Κοιτάξτε γύρω σας: οι φούσκες είναι παντού.
Δύο μήνες πριν από τη Μαύρη Δευτέρα, την κατάρρευση της αγοράς που οδήγησε στη Μεγάλη Ύφεση, ένας οικονομολόγος από τη Μασαχουσέτη, ο Roger Babson, ανησυχώντας για το κύμα μικροεπενδυτών που δανείζονταν χρήματα για να αγοράσουν μετοχές, δήλωνε σε ομιλία του ότι “αργά ή γρήγορα θα έρθει μια κατάρρευση και μπορεί να είναι τεράστια”. Αμέσως μετά, η αγορά υποχώρησε κατά 3%, μια πτώση που έγινε γνωστή τότε ως το “Babson Break”.
Όμως τις εβδομάδες που ακολούθησαν, γράφει ο Andrew Ross Sorkin στο νέο του βιβλίο 1929: Inside the Greatest Crash in Wall Street History—and How It Shattered a Nation, “η αγορά αγνόησε τις προειδοποιήσεις του Babson”, εν μέρει λόγω της αισιοδοξίας για νέα προϊόντα μαζικής αγοράς όπως το ραδιόφωνο και το αυτοκίνητο. “Οι επενδυτές με φαντασία κερδίζουν ξανά”.Play Video
Σήμερα υπάρχουν πολλές “Κασσάνδρες” όπως ο Babson, που προειδοποιούν για την τεχνητή νοημοσύνη (AI), ειδικά για την αποτίμηση των εισηγμένων ή μη τεχνολογικών εταιρειών και την αδιάκοπη επιδίωξη του στόχου της γενικής τεχνητής νοημοσύνης (συστήματα που να μπορούν να κάνουν σχεδόν ό,τι και ο άνθρωπος – και ακόμα περισσότερα).
Οι τεχνολογικές εταιρείες προγραμματίζουν να ξοδεύουν σχεδόν 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε κέντρα δεδομένων έως το 2030, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης δεδομένων Omdia. Το μέγεθος του ενθουσιασμού γύρω από την AI, με τα κέρδη να παραμένουν καθαρά υποθετικά, έχει μπερδέψει πολλούς σοβαρούς επενδυτές. Παρ’ όλα αυτά, όπως πριν από έναν αιώνα, η ιδέα του να χάσει κάποιος την επόμενη μεγάλη ευκαιρία έχει πείσει πολλές εταιρείες να αγνοήσουν τις προειδοποιήσεις περί επικείμενης καταστροφής.
“Όλοι παίζουν ένα είδος παιχνιδιού Mad Libs, πιστεύοντας ότι αυτές οι τεχνολογίες θα λύσουν κάθε υπάρχον πρόβλημα”, λέει ο Advait Arun, αναλυτής χρηματοοικονομικών για το κλίμα και υποδομές ενέργειας στο Center for Public Enterprise, του οποίου η πρόσφατη έκθεση Bubble or Nothing αμφισβήτησε τα χρηματοδοτικά σχήματα πίσω από τα projects των κέντρων δεδομένων. “Βρισκόμαστε σίγουρα ακόμη στο στάδιο της παράλογης ευφορίας“.
Μερικές φορές οι δημοσιογράφοι καλό είναι να αποφεύγουν να συζητούν αν ένας πόρος ή μια τεχνολογία είναι υπερτιμημένος. Δεν έχουμε ισχυρή άποψη για το αν βρισκόμαστε σε φούσκα AI, αλλά αξίζει να αναρωτηθεί κανείς εάν το ερώτημα είναι πολύ περιορισμένο. Αν ορίσουμε μια κερδοσκοπική φούσκα ως κάθε φαινόμενο όπου η αξία ενός περιουσιακού στοιχείου ανεβαίνει υπερβολικά πάνω από μια ορισμένη θεμελιώδη αληθινή αξία του, τότε οι φούσκες είναι σχεδόν παντού και φαίνεται να διογκώνονται και να συρρικνώνονται ταυτόχρονα.
Μπορεί να υπάρχει φούσκα στον χρυσό, του οποίου η τιμή είχε αυξηθεί σχεδόν 64% μέσα σε έναν χρόνο έως τις 12 Δεκεμβρίου και άλλη μία στα κρατικά ομόλογα, σύμφωνα με τον Børge Brende, CEO του World Economic Forum, ο οποίος παρατήρησε ότι οι χώρες συλλογικά δεν είχαν ξαναλειτουργήσει τόσο βαθιά “στο κόκκινο” από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πολλοί χρηματιστές πιστεύουν ότι υπάρχει φούσκα στο ιδιωτικό χρέος, την αγορά $3 τρισεκατομμυρίων σε δάνεια μεγάλων επενδυτικών οίκων (πολλά για κατασκευή κέντρων δεδομένων AI) εκτός του αυστηρά ρυθμισμένου τραπεζικού συστήματος.
