενώ επί του παρόντος βρίσκονται μόνο στο έδαφος.
Και όμως, όλες οι χώρες, και ειδικά οι τρεις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις, θα ήταν σοφό να ενσωματώσουν στα πολεμικά τους παίγνια τα διδάγματα της πυρηνικής στρατηγικής, και ειδικά το φάντασμα της Αμοιβαίας Εξασφαλισμένης Καταστροφής (Mutual Assured Destruction): Η καλύτερη στρατηγική δεν είναι αυτή που θα τους επέτρεπε να κερδίσουν τον επόμενο πόλεμο, αλλά αυτή που θα τον αποτρέψει.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου
BloombergOpinion
