Η Τουρκία επιχειρεί να φρενάρει τις πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών, να μεταθέσει τις συζητήσεις, να δημιουργεί προβλήματα και εντάσεις, διαμορφώνοντας συνθήκες για να προταχθεί το σενάριο για τις «εκτός κουτιού» συζητήσεις. Στοχεύει να δημιουργήσει συνθήκες ώστε να «ωριμάσει» το ενδεχόμενο να επιλεγεί αυτή η προσέγγιση, διαδικαστική και ουσιαστική.
Είναι προφανές πως πρόκειται για μια σαφής επιλογή από πλευράς Άγκυρας, η οποία θεωρώντας πως, παρακάμπτοντας τις διαδικασίες και τα Ηνωμένα Έθνη, θα δημιουργηθούν δεδομένα για μια άλλη προσέγγιση, που ενδέχεται να λειτουργεί παράλληλα με εκείνη του ΟΗΕ.
Υπενθυμίζεται συναφώς ότι αυτό επιχειρήθηκε και στο παρελθόν και έγιναν και κάποιες συναντήσεις ( Αναστασιάδη- Τσαβούσογλου), χωρίς ωστόσο να δοθεί συνέχεια. Τότε ήταν που είχε τεθεί και το μοντέλο λύσης δυο κρατών στο νησί. Εκτός κουτιού επαφές και συζητήσεις είχαν διεξάγει και άλλοι πολιτικοί παράγοντες, ένθεν κακείθεν της γραμμής Αττίλα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματικών και πολιτικών πηγών, η τουρκική πλευρά θέλει να παρασύρει τις εξελίξεις προς αυτή την κατεύθυνση, στοχεύοντας στην προσαρμογή όλων των εμπλεκόμενων στις δικές της μεθοδεύσεις.
Τι θα κερδίσει από αυτής της μορφής τις συζητήσεις η Άγκυρα;
Πρώτο, με τις «εκτός του κουτιού» συζητήσεις, υποβαθμίζονται οι «Καλές Υπηρεσίες» του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στο Κυπριακό και εν πολλοίς εκτροχιάζονται. Σημειώνεται συναφώς ότι σε σχέση με τις «Καλές Υπηρεσίες», το Γραφείο στην Κύπρο οδηγείται, για οικονομικούς λόγους, σε κλείσιμο. Βέβαια το Κυπριακό το χειρίζεται η Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. του ΟΗΕ, Μαρία ‘Ανχελα Ολγκίν και σε λιγότερο βαθμό εκπρόσωποι του Διεθνούς Οργανισμού, που εδρεύουν στο νησί. Αλλά εάν δεν λειτουργεί Γραφείο στο νησί, τούτο ξεκάθαρα συνιστά και υποβάθμιση του Κυπριακού.
Δεύτερο, επιδιώκεται από τουρκικής πλευράς όπως η νέα μορφή διαδικασίας συζητήσεων θα αλλάξει και τη βάση των διαπραγματεύσεων. Οι Τούρκοι θέλουν να κινηθούν οι συζητήσεις, είτε τούτο αναφερθεί είτε όχι, εντός ενός συνομοσπονδιακού πλαισίου. Κι αυτό μπορεί να γίνει ανεξαρτήτως της ταμπέλας. Θα καθορίζεται από το περιεχόμενο των συζητήσεων.
Είναι προφανές πως η Άγκυρα δεν θέλει λύση δυο χωριστών κρατών, τα οποία δεν θα έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Επιδιώκει συνομοσπονδία, που θα επιτρέπει τον έλεγχο ολόκληρου του νησιού.
Περαιτέρω, είναι σαφές πως ενδιαφέρει την Τουρκία το γεγονός ότι η Κύπρος είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς εκτιμάται ότι θα αξιοποιήσει τούτο για να έχει λόγο και ρόλο, μετά από μια συμφωνία, μέσα από την τουρκοκυπριακή πλευρά. Περαιτέρω, αυτό το μοντέλο που επιδιώκεται προσφέρει τη δυνατότητα να βάλει χέρι και στο φυσικό πλούτο. Κι αυτό φαίνεται και από στη στάση που τηρεί σε σχέση με περιοχές, που «υπερασπίζεται» επειδή ανήκουν- κατά τον ισχυρισμό τους- στη «ΤΔΒΚ».
Αυτή η ανάγνωση, λοιπόν, των «εκτός κουτιού» συζητήσεων, με βάση την τουρκική εκδοχή, παραπέμπει στο μοντέλο συνομοσπονδίας, που διαχρονικά ευνοεί η Άγκυρα. Είναι δε σαφές πως η τακτική του καθεστώτος Ερντογάν είναι να παρασύρει την ελληνική πλευρά σε συζητήσεις εκτός των Ηνωμένων Εθνών. Άτυπες και μη επαφές, στο παρασκήνιο και χωρίς παρουσία του ΟΗΕ.
Αυτό μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους και μεθοδεύσεις. Πρωτίστως παγώνοντας τη διαδικασία και παράλληλα, προβαίνοντας σε ενέργειες που οδηγούν σε εντάσεις και αβεβαιότητα. Πρόκειται για πρακτική που έκπαλαι υιοθετείται από τουρκικής πλευράς για να ασκεί πίεση στην ελληνική πλευρά.
