Η θαλάσσια ρύπανση από μικροπλαστικά έχει γίνει μια από τις κύριες απειλές για τα ωκεάνια και παράκτια οικοσυστήματα του πλανήτη, ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα μέρη.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα ανίχνευσε αυτά τα σωματίδια σε ψάρια από απομακρυσμένα νησιά του Ειρηνικού, με ποσοστό 75% στα δείγματα που αναλύθηκαν στα Φίτζι, μεταδίδει το ισπανικό πρακτορείο Efe.
Αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια, μεγέθους μικρότερου από πέντε χιλιοστά, προέρχονται από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών ή βιομηχανικών προϊόντων όπως συνθετικά υφάσματα, ελαστικά και καλλυντικά.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης, τα μικροπλαστικά αντιπροσωπεύουν έως και 30% των σκουπιδιών που επιπλέουν στους ωκεανούς και μεταξύ 15 και 31% των 9,5 εκατομμυρίων τόνων πλαστικού που απορρίπτονται στη θάλασσα κάθε χρόνο.
Πρόσφατες μελέτες επιβεβαιώνουν την παρουσία τους σε όλες τις θάλασσες και τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Στην Ευρώπη, έχουν ανιχνευθεί 139 μικροπλαστικά σωματίδια ανά κυβικό μέτρο νερού, με τη Βαλτική Θάλασσα να είναι η πιο μολυσμένη, και συγκεντρώσεις έως και 424 σωματίδια ανά κυβικό μέτρο στα ανοικτά των ισπανικών ακτών.
Στη Μεσόγειο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η θάλασσα μετατρέπεται σε «σούπα μικροπλαστικών», με σοβαρές συνέπειες για τη θαλάσσια ζωή και την ανθρώπινη υγεία.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα στο περιοδικό PLOS και διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Νότιου Ειρηνικού (Φίτζι), επικεντρώνεται σε νησιωτικά έθνη και εδάφη του Ειρηνικού – Φίτζι, Τόνγκα, Τουβαλού και Βανουάτου – όπου η ταχεία αστικοποίηση και τα περιορισμένα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων επιδεινώνουν το πρόβλημα.
Η μελέτη ανέλυσε 878 παράκτια ψάρια από 138 είδη που αλιεύθηκαν από τοπικές αλιευτικές κοινότητες, αποκαλύπτοντας ότι το ένα τρίτο των δειγμάτων περιείχε τουλάχιστον ένα σωματίδιο μικροπλαστικού.
Τα υψηλότερα επίπεδα καταγράφηκαν στα Φίτζι, όπου σχεδόν τα τρία τέταρτα των ψαριών ήταν μολυσμένα, ένα ποσοστό πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 49%.
Αν και ο αριθμός των σωματιδίων ανά ψάρι ήταν χαμηλός, η συχνότητα εμφάνισης υποδηλώνει εκτεταμένη μόλυνση. Αντίθετα, μόνο το 5% των ψαριών στο Βανουάτου έδειξε την παρουσία μικροπλαστικών.
Η μελέτη προσδιόρισε τα ψάρια των υφάλων και τα ψάρια που τρέφονται με βυθό ως τα πιο επηρεασμένα, ειδικά εκείνα που καταναλώνουν ασπόνδυλα ή χρησιμοποιούν τακτικές ενέδρας για να πιάσουν τη λεία τους. Αυτά τα είδη, βασικά για τα μέσα διαβίωσης των αλιευτικών κοινοτήτων, λειτουργούν ως δεξαμενές συνθετικής ρύπανσης.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η κυριαρχία των ινών στα δείγματα αντανακλά μια βαθιά διείσδυση ρύπων από υφάσματα και αλιευτικά εργαλεία στη διατροφή των ανθρώπινων πληθυσμών.
