Στην πολιτική, όλα έχουν σημασία. Και ειδικά στην ευρωπαϊκή πολιτική, οι συμβολισμοί κάνουν τη… μισή δουλειά. Όταν λοιπόν ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες στο κάστρο του Άλντεν Μπίσεν για να μιλήσουν για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, κάτι ήθελε να τους θυμίσει. Το κάστρο που έχτισαν οι Γερμανοί Ιππότες του Κόκκινου Στρατού κατά τον Μεσαίωνα, υπήρξε για χρόνια κέντρο δύναμης, πλούτου και θρησκευτικής επιρροής, πριν καταστραφεί τελικά κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης…
Ως… παλιά καραβάνα, ο πρώην Πρωθυπουργός της Πορτογαλίας και «ορκισμένος» σοσιαλιστής ήξερε ότι η αλλαγή περιβάλλοντος θα παίξει το ρόλο της. Το είχε επιχειρήσει για πρώτη φορά πριν από ένα χρόνο για τα θέματα της Άμυνας. Όσα είχαν συζητήσει οι Ευρωπαίοι τότε προχώρησαν σε άμεση υλοποίηση: Λευκή Βίβλος για την Άμυνα, SAFE, στήριξη στην Ουκρανία.
Αυτή τη φορά, ήθελε να επιχειρήσει τη συνάντηση έξω από τις Βρυξέλλες. Στις αίθουσες του κάστρου με τους χοντρούς τοίχους και τα ψηλά παρατηρητήρια, οι ηγέτες μπόρεσαν να μιλήσουν ελεύθερα σε ένα brain storming για την ευρωπαϊκή οικονομία, χωρίς το άγχος των συμπερασμάτων. Καθόλου τυχαία επίσης, η συνάντηση ονομάστηκε «retreat («Θεραπεία»). Και τα κατάφερε. Η συνάντηση είχε ως στόχο να αποτυπώνει συγκεκριμένα μέτρα που μπορεί να προωθήσει η ΕΕ βραχυπρόθεσμα, ώστε να ενισχυθούν η ανταγωνιστικότητα και η οικονομική ανάπτυξη. Και ο φιλόδοξος στόχος είναι οι αποφάσεις να ληφθούν στην τακτική Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου και να καταγραφούν στα επίσημα συμπεράσματα για περαιτέρω δράσεις.
Τι αποφασίστηκε
Το βράδυ της Πέμπτης, οι ηγέτες βγήκαν από την αίθουσα του κάστρου με συγκεκριμένες υποσχέσεις και ημερομηνίες-ορόσημα. Οι επικεφαλής των Ευρωπαϊκών θεσμών που ανέλαβαν να μεταφέρουν το μήνυμα των 27 ηγετών, τόνισαν ότι η ΕΕ θα προχωρήσει με όσες χώρες μπορούν, αφήνοντας τις υπόλοιπες πίσω. «Τουλάχιστον εννέα κράτη μέλη μπορούν να προχωρήσουν, αλλά κάθε άλλο κράτος μπορεί να ενταχθεί οποιαδήποτε στιγμή. Είναι μια ανοιχτή πόρτα», είπε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία παραδέχθηκε ότι συχνά η πρόοδος στην ΕΕ καθορίζεται από τον πιο αργό ρυθμό και πως αυτό πρέπει να αλλάξει.
Οι ηγέτες αποδέχθηκαν την πρόκληση του πρώην Ιταλού Πρωθυπουργού Ενρίκο Λέττα «να μεταβούμε από μια ατελή ενιαία αγορά σε «μία αγορά για μία Ευρώπη». Αυτό είναι επείγον και πρέπει να γίνει το 2026 και το 2027», δήλωσε ο Πρόεδρος Κόστα αργά το βράδυ της Πέμπτης, στο τέλος της άτυπης συνάντησης.
Στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Κομισιόν θα παρουσιάσει έναν Χάρτη Πορείας και ένα Σχέδιο Δράσης για την «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά» που δείχνει πολύ λεπτομερώς τι πρόκειται να γίνει με χρονοδιαγράμματα, με στόχους και με ένα σαφές χρονικό όριο για την υλοποίησή του.
Οι 27 συμφώνησαν να συνεχίσουν τη διαδικασία απλούστευσης των περίπλοκων ευρωπαϊκών νομοθεσιών. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συμφωνία για την γρήγορη προώθηση του 28ουκαθεστώτος «για να διασφαλίσουμε ότι οι εταιρείες μας μπορούν να λειτουργούν απρόσκοπτα στα 27 κράτη μέλη μας με ένα απλό και ενιαίο σύνολο εταιρικών κανόνων», όπως είπε ο Αντόνιο Κόστα. Η Κομισιόν θα κάνει τις προτάσεις της πριν τη Σύνοδο του Μαρτίου.
Σχετικά με τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, οι 27 συμφώνησαν ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η καλύτερη μακροπρόθεσμη στρατηγική για την Ευρώπη, ώστε να επιτύχει στρατηγική αυτονομία και χαμηλότερες τιμές. «Αλλά στο μεταξύ, χρειαζόμαστε ρεαλιστικές λύσεις, συγκεκριμένες λύσεις που θα επικεντρώνονται στις συγκεκριμένες προκλήσεις των κρατών μελών και ορισμένων βιομηχανικών τομέων», παραδέχθηκε ο Α. Κόστα. «Σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα εξετάσουμε συγκεκριμένα μέτρα στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Μάρτιο».
Μηχανισμός καθορισμού τιμών
«Πρέπει να ενισχύσουμε τις υποδομές, κυρίως το δίκτυο και τη διασυνοριακή ενέργεια», συμπλήρωσε η φον ντερ Λάιεν, επαναλαμβάνοντας την ανάγκη εφαρμογής των «ενεργειακών λεωφόρων» (εδώ εντάσσεται και το καλώδιο GSI).
