Στο πρώτο μέρος είδαμε πώς και γιατί ο Κίσινγκερ έστησε μηχανισμό μυστικής ηχογράφησης όλων των τηλεφωνικών συνομιλιών του και παρουσιάσαμε τα πρώτα αυθεντικά δείγματα για τα δραματικά γεγονότα στην Κύπρο το 1974. Συνεχίζουμε και ολοκληρώνουμε σήμερα με περισσότερα αποκαλυπτικά αποσπάσματα. Αρχίζουμε με τη συνομιλία Κίσινγκερ- Ντομπρινιν , σοβιετικού πρέσβη στις ΗΠΑ 16/7/1974, 12.00 μ.μ.
Ντ. : Χένρι, έλαβα άλλο ένα τηλεγράφημα από τη Μόσχα. Έχουν οργανώσει στρατιωτικό πραξικόπημα. Η δικαιοσύνη απαιτεί η Σοβιετική Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και όλες οι χώρες να θέσουν τέρμα στη στρατιωτική επέμβαση στις υποθέσεις τής Κύπρου. Το πιο επείγον τώρα είναι η υιοθέτηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας απόφασης για τερματισμό της επέμβασης της Ελλάδας.
Κ. : Δική μας θέση είναι ότι θέλουμε περισσότερες πληροφορίες.
Ντ.: Αυτό μόνο και τίποτα άλλο;
Κ. : Σήμερα δεν πρόκειται να υποστηρίξουμε ψήφισμα.
Ντ. : Μου δίνεις συνοπτικά τη θέση σας;
Κ. : Θα αντιταχθούμε στην ένωση Κύπρου-Ελλάδας.
Ντ. : Ναι. Όσον αφορά την άμεση απόσυρση δεν είστε διατεθειμένοι να το κάνετε σήμερα;
Κ. : Όχι.
Ντ. : Και αν παρουσιαστεί ένα ψήφισμα, τι θα κάνετε;
Κ. : Θα προσπαθήσουμε να αποφύγουμε ψηφοφορία [προφανώς εννοεί προβολή βέτο].
Ντ. : Καλά, λοιπόν, ποια είναι η προσωπική σου γνώμη, Χένρι;
Κ. : Θέλω να δω ποια είναι η κατάσταση στο νησί.
Ντ.: Η κατάσταση μπορεί να αντιμετωπισθεί, αν εσείς και εμείς παίρναμε θέση.
Κ.: Εξαρτάται από το αν θα παραμείνει κυβέρνηση εκεί.
Ντ: Ο Μακάριος είναι ακόμα εκεί σε στρατόπεδο των Ηνωμένων Εθνών.
ΚΙΣΣΙΝΓΚΕΡ-ΚΑΛΑΧΑΝ-17/7/74, 2.50 μ.μ.
Κάλ. : Πιστεύουμε ότι η ιδανική λύση θα ήταν να πάρουμε πίσω τον Μακάριο. Το αν μπορούμε να το κάνουμε με διπλωματικά μέσα μένει να το δούμε. Ο Μακάριος ζήτησε να συνεχιστεί η διπλωματική δραστηριότητα και να μην αναγνωριστεί το νέο καθεστώς στην Κύπρο. Δική μας εκτίμηση είναι ότι η κατάσταση θα είναι πιο τεταμένη αν δεν πάρουμε πίσω τον Μακάριο. Το ερώτημα είναι, μπορούμε;
Κ. : Γιατί ένας συμβιβασμός να μην είναι ο Κληρίδης;
Κάλ. : Ένας συμβιβασμός μπορεί να είναι εκλογές σε τρεις μήνες με τον Μακάριο πίσω στο νησί.
Κ. : Αλλά πώς θα τον πάρετε πίσω;
Κάλ. : Ελπίζουμε ότι θα ασκήσετε την επιρροή σας στην ελληνική κυβέρνηση. Πιστεύουμε ότι αν υπάρξει συντονισμένη διπλωματική πίεση, μπορεί να ηρεμήσουν αποσύροντας μερικούς από τους αξιωματικούς τους. Η άποψή μου είναι ότι είναι καλύτερα να έχουμε εκεί τον Μακάριο παρά τον Σαμψών.