Ο Jeffrey Gundlach, ιδρυτής και CEO της εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων DoubleLine Capital, αποκάλεσε πρόσφατα αυτή την αδιαφανή, ανεξέλεγκτη αγορά “garbage lending”, μιλώντας στο podcast του Bloomberg, Odd Lots. Ο Jamie Dimon, CEO της JPMorgan Chase, χαρακτήρισε αυτή την κατάσταση “συνταγή για χρηματοπιστωτική κρίση”.
Αδυναμία προσδιορισμού αξίας
Οι πιο εμφανείς υπερβολές έχουν ήδη εμφανιστεί σε περιουσιακά στοιχεία που είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η εγγενής αξία τους. Για παράδειγμα, η συνολική αγορά του Bitcoin αυξήθηκε σε όγκο κατά $636 δισεκατομμύρια από την αρχή του έτους μέχρι τις 6 Οκτωβρίου, πριν χάσει όλα αυτά τα κεφάλαια και ακόμα περισσότερα, μέχρι τις 12 Δεκεμβρίου. Ο όγκος συναλλαγών των memecoins, ψηφιακών νομισμάτων που αναπαριστούν online τάσεις, έφτασε στα $170 δισεκατομμύρια τον Ιανουάριο, αλλά μέχρι τον Σεπτέμβριο είχε καταρρεύσει στα $19 δισεκατομμύρια, σύμφωνα με την εταιρεία του κλάδου κρυπτονομισμάτων Blockworks. Η πτώση οδήγησε τα $TRUMP και $MELANIA coins, που κυκλοφόρησε η προεδρική οικογένεια των ΗΠΑ δύο ημέρες πριν από την ημέρα ορκωμοσίας του Ντόναλντ Τραμπ για τη δεύτερη θητεία του στην προεδρία της χώρας, να χάσουν το 88% και 99% της αξίας τους, αντίστοιχα, από τις 19 Ιανουαρίου.
Πολλοί επενδυτές αξιολόγησαν αυτά τα κρυπτονομίσματα όχι ως προς τη δυνατότητά τους να δημιουργήσουν θεμελιώδη αξία για μετόχους και κοινωνία – όπως θα συνέβαινε με τη μετοχή μιας συμβατικής εταιρείας που ανακοινώνει αποτελέσματα – αλλά ως ευκαιρία για να βγάλουν γρήγορα πολλά χρήματα. Τα προσέγγισαν δηλαδή όπως θα πλησίαζαν τα τραπέζια σε ένα καζίνο στο Λας Βέγκας.
Μπορεί να υπάρχουν δημογραφικοί λόγοι για τους οποίους οι επενδυτές, ειδικά εκείνοι οι οποίοι ασχολούνται με κρυπτονομίσματα, στοιχήματα για αθλητικά γεγονότα και διαδικτυακές αγορές προβλέψεων, προσπαθούν να χειριστούν τις αγορές σαν καζίνο. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Harris, 6 στους 10 Αμερικανούς επιδιώκουν ακραία συσσώρευση πλούτου. Το 70% των συμμετεχόντων της Gen Z και των Millennials θέλουν να γίνουν δισεκατομμυριούχοι, σε σύγκριση με το 51% των Gen Xers και των Boomers. Μελέτη της χρηματοοικονομικής εταιρείας Empower έδειξε ότι οι Zoomers θεωρούν ότι η χρηματοοικονομική επιτυχία απαιτεί μισθό κοντά στα 600.000 δολάρια ετησίως και καθαρή αξία περιουσίας 10 εκατομμυρίων δολαρίων.
Χάρη στο TikTok, στα ομαδικά chats, στο Reddit και στη στιγμιαία και αναπόφευκτα συμπτωματική φύση του διαδικτύου, όλοι μαθαίνουν ταυτόχρονα για ευκαιρίες πλουτισμού. Αυτό έχει οδηγήσει σε υστερικά φαινόμενα μίμησης, μαζικό ανταγωνισμό και συλλογική συμπεριφορά αγέλης, μεταμορφώνοντας την παραδοσιακή οικονομία σε οικονομία προσοχής – δηλαδή των πραγμάτων τα οποία όλοι παρακολουθούμε σε κάθε δεδομένη στιγμή.
Στον επιχειρηματικό κόσμο, η AI είναι η απόλυτη εστίαση. Στην ποπ κουλτούρα υπήρξε φούσκα γύρω από τη Sydney Sweeney, τον Pedro Pascal και τη λεγόμενη “6-7 bubble”. Τον προηγούμενο χρόνο, χάρη σε διασημότητες όπως η Lisa από το συγκρότημα Blackpink, εμφανίστηκε μια παγκόσμια μανία για χαριτωμένα αλλά άχρηστα ζώα-κουκλάκια της Pop Mart International Group, που ονομάστηκαν Labubble.