«Το άλλο μέρος είναι ο σχεδιασμός της αγοράς (…) Η συζήτηση είναι έντονη γιατί το σύστημα αξιολόγησης μας τελικά καταλαμβάνει τον πιο ακριβό πόρο, και αυτός είναι ο μηχανισμός καθορισμού των τιμών. Δεν καταλήξαμε σε κάποιο συμπέρασμα. Θέλω να είμαι πολύ σαφής σε αυτό το θέμα. Αλλά στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, θα παρουσιάσω διαφορετικές επιλογές και ευρήματα σχετικά με το αν είναι καιρός να προχωρήσουμε στον σχεδιασμό της αγοράς ή αν εξακολουθούμε να είμαστε καλοί σε αυτόν τον σχεδιασμό της αγοράς», συμπλήρωσε.
Για την προστασία των στρατηγικών βιομηχανιών και τη μείωση των εξαρτήσεων, υπήρξε «μια ευρέως αποδεκτή κατανόηση σχετικά με τη στρατηγική σημασία που έχει για την Ευρώπη η προστασία και η ενίσχυση ορισμένων τομέων». «Θα χαρτογραφήσουμε και θα εντοπίσουμε τις εξαρτήσεις μας ως το Μάρτιο και θα τις αντιμετωπίσουμε μέσω μιας στρατηγικής διαφοροποίησης», είπε η Φον Ντερ Λάιεν.
Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Κόστα, όσον αφορά την ευρωπαϊκή προτίμηση, «υπήρξε ευρεία συμφωνία σχετικά με την ανάγκη χρήσης της σε επιλεγμένους στρατηγικούς τομείς με αναλογικό και στοχευμένο τρόπο, μετά από μια εις βάθος ανάλυση, για να εντοπιστούν τα σημεία που είναι απαραίτητα και χρήσιμα».
Επίσης, επιτεύχθηκε συμφωνία ότι εταιρείες σε ορισμένους τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, θα μπορούν να συγχωνευτούν, με αντάλλαγμα καινοτομίες και επενδύσεις. «Αυτό θα πρέπει να αποτελεί μέρος ενός είδους κοινωνικού συμβολαίου», χρησιμοποίησε όχι τυχαία τον όρο ο σοσιαλιστής Α. Κόστα. «Για να διασφαλιστεί ότι οι ενοποιημένες εταιρείες επενδύουν περισσότερο και καινοτομούν περισσότερο. Οι ηγέτες θέλουν να αναδειχθούν αληθινοί Ευρωπαίοι πρωταθλητές σε στρατηγικούς τομείς. Η συνεχιζόμενη αναθεώρηση των κατευθυντήριων γραμμών για τις συγχωνεύσεις παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό». Οι ηγέτες συμφώνησαν και στην ανάγκη η Ευρώπη είναι ανοιχτή στο εμπόριο με φιλόδοξη και ρεαλιστική εμπορική πολιτική, με επίκεντρο τη διαφοροποίηση.
Το στοίχημα στην εφαρμογή
Οι υποσχέσεις δόθηκαν, οι στόχοι τέθηκαν. Τώρα μένει το πιο δύσκολο μέρος: η έγκριση και η υλοποίηση… Βασικό «αγκάθι» οι διαφωνίες που μέχρι την τελευταία στιγμή χθες ήταν έντονες, κυρίως ανάμεσα στη Γαλλία και τη συμμαχία Γερμανίας-Ιταλίας που εσχάτως έχουν έρθει πολύ κοντά.
Η Γαλλία βλέπει την ανταγωνιστικότητα πρωτίστως ως ζήτημα στρατηγικής ισχύος, ανθεκτικότητας και συλλογικής επενδυτικής ικανότητας, με ενισχυμένο ρόλο των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και προσεκτικά σχεδιασμένη προστασία κρίσιμων τομέων. Γερμανία και Ιταλία αντιμετωπίζουν το πρόβλημα κυρίως ως έλλειμμα ταχύτητας, απλότητας και βάθους της ενιαίας αγοράς, ποντάροντας περισσότερο στη δυναμική των ιδιωτικών κεφαλαίων, στη χαλάρωση των κανόνων και σε μια πιο επιθετική εμπορική πολιτική.
Δεν είναι ωστόσο μόνο η Γαλλία και η Γερμανία με την Ιταλία. Παρόλο που οι ηγέτες των 27 συμφωνούν ότι οι αλλαγές πρέπει να γίνουν το συντομότερο δυνατό σε αυτό το γεωοικονομικό σκηνικό που αλλάζει, διαφωνίες υπάρχουν σε όλα τα θέματα σε σχέση με το τι πρέπει να γίνει για την ενίσχυση της ΕΕ, της οικονομίας και της ανταγωνιστικότητάς της.
Για παράδειγμα, στο θέμα των κρατικών ενισχύσεων, οι υποστηρικτές τους είναι οι Γερμανοί και οι Ιταλοί, εν μέρει και οι Γάλλοι, αλλά χώρες του Βορρά αλλά και μικρότερες όπως η Ελλάδα μιλούν για «λελογισμένη χρήση», αφού αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλο χάσμα μεταξύ των χωρών που έχουν το δημοσιονομικό πλεονέκτημα και τις υπόλοιπες.
Ακόμα και στην Ένωση Κεφαλαιαγορών, που χρόνια τώρα συζητείται και θεωρητικά υπάρχει πρόθεση, δεν υπάρχει διάθεση. Χώρες όπως το Λουξεμβούργο και η Ιρλανδία δεν μπορούν να δεχθούν ότι θα υπάρξει ένα κεντρικό εποπτικό όργανο και για τα του οίκου τους.