Κ. : Αυτό είναι αλήθεια, συμφωνώ.
Κ. : Λίγες οι πιθανότητες, αλλά θα άξιζε τον κόπο να γίνει. Αν ο Σαμψών παραμείνει, θα κατηγορηθεί ότι διοικεί ένα φασιστικό καθεστώς και οι Ρώσοι εντείνουν τη δραστηριότητά τους, οπότε… Θα μπορούσε να αναγκάσουμε το καθεστώς και να αποσυρθεί ο Σαμψών.
Κ. : Συμφωνούμε με τη γενική προσέγγιση. Δεν είμαστε πολύ μακριά σε αυτό.
Κ: Δεν νομίζω ότι έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε πολύ χρόνο για να αρχίσουμε να πιέζουμε τους Έλληνες.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΝΙΞΟΝ-17/74, 4.30 μ.μ.
Ν.: Πώς τα πάμε με τους Έλληνες φίλους μας;
Κ.: Το πρόβλημα στην Κύπρο είναι ότι οι Ευρωπαίοι έχουν πάρει ενιαία θέση ότι ο Μακάριος πρέπει να επιστρέψει και θέλουν να ασκήσουμε πίεση στους Έλληνες. Η ανησυχία μου είναι ότι ο Μακάριος θα στηριχθεί στους κομμουνιστές και στο ανατολικό μπλοκ. Η σύστασή μου είναι να εργαστούμε για ένα συμβιβασμό, στον οποίο ούτε ο Μακάριος ούτε ο άλλος τύπος [ενν. τον Σαμψών] θα αναλάβουν. Θέλουν να…σκουπίσουμε τους Έλληνες, αλλά αν ανατραπούν [ενν. η Χούντα] τότε αυτό θα θέσει σε κίνδυνο ολόκληρη τη θέση μας.
Ν. :Το ξέρω αυτό, αλλά δεν υπάρχει μεγάλη υποστήριξη από την Ευρώπη (ενν. υπέρ του Μακαρίου);
Κ.: Αν όλοι τρέξουν στον Μακάριο αγκαλιάζοντάς τον ως νόμιμο ηγέτη και αν οι Σοβιετικοί είναι οι μόνοι που προσφέρονται να βοηθήσουν στην αποκατάστασή του, δεν θα έχουμε καμιά βάση να αντισταθούμε.
Ν. : Βλέπω τον κίνδυνο. Δεν έχουμε καμιά υποστήριξη.
Κ.: Δεν μπορούμε να αντιταχθούμε ανοιχτά στον Μακάριο, αλλά μπορούμε να προσπαθήσουμε να το επιβραδύνουμε αρκετά και να έχουμε υποστήριξη για μια εσωτερική λύση. Αν οι Έλληνες καταρρεύσουν, τότε η Αριστερά θα μπορούσε να αναλάβει, ή ένα μάτσο Έλληνες συνταγματάρχες που θα μπορούσαν να συνταχθούν με τον Καντάφι. Η ανάλυσή μου είναι ότι αν ο Μακάριος επιστρέψει με αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να διώξει τους Έλληνες αξιωματικούς από το νησί, και τότε οι κομμουνιστές θα είναι κυρίαρχη δύναμη και για να εξισορροπήσει με τους Τούρκους θα πρέπει να βασιστεί στο ανατολικό μπλοκ.
Ν. : Το καταλαβαίνω. Κρίμα που πρέπει να επιστρέψει.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΡΟΜΠΕΡΤ ΜΑΚΛΟΣΚΙ, ΥΦΥΠ. ΕΞ. ΗΠΑ -19.7.74, 09.30 π.μ.
