Το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) επισημαίνει σε έκθεσή του που καλύπτει την περίοδο από 1 Δεκεμβρίου 2024 έως 30 Νοεμβρίου 2025 ότι «η συνεχιζόμενη διαίρεση της Κύπρου εξακολούθησε να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους ανθρώπους σε ολόκληρο το νησί».
Στην έκθεση οι δύο πλευρές καλούνται «να αξιοποιήσουν την πρόσφατη πολιτική δυναμική και να ανανεώσουν τις προσπάθειές τους για επιστροφή σε επίσημες διαπραγματεύσεις με στόχο μια συνολική λύση του Κυπριακού, χωρίς την οποία η ουσιαστική πρόοδος στην προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους στο νησί θα συνεχίσει να παραμένει δυσπρόσιτη».
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η παρακολούθηση της κατάστασης “στο βόρειο τμήμα” του νησιού «παρέμεινε περιορισμένη», ενώ η κοινωνία των πολιτών συνεχίζει να ζητεί επανέναρξη των συνομιλιών «παρά τις συνεχιζόμενες αμφιβολίες τους για το αν μια διευθέτηση έπειτα από διαπραγμάτευση παραμένει εφικτή».
Στην έκθεση γίνεται επισκόπηση των ζητημάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένων του δικαιώματος στη ζωή και του ζητήματος των αγνοουμένων, της αρχής της μη διάκρισης, της ελευθερίας διακίνησης και του δικαιώματος αναζήτησης ασύλου, των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, της ελευθερίας θρησκείας ή πεποιθήσεων και των πολιτιστικών δικαιωμάτων, της ελευθερίας γνώμης και έκφρασης, του δικαιώματος στην εκπαίδευση, καθώς και της σημασίας υιοθέτησης οπτικής φύλου και νεολαίας στην ειρηνευτική διαδικασία.
Σε πολιτικό επίπεδο, υπενθυμίζεται ότι οι ηγέτες συμφώνησαν σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, μεταξύ των οποίων «το άνοιγμα τεσσάρων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση, η δημιουργία τεχνικής επιτροπής για τη νεολαία, πρωτοβουλίες για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, η ηλιακή ενέργεια στη νεκρή ζώνη και η αποκατάσταση κοιμητηρίων».
Για το ζήτημα των αγνοουμένων, οι οικογένειες, αναφέρεται, εξέφρασαν απογοήτευση για «την αργή πρόοδο στην αναζήτηση των αγνοουμένων λόγω προκλήσεων που είχαν ήδη αναφερθεί και βρίσκονται πέραν του ελέγχου της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοούμενους στην Κύπρο», ενώ η Ομάδα Εργασίας διαπίστωσε ότι πολλές συστάσεις «είχαν αντιμετωπιστεί μόνο μερικώς ή παρέμεναν ανεφάρμοστες» . Το OHCHR χαιρετίζει τη νέα στρατηγική που επιδιώκει «να επιταχύνει τις προσπάθειες για την πραγμάτωση του δικαιώματος των οικογενειών στην αλήθεια σχετικά με την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων».
Σε σχέση με τις διακρίσεις, η έκθεση αναφέρει ότι τα παιδιά μικτών γάμων εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις στο ζήτημα της ιθαγένειας, γεγονός που περιορίζει «την ελευθερία μετακίνησης, την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Η ελευθερία διακίνησης παραμένει προβληματική, σημειώνεται, καθώς οι ουρές στον Άγιο Δομέτιο «αποθάρρυναν ορισμένα άτομα από το να επιχειρήσουν να περάσουν και επηρέασαν δυσανάλογα τους Τουρκοκύπριους και τους Μαρωνίτες που ζουν στο βόρειο τμήμα».
Παράλληλα καταγράφονται τουλάχιστον «32 περιπτώσεις επαναπροώθησης ατόμων με ανάγκες διεθνούς προστασίας από το βόρειο τμήμα της Κύπρου σε χώρες ή εδάφη καταγωγής όπου τα άτομα αυτά διέτρεχαν κίνδυνο».
Το περιουσιακό ζήτημα παραμένει πηγή έντασης, αναφέρεται. Σημειώνεται πως η δικαιοσύνη έκρινε ότι ορισμένοι εκμεταλλεύονται «μια de facto και όχι de jure κατάσταση που δημιουργήθηκε από τη συνεχιζόμενη διαίρεση του νησιού», ενώ οι συλλήψεις εκατέρωθεν «αποθάρρυναν τις διελεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, περιορίζοντας περαιτέρω τη διακοινοτική επαφή».
Ως προς την εκπαίδευση, επισημαίνεται ότι “διχαστικές αφηγήσεις συνέχισαν να αναπαράγονται στα σχολεία σε ολόκληρο το νησί», γεγονός που καθιστά επιτακτική την προώθηση μιας παιδείας ειρήνης.
H έκθεση αναφέρει, επίσης, ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνέχισαν να ζητούν την άμεση αναστροφή των μονομερών ενεργειών που έχουν αναληφθεί στα Βαρώσια από τον Οκτώβριο του 2020 και οι οποίες αντιβαίνουν στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, ενώ τα Ηνωμένα Έθνη συνέχισαν να θεωρούν την Κυβέρνηση της Τουρκίας υπεύθυνη για την κατάσταση.
Επίσης σημειώνεται ότι πολλοί άνθρωποι εξακολούθησαν να επισκέπτονται τα τμήματα της πόλης που καθίστανται σταδιακά προσβάσιμα στο κοινό, ενώ συνεχίστηκαν οι εργασίες αποψίλωσης βλάστησης, ηλεκτρολογικών παρεμβάσεων, ασφαλτόστρωσης οδών και κατασκευής περιφράξεων. Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα υπενθυμίζει επίσης το ψήφισμα 1987/50 της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο οποίο η Επιτροπή έκρινε ότι οι προσπάθειες εποικισμού οποιουδήποτε τμήματος των Βαρωσίων από πρόσωπα άλλα από τους κατοίκους τους είναι παράνομες.
Στα συμπεράσματα, το OHCHR τονίζει ότι «η συνεχιζόμενη διαίρεση της Κύπρου από την τουρκική επέμβαση του 1974 παραμένει το σημαντικότερο εμπόδιο για τη διασφάλιση της εφαρμογής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους τους ανθρώπους στην Κύπρο».
Επίσης τονίζει ότι «η επείγουσα και αποτελεσματική αντιμετώπιση των κενών και των ζητημάτων στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο παραμένει ουσιώδης, όχι μόνο για την πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων στην Κύπρο, αλλά και για τη στήριξη των προσπαθειών επίτευξης μιας δίκαιης και διαρκούς ειρηνικής λύσης στη διαίρεση του νησιού».
ΚΥΠΕ