Η άλλη εκδοχή
Η θεωρία του «εκτός κουτιού» δεν σημαίνει κατ΄ανάγκη και υιοθέτηση της τουρκικής λογικής και το σενάριο των δυο κρατών, του συνομοσπονδιακού μοντέλου. Είναι σαφές πως δεν θεωρείται λύση η ενσωμάτωση των κατοχικών δεδομένων σε μια συμφωνία. Τούτο δεν θα αποτελεί μόνο στρέβλωση, αλλά και πολιτικό ανορθολογισμό. Δηλαδή, αποδοχή των αποτελεσμάτων της εισβολής και των τετελεσμένων που επιχειρεί να επιβάλλει η Τουρκία. Ο στόχος δεν είναι η ομαλοποίηση της σημερινής κατάστασης πραγμάτων. Η ομαλοποίηση με την κατοχή. Η κανονικοποίηση της κατοχής.
Ένα μοντέλο που μπορεί να λειτουργήσει είναι η συνεργασία σε κοινωνική βάση. Όταν αναγνωριστεί το αυτονόητο, ανατροπή κατοχικών δεδομένων, απελευθέρωση, απεξάρτηση από τρίτους, τότε μπορούν να γίνουν τα επόμενα βήματα. Η μόνη διέξοδος είναι η κοινή πορεία. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι να ασκούν πολιτική μαζί, η οποία θα στηρίζεται σε θέσεις και ιδεολογίες προσεγγίσεις και όχι στην εθνική καταγωγή. Αυτό μπορεί να ξεπεράσει τις όποιες στρεβλώσεις υπάρχουν σε σχέση με την πολιτική ισότητα αλλά και τα ελλείμματα δημοκρατίας που θα δημιουργούνται ενόψει επιλογών για διαχωρισμό στη βάση την εθνική προέλευση.
Τι μπορεί να γίνει;
Θα μπορούσε, για παράδειγμα, οι εμπλεκόμενοι να καθορίσουν ειδικούς, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, να συντάξουν το Σύνταγμα, στην παρουσία, πέραν των Ηνωμένων Εθνών, ειδικών από την Ε.Ε. ώστε να συνάδει το αποτέλεσμα με το κοινοτικό κεκτημένο. Για να μπορεί να γίνει τούτο εφικτό, θα πρέπει να καθοριστεί το πλαίσιο μέσα στα οποία θα κινηθεί η προσπάθεια. Κι αυτά θα πρέπει πρωτίστως να λαμβάνουν υπόψη το γεγονός ότι η Κυπριακή Δημοκρατία, είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πως ο στόχος θα είναι η αποκατάσταση της ενότητας του κράτους και η διασφάλιση θεμελιωδών αρχών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων των πολιτών της, στα οποία οπωσδήποτε θα πρέπει να περιλαμβάνεται και το δικαίωμα επιστροφής των προσφύγων.
Κοντολογίς, δεν θα πρέπει υπάρχουν διαχωριστικά στοιχεία στις ρυθμίσεις, που θα υιοθετηθούν. Περαιτέρω στην εξίσωση των συζητήσεων θα πρέπει να μπει η δημοκρατία σε ό,τι αφορά την λειτουργία του κράτους.
Ο ρόλος των «εγγυητριών»
Φυσικά το Κυπριακό δεν μπορεί να λυθεί εάν δεν αρθεί η κατοχή. Τούτο σημαίνει ότι στις συζητήσεις θα πρέπει να εμπλακεί και η Τουρκία. Θα πρόκειται για συζήτηση, η οποία θα πρέπει να προταχθεί. Γιατί εάν δεν λυθεί η πτυχή που θα άρει την αιτία του προβλήματος, τότε δεν θα έχει νόημα να συντάσσεται, για παράδειγμα, Σύνταγμα. Οι συζητήσεις για το Σύνταγμα και οι ρυθμίσεις των εσωτερικών πτυχών, θα προκαλούν κινητικότητα που ενδεχομένως να δημιουργήσουν μια πίεση στην Τουρκία. Ρόλο θα έχουν και δυο άλλες λεγόμενες εγγυήτριες δυνάμεις, η Ελλάδα και η Βρετανία. Οι δυο τελευταίες θα μπορούσαν εκ προοιμίου να αποκηρύξουν το ρόλο τους αυτό, ασκώντας πίεση στην κατοχική δύναμη. Με αυτή την κίνηση θα βοηθήσουν και στις προσπάθειες για λύση. Άλλωστε δεν λειτούργησαν ως εγγυήτριες δυνάμεις.
Καθοριστικές διεθνείς εξελίξεις
Οι εξελίξεις, οι όποιες κινήσεις στο Κυπριακό θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και όσα διαδραματίζονται διεθνώς. Κυρίως το ρόλο της Τουρκίας και τη στάση και συμπεριφορά των ΗΠΑ, όπως εκφράζεται από τον Πρόεδρο Τραμπ. Πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη και οι δυνατότητες που υπάρχουν ως αποτέλεσμα συνεργασιών και συμμαχιών, που έχει η Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό το τελευταίο προφανώς και λειτουργεί, τόσο σε σχέση με πρωτοβουλίες, που αναπτύσσονται όσο και αποτρεπτικά.
Θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι διεθνώς υιοθετούνται επιθετικές πολιτικές, που προτάσσουν τη στρατιωτική ισχύ. Κι αυτό είναι ανησυχητικό. Αλλά και το γεγονός ότι οι συνεργασίες, η αξιοποίηση του ρόλου της χώρας, μπορεί να λειτουργήσει υπέρ των επιδιώξεων στο Κυπριακό.
Βήματα υλοποίησης σχεδιασμών στην
περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου
Βαθμηδόν η κατοχική πλευρά προβαίνει σε κινήσεις προώθησης του σχεδίου εποικισμού της περίκλειστης περιοχής της κατεχόμενης Αμμοχώστου. Μικρά, σταθερά βήματα εποικισμού γίνονται παράλληλα με εικόνες «κανονικότητας», που προβάλλονται από την κατοχική πλευρά. Είναι προφανές πως στην περίπτωση της Αμμοχώστου, οι Τούρκοι δεν θέλουν να κάνουν κινήσεις που θα προκαλέσουν προβλήματα και αντιδράσεις. Θέλουν να περνούν… κάτω από τα ραντάρ.
Γι αυτό κι αυτές οι κινήσεις, δεν αντιμετωπίζουν αντιδράσεις ( πλην εκείνων της Κυπριακής Δημοκρατίας). Γίνονται ανενόχλητα.
Πέραν από το γεγονός ότι έχουν διορθώσει δρόμους, που είχαν καταστραφεί από το χρόνο, μεταξύ άλλων, κατασκευάσθηκε στη θέση του παλιού εστιατορίου «Φάληρο», το οποίο κατεδαφίσθηκε επικαλούμενοι λόγους ασφάλειας, ένας χώρος με μεταλλικές κατασκευές. Πρόκειται για εστιατόριο ενώ λειτουργεί μια ακόμη καφετέρια, δίπλα σε τέμενος. Παράλληλα, υπάρχουν χώροι ενοικίασης ποδηλάτων για όσους θέλουν να «περιοδεύσουν» τους χώρους της περίκλειστης περιοχής. Οι Τούρκοι διαφημίζουν ότι χιλιάδες επισκέπτονται την περιοχή, η οποία όπως λένε εξελίσσεται σε… τουριστική ατραξιόν!
Εντύπωση προκαλούν και οι προπαγανδιστικές πινακίδες, στις οποίες αναγράφεται πως το Βαρώσι ανήκει στον ΕΒΚΑΦ! Το ΕΒΚΑΦ (μουσουλμανικό ίδρυμα στην Κύπρο, που ιδρύθηκε το 1750 και χειρίζεται τις δωρεές κτημάτων, τα γνωστά βακούφια), ισχυρίζεται ότι όλες οι περιουσίες ανήκουν στο Ίδρυμα. Υπενθυμίζεται ότι το 2023 είχε κυκλοφορήσει βιβλιάριο με τίτλο «Κλειστό Βαρώσι/ Άγνωστες Αλήθειες» στοχεύοντας να αποδείξει ότι η περίκλειστη περιοχή είναι, δήθεν, περιουσία των οθωμανικών ιδρυμάτων. Διατυπώνεται ο ισχυρισμός ότι «μελετήθηκαν όλες οι πράξεις όλων των περιουσιών που αποκτήθηκαν στην περίκλειστη από το 1571 μέχρι το 1974 και έτσι αποκαλύφθηκαν με έγγραφα όλες οι παράνομες πράξεις που έγιναν μέσα στα χρόνια». Βέβαια τούτο δεν ισχύει και το γνωρίζουν καλύτερα οι ίδιοι οι Τούρκοι.
Είναι σαφές ότι ο στόχος της κατοχικής πλευράς είναι αθόρυβα αλλά συστηματικά να υλοποιήσουν τους σχεδιασμούς τους για επιβολή τετελεσμένων στην περιοχή.
Σημειώνεται ότι το θέμα της Αμμοχώστου επανήλθε προ ημερών στην Επιτροπή Αναφορών (PETI) του Ευρωκοινοβουλίου. Σύμφωνα με τον δήμαρχο της κατεχόμενης πόλης, Σίμο Ιωάννου, με τον οποίο επικοινωνήσαμε, ο Πρόεδρος της PETI, Μπογκντάν Ρζόντζα, θα επισκεφθεί εντός του 2026 την Κύπρο για να μεταβεί στην κατεχόμενη Αμμόχωστο ενώ αντιπροσωπεία της Επιτροπής θα έλθει το 2027. Τόσο ο κ. Ιωάννου όσο και ο Λοΐζος Αυξεντίου, του Κινήματος Προσφύγων Αμμοχώστου, ενημέρωσαν την Επιτροπή για τα όσα συμβαίνουν στην περίκλειστη Αμμόχωστο, για τις συνεχείς τουρκικές παραβιάσεις.