Μακλ. : Υπάρχουν πολλές αναφορές ότι τουρκικές ναυτικές μονάδες μετακινούνται από τη νοτιοανατολική Τουρκία για την Κύπρο.
Κ. : Ναι, έχω την εντύπωση ότι θα μπουν αύριο το πρωί. Στείλτε ένα τηλεγράφημα στον Σίσκο [Τζόζεφ Σίσκο, υφυπ. Εξ. ΗΠΑ] ότι μόλις φτάσει, να πει στον Ετζεβίτ ότι ανησυχούμε εξαιρετικά με τις τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις. Αυτό πρέπει να το κάνει αμέσως. Δεύτερον, να του πει ότι το κάνουμε αυτό προς το συμφέρον της Τουρκίας, ότι η τουρκική επέμβαση δεν θα είναι η τελευταία κίνηση, θα είναι η πρώτη από μια ολόκληρη σειρά κινήσεων.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΡΟΜΠΕΡΤ ΙΝΓΚΕΡΣΟΛ, ΥΦΥΠ. ΕΞ. ΗΠΑ -19.7.74, 3.40 μ.μ.
Κ. : Μόλις πήρα την ομιλία του Σκάλι [πρέσβης των ΗΠΑ στα Η.Ε.], στην οποία αναφερόταν στον Μακάριο άλλοτε ως Πρόεδρο και άλλοτε ως Αρχιεπίσκοπο. Το θεωρώ αυτό άλλο ένα παράδειγμα απόλυτης απειθαρχίας. Υποθέτετε ότι το να αποκαλούμε Πρόεδρο τον Μακάριο δεν έχει σημασία;
Ίγκ.: Αρχιεπίσκοπος είχαμε στο κείμενο. Δεν ξέρω πού βρήκε το Πρόεδρος Μακάριος.
Κ. : Πρέπει να μείνει στο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος. Ας διακόψουμε τις… μεγάλες πτήσεις του στη χάραξη πολιτικής.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ ΣΤΟΝ ΜΑΚΛΟΣΚΙ-19/7/74, 7.30 μ.μ.
Κ. : Ο Σίσκο πρέπει να πάει στην Αθήνα. Πέστε του να φέρει στην επιφάνεια τη λύση Κληρίδη. [Η επιλογή της μεταβατικής λύσης Κληρίδη αναφέρθηκε και σε προηγούμενη συνομιλία τού Κίσινγκερ, προτού εκδηλωθεί η εισβολή, θέλοντας πάση θυσία να παρακάμψει τον Μακάριο, τον οποίο αντιπαθούσε και δεν το έκρυβε]. Δεύτερον, πείτε τους ότι τους συνιστούμε να μην πάνε σε πόλεμο. Ότι οι συνέπειες για όλους, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού τους, θα ήσαν καταστροφικές.
Μακλ. : Κύριε Υπουργέ, τι θα λέγατε να συγκαλέσουμε μια άμεση συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Η.Ε. και να ζητήσουμε…
Κ. : Όχι, όχι. Θεέ μου, όχι. Δεν θέλω να βάλω τους Ρώσους ακόμα.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΝΙΞΟΝ-19/7/74, 8.00 μ.μ.
Κ.: Κύριε Πρόεδρε, φαίνεται ότι οι Τούρκοι θα αποβιβαστούν στην Κύπρο σε μία ώρα, αν δεν έχουν ήδη αποβιβαστεί εκεί. Θα παροτρύνουμε τους Έλληνες να δεχτούν τη λύση του επικεφαλής της Βουλής Κληρίδη. Δεν θα δεχτούν ποτέ τον Μακάριο. Αν δεν δεχτούν τον Κληρίδη, θα έχουμε πόλεμο μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων. Πρέπει να σταματήσουμε τις στρατιωτικές προμήθειες και στους δύο. Δεν έχει νόημα να έχουμε έναν ανοιχτό αγωγό σε δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ που πολεμούν ο ένας τον άλλον.