«Τα αποτελέσματά μας καταρρίπτουν την ψευδαίσθηση ότι η απομόνωση προσφέρει προστασία», δήλωσε ο Ρουφίνο Βαρέα του Πανεπιστημίου του Νότιου Ειρηνικού, ο οποίος τονίζει την επείγουσα ανάγκη για μια Παγκόσμια Συνθήκη για τα Πλαστικά που θα επιβάλλει αυστηρά όρια στην παραγωγή και τα τοξικά πρόσθετα.
Έρευνα από το Ινστιτούτο Περιβαλλοντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης αποκαλύπτει ότι τα ποτάμια αποτελούν σημαντική πηγή ρύπανσης, όπως αποδεικνύεται από την περίπτωση του ποταμού Έβρου, ο οποίος απορρίπτει 2,2 δισεκατομμύρια μικροπλαστικά στη Μεσόγειο Θάλασσα κάθε χρόνο.
Στις εκβολές και τα εκβολές ποταμών, το 85% των μυδιών και το 53% των στρειδιών που αναλύθηκαν περιείχαν μικροπλαστικά, ενώ στα θαλάσσια ψάρια, η μόλυνση έφτασε έως και το 86% σε είδη όπως ο μπακαλιάρος και ο αστακός Νορβηγίας.
Το πρόβλημα επεκτείνεται και στις προστατευόμενες περιοχές. Στη Βραζιλία, ακόμη και οι θαλάσσιες περιοχές που βρίσκονται υπό πλήρη προστασία παρουσιάζουν μόλυνση από μικροπλαστικά, και στα Νησιά Κολουμπρέτες (Ισπανία), περισσότερα από 6.000 σωματίδια ανά κιλό ιζήματος έχουν βρεθεί σε κοραλλιογενή οικοσυστήματα.
Εκτιμάται ότι περίπου 14 εκατομμύρια τόνοι αυτών των σωματιδίων συσσωρεύονται στον παγκόσμιο πυθμένα του ωκεανού, 25 φορές περισσότερο από ό,τι είχε προηγουμένως θεωρηθεί.
Οι επιπτώσεις είναι πολυάριθμες, αναφέρει η μελέτη. Τα μικροπλαστικά μπορούν να απορροφήσουν έως και 81 χημικούς ρύπους, να μεταφέρουν παθογόνους παράγοντες και να εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα.
Στα Κανάρια Νησιά, για παράδειγμα, έχουν βρεθεί μικροπλαστικά που περιέχουν φυτοφάρμακα και επιβραδυντικά φωτιάς, και στον Ειρηνικό, μια πρόσφατη μελέτη ανίχνευσε την παρουσία τους στο 75% των ψαριών που αναλύθηκαν στα Φίτζι.
Επιπλέον, έρευνα από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών υπογραμμίζει ότι οικοσυστήματα όπως τα λιβάδια θαλάσσιας χλόης και τα μαγκρόβια δάση λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα, αν και κι αυτά συσσωρεύουν μεγάλες ποσότητες αυτών των σωματιδίων.
Σε απάντηση σε αυτή την κατάσταση, έχουν εφαρμοστεί μέτρα. Το 2024, η Αστούριας ενεργοποίησε το σχέδιο έκτακτης ανάγκης για τη θαλάσσια ρύπανση, αφού μικροπλαστικά ξεβράστηκαν στις παραλίες της, και το 2025 η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε αυστηρότερους κανονισμούς για την πρόληψη της απώλειας πλαστικών σφαιριδίων κατά τη μεταφορά.
Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται καινοτόμες λύσεις, όπως η χρήση βακτηρίων που βιοδιασπούν τα μικροπλαστικά και νέων πλαστικών υλικών που διασπώνται στο θαλασσινό νερό.
Το μέγεθος του προβλήματος είναι παγκόσμιο: ακόμη και το ζωοπλαγκτόν, η βάση της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας, λειτουργεί ως φορέας για τα μικροπλαστικά, μεταφέροντάς τα μέσω της στήλης ύδατος και στα ιζήματα.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η θαλάσσια μικροπλαστική ρύπανση είναι επίμονη, σχεδόν αδύνατο να εξαλειφθεί και έχει δυνητικά καταστροφικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα.
ΚΥΠΕ