Άλλες φούσκες εμφανίζονται σε τρόφιμα, όπως η πρωτεϊνική φούσκα, με παραγωγούς από ποπ κορν έως δημητριακών να διαφημίζουν την πρωτεΐνη για να προσελκύσουν καταναλωτές που ενδιαφέρονται για την υγεία και χρήστες GLP-1. Στα μέσα μαζικής επικοινωνίας, υπάρχει πιθανή φούσκα σε newsletter τύπου Substack, podcasts διασημοτήτων και ντοκιμαντέρ με βιογραφίες celebrities, διαθέσιμων για streaming σχεδόν κάθε εβδομάδα.
“Όλοι έχουν ως αναφορά ομάδες σε παγκόσμιο επίπεδο, που ξεπερνούν ό,τι βλέπουν γύρω τους ή την κοινωνική τους τάξη”, λέει ο W. David Marx, συγγραφέας του Blank Space: A Cultural History of the Twenty-First Century. “Υπάρχουν κινήματα που ευθυγραμμίζονται παγκοσμίως μέσα από αυτές τις αγορές, κάτι που στο παρελθόν θα ήταν αδύνατο”.
Χωρίς φρένο
Τα στοιχήματα είναι μεγαλύτερα στην AI σε σχέση με τις άλλες φούσκες. Καμία εταιρεία δεν θέλει να μείνει πίσω – και έτσι όλοι οι μεγάλοι παίκτες προχωρούν επιθετικά, χτίζοντας υποδομές υπολογιστών με σύνθετες χρηματοδοτικές δομές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό περιλαμβάνει ειδικά οχήματα (SPV), φορτωμένα με χρέος, για να αγοράζουν επεξεργαστές γραφικών Nvidia, τα AI chips τα οποία ορισμένοι παρατηρητές θεωρούν ότι μπορεί να υποτιμηθούν γρηγορότερα από το αναμενόμενο.
Οι τεχνολογικοί κολοσσοί μπορούν να αντέξουν τις συνέπειες αυτού του καθοδηγούμενου από το FOMO (Fear of Missing Out) “σπριντ”. Χρηματοδοτούν τα κέντρα δεδομένων κυρίως από τα ισχυρά στοιχεία των ισολογισμών τους και μπορούν να διαχειριστούν τις συνέπειες ακόμα κι αν όλοι οι εργαζόμενοι γραφείου αποφασίσουν ότι η τρέχουσα έκδοση του ChatGPT είναι αρκετή για τις ετήσιες αυτοαξιολογήσεις τους.
Ωστόσο, άλλες εταιρείες εμπλέκονται σε πιο ριψοκίνδυνες ενέργειες. Η Oracle, ένας παραδοσιακός πάροχος βάσεων δεδομένων και όχι πρωτοπόρος ανταγωνιστής στην κούρσα της AI, συγκεντρώνει $38 δισεκατομμύρια χρέος για να κατασκευάσει κέντρα δεδομένων στο Τέξας και στο Ουισκόνσιν.
Άλλες εταιρείες, οι αποκαλούμενες neo-clouds, σχετικά νέες όπως η CoreWeave και η Fluidstack, οι οποίες χτίζουν εξειδικευμένα κέντρα δεδομένων για AI, εξόρυξη Bitcoin και άλλες χρήσεις, δανείζονται επίσης σημαντικά ποσά. Ξαφνικά, ο σωρευτικός αντίκτυπος της φούσκας AI φαίνεται πιο σοβαρός. “Όταν οντότητες χτίζουν κέντρα δεδομένων αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων με δανεικά χρήματα χωρίς πραγματικούς πελάτες, τότε αρχίζω να ανησυχώ”, λέει ο Gil Luria, γενικός διευθυντής στην επενδυτική εταιρεία D.A. Davidson & Co., επικαλούμενος τον Roger Babson πριν από έναν αιώνα. “Η χρηματοδότηση ενός κερδοσκοπικού project ποτέ δεν είναι καλή ιδέα”.
Η ερευνήτρια Carlota Perez, Βρετανο-Βενεζουελανή η οποία γράφει για κύκλους οικονομικής άνθησης και κατάρρευσης εδώ και δεκαετίες, εκφράζει επίσης ανησυχία. Λέει ότι η καινοτομία στον τεχνολογικό τομέα μετατρέπεται σε κερδοσκοπία υψηλού ρίσκου σε μια υπερχρεωμένη, εύθραυστη οικονομία τύπου καζίνο, η οποία είναι έτοιμη να “σκάσει” μόλις αρχίσει να διαδίδεται η αμφιβολία.
“Αν η AI και τα crypto καταρρεύσουν, είναι πιθανό να προκαλέσουν παγκόσμια κατάρρευση αδιανόητων διαστάσεων“, έγραψε σε email. “Ιστορικά, μόνο όταν η χρηματοδότηση υποστεί τις συνέπειες της δικής της συμπεριφοράς, αντί να διασώζεται συνεχώς – και όταν η κοινωνία την ρυθμίζει σωστά, προκύπτουν πραγματικά παραγωγικές χρυσές εποχές”.
Μέχρι τότε, κρατήστε σφιχτά στην αγκαλιά σας το Labubble σας.
Απόδοση – Επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλος
BloombergOpinion