Ν. : Υποθέτω δεν υπάρχει τρόπος να εμποδίσουμε τους Τούρκους να το κάνουν αυτό;
Κ. : Ειλικρινά δεν πιστεύαμε ότι θα κινούνταν τόσο γρήγορα. Τους στείλαμε ένα πολύ ισχυρό σημείωμα πριν από περίπου οκτώ ώρες λέγοντάς τους ότι θα είχε πολύ σοβαρές συνέπειες.
Ν. : Πού καταλήγεις;
Κ. : Θα στραφούμε στην πλευρά των Τούρκων πιέζοντας για τον Κληρίδη. Αυτό δεν θα αρέσει στους Έλληνες.
Ν. : Εντάξει. Ας πιέσουμε μέχρι τέλους.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ ΣΤΟΝ ΤΖΕΙΜΣ ΣΛΕΣΙΝΓΚΕΡ, ΥΠ. ΑΜΥΝΑΣ ΗΠΑ -19.7.74, 9.45 μ.μ.
Κ. :Πιστεύω ότι αυτό που θέλουν να κάνουν οι συνάδελφοί μου, να βγουν όλοι υπέρ του Μακαρίου και εναντίον της Αθήνας, θα δημιουργήσει αναταραχή στην Ελλάδα και θα χάσουμε τη μόνη σίγουρη βάση που έχουμε στην Ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, θέλω να κινηθούμε με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην επιστρέψει ο Μακάριος και να πάμε σε κάποια λύση όπως ο Κληρίδης. Αλλά γι’ αυτό πρέπει να δημιουργήσουμε ένα προσωρινό αδιέξοδο. Αυτός είναι ο λόγος που κινούμαστε τόσο αργά.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΝΙΞΟΝ [ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ]-19/7/74, 10.06 μ.μ.
Ν.: Προφανώς η μάχη έχει ξεκινήσει, ε;
Κ. : Ναι, βομβαρδίζουν τη Λευκωσία και δεν είχαμε ακόμη ελληνική αντίδραση. Έχω τον Σίσκο να πηγαίνει στην Αθήνα υπό διαμαρτυρία, γιατί πιστεύει ότι μπορεί να είναι λίγο επικίνδυνο για αυτόν εκεί.
Ν. : Επικίνδυνο με την έννοια του αντιαμερικανισμού;
Κ.: Ναι. Δεν πειράζει, κύριε Πρόεδρε, γι’ αυτό πληρώνουν τους υφυπουργούς.
Ν. : Νομίζεις πρέπει να επιστρέψω;
Κ. : Όχι ακόμα, αλλά αν οι Έλληνες επιτεθούν στους Τούρκους, τότε νομίζω ότι θα πρέπει να επιστρέψετε στην Ουάσιγκτον. Υπάρχει πιθανότητα αυτό το πράγμα να διευθετηθεί μέχρι τη Δευτέρα. Αν οι Έλληνες δεχτούν τον Κληρίδη και συναντηθούν στη συνέχεια στο Λονδίνο, νομίζω ότι θα μπορούσαμε να επιτύχουμε κατάπαυση του πυρός.
Ν. : Τι θα έκαναν οι Έλληνες;
Κ. : Είτε θα διαπραγματευτούν, είτε θα επιτεθούν στους Τούρκους στη Θράκη. Αν ο Σίσκο δεν έχει χάσει εντελώς την ψυχραιμία του, νομίζω ότι μπορούν να διαπραγματευτούν.
“Αποβιβάζονται βόρεια προσγειώθηκαν στη Λευκωσία…”
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΓΟΥΙΛΙΑΜ ΚΟΛΜΠΙ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΗΣ CIA-19/7/74, 10.35 μ.μ.
Κόλμπ. : Αποβιβάζονται στη βόρεια ακτή, έχουν προσγειωθεί στη Λευκωσία από αέρος και υπάρχει μία δύναμη που κινείται προς την Αμμόχωστο από την οποία δεν έχουμε νέα.
Κ. : Δεν ξέρω πού στο διάολο είναι η Αμμόχωστος. Εννοείς ότι κινούνται χερσαία; Θα πάρουν όλο το νησί;
Κόλμπ. : Έχουν αποβιβαστεί στην Κερύνεια στη βόρεια ακτή και έχουν ρίξει αλεξιπτωτιστές στη Λευκωσία.
Κ. : Γιατί;
Κόλμπ. : Επειδή είναι η πρωτεύουσα και επειδή υπάρχει τουρκικός πληθυσμός μέχρι την Κερύνεια στα βόρεια, ώστε να μπορούν να συνδεθούν εύκολα.
Κ. : Πιστεύετε ότι θα πάρουν τη Λευκωσία;
Κόλμπ. : Ναι, θα υπάρξουν μάχες. Θα προσγειωθούν στο αεροδρόμιο, θα συνδεθούν με τους στρατιώτες που έρχονται από τη θάλασσα και μετά θα πολεμήσουν τους Εθνοφρουρούς. Έχουν επίσης μια ξεχωριστή απόβαση πάνω από την Αμμόχωστο και ίσως μια στη Λάρνακα. Ο στόχος είναι να προσπαθήσουν να εδραιωθούν σε τρία ή τέσσερα μέρη και στη συνέχεια να διαπραγματευτούν. Οι Έλληνες δεν μπορούν να μεταφέρουν στην Κύπρο μεγάλη δύναμη.
Κ.: Εννοείς ότι θα αμυνθούν μόνο με ό,τι έχουν στο νησί;
Κόλμπ. : Με την Εθνική Φρουρά, δηλαδή περίπου 30.000 στρατιώτες. Υπάρχει και το πρόβλημα του Μακαρίου, μερικές δυνάμεις στα βουνά με την ιδέα να συνεχίσουν μια αντίσταση υπέρ του.
Κ. : Υποθέτω ότι ο Σαμψών είναι μια νεκρή πάπια.
Κόλμπ.: Αυτοί οι τύποι θα πολεμήσουν αρκετά σκληρά εναντίον των Τούρκων.
Κ. : Θα μπορούσε να τελειώσει με διπλή ένωση;
Κόλμπ. : Μπορεί να καταλήξει με τους Τούρκους να μην κατέχουν ολόκληρο το νησί, να έχουν μια βάση και με τη συζήτηση και τη διπλωματία να δουν αν θα καταλήξουν σε διπλή ένωση ή όχι.
Κ. : Αυτό που είπαμε στον Σίσκο ήταν να δοκιμάσει τη λύση του Κληρίδη στην Αθήνα, για να τους πείσουμε να απαλλαγούν από τον Σαμψών.
Κόλμπ. : Είναι μια πιθανότητα. Αλλά η άλλη δυνατότητα είναι να πάρετε τον Μακάριο πίσω εκεί.
Κ. : Πώς θα τον πάρω πίσω;
Κόλμπ. : Με αεροπλάνο.
Κ. : Εννοείς ότι θα πάω μαζί του;
Κόλμπ. : Ναι Το μόνο πρόβλημα στο συγκεκριμένο μου σχέδιό είναι ποιον Έλληνα θα έπαιρνες μαζί σου.
Κ. : Τι θα λέγατε για τον δικτάτορα Δημήτριο Ιωαννίδη;
Κόλμπ. : Όχι, θα χρειαζόσουν κάποιον άλλον. Αν ο Μακάριος γυρίσει πίσω, τότε ο Ιωαννίδης απαξιώνεται, δεν μπορείς να ταπεινώσεις τους Έλληνες, πρέπει να είναι μια ελληνική λύση αποδεκτή από τους Τούρκους. Καμιά κίνηση από τη σοβιετική πλευρά δεν έχουμε εντοπίσει, ούτε στόλους ούτε τίποτα άλλο.
“Aστείος ο λόγος τιμής του Ιωαννίδη…”
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΜΠΟΥΛΕΝΤ ΕΤΣΕΒΙΤ, ΠΡΩΘΥΠ. ΤΟΥΡΚΙΑΣ -21/7/74, 10.40 π.μ.
[Ο Κίσινγκερ τον γνώρισε το 1957, όταν ήταν φοιτητής στο Χάρβαρντ σε διεθνές σεμινάριο που διηύθυνε ο Κ.]
Ετζ. : Βρισκόμαστε στη μέση μιας συνεδρίασης. Έχουμε πρόβλημα. Αμφιβάλλουμε για την αξιοπιστία της Ελλάδας. Ο λόγος τιμής του Ιωαννίδη είναι ένα αστείο. Είπε ότι θα μπορούσαμε να πυροβολήσουμε οποιαδήποτε πλοία φέρουν ελληνικές σημαίες. Τα πλοία τους, όμως, φέρουν τουρκικές σημαίες.
Κ. : Λοιπόν, κανείς δεν μπορεί να σας κατηγορήσει αν βυθίσετε τα δικά σας πλοία.
Ετζ. : Όχι, δρ Κίσινγκερ, δεν είναι δικά μας πλοία. Είναι ελληνικά που φέρουν τουρκική σημαία.
Κ. : Ναι, κύριε Πρωθυπουργέ, μπορείτε να τα βυθίσετε, αφού δεν είναι δικά σας.
Ετζ. :Χρησιμοποιούν κόλπα. Είμαστε σύμμαχοι του ΝΑΤΟ και οι πιλότοι τους γνωρίζουν τους κωδικούς μας. Μιλούν τουρκικά. Καλούν τους πιλότους μας στα τουρκικά χρησιμοποιώντας τις κωδικές μας λέξεις. Δεν μπορούμε πλέον να βασιζόμαστε στα λόγια της Ελλάδας. Λένε ότι θέλουν ανακωχή. Έχει γίνει προφανές ότι θέλουν να εκμεταλλευτούν την κατάπαυση του πυρός για τη συγκέντρωση στρατευμάτων στο νησί.
Κ.: Μου λέτε ότι δεν θα δεχτείτε την κατάπαυση του πυρός;
Ετζ. : Θα τη δεχτούμε, αλλά μας είχαν δώσει τον λόγο τους ότι κανένα ελληνικό πλοίο δεν θα βρισκόταν γύρω από την Κύπρο. Δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτούς.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ-ΚΑΛΑΧΑΝ-22/7/74, 11.25 π.μ.
Κάλ. : Πρέπει να ξεφορτωθούμε γρήγορα αυτόν τον τύπο τον Σαμψών.
Κ. : Θα το υποστηρίξουμε. Βλέπω τον Μακάριο σήμερα το απόγευμα και… θα το παίξω ήρεμος (I’m going to play it rather cool).
Κάλ. : Μην είσαι…, πρέπει να αναγνωρίσετε ότι είναι ο νόμιμος πρόεδρος μέχρι να γίνουν άλλες ρυθμίσεις.
Κ.: Σωστά. Όχι, όχι, θα είμαι πολύ φιλικός, αλλά δεν θα δεσμευτώ.
Κάλ. : Σου λέω, θα πρέπει να κινηθούμε πολύ ευγενικά [προσεκτικά] σ’ αυτό, Χένρι.
Κ. : Χαλαροί και πολύ φιλικοί.
Κάλ. : Και πρέπει να είσαι απολύτως βρώμικος με τον Σαμψών.
Κ. : Μπορείτε να βασιστείτε και σε αυτό [γέλια].
Κι αυτά, την ώρα που στην Κύπρο κλαίγαμε επί ερειπίων, ενώ μέσα στον Αύγουστο θα ολοκληρωνόταν η προδοσία και το κακό.
*Δημοσιογράφος [email protected].
Εγγραφή στο Newsletter
