Ημερολόγιο 2026. Λογοτεχνία: Θέατρο. Έκδοση Σύνδεσμος Μικρασιατών Κύπρου
Το φετινό 14ο Ημερολόγιο του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου είναι το δεύτερο στη σειρά που αναδεικνύει λογοτεχνικά κείμενα. Στην περσινή έκδοση του 2025 οι σελίδες του διανθίζονταν με ποίηση και πεζογραφία, τα θέματα των οποίων αποτυπώνουν πτυχές από τη ζωή του Μικρασιατικού Ελληνισμού, καθώς και την οδύνη της Μικρασιατικής Καταστροφής. Το παρόν συλλεκτικό πόνημα μάς επιδαψιλεύει δύο αξιόλογα θεατρικά έργα, εμπνευσμένα από τις ανεξίτηλες μνήμες των δεινών στα «Ματωμένα Χώματα» των αλησμόνητων πατρίδων, τον ακατάπαυτο καημό της Ρωμιοσύνης, της απώλειας και του ξεριζωμού από τις αρχέγονες Ελληνικές κοιτίδες μαζί με τα πικρά βιώματα του προσφυγισμού των αδελφών μας Συνελλήνων Μικρασιατών. Αμφότερα τα έργα, γραμμένα από Κύπριες συγγραφείς, ανεβάστηκαν επιτυχώς σε σκηνές της Κύπρου και της Ελλάδας στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων, που πυροδότησε η εκατονταετηρίδα 1922-2022.
Το πρώτο ολιγοπρόσωπο δίπρακτο της Ευρυδίκης Περικλέους Παπαδοπούλου, που επιμερίζεται σε σκηνικά δρώμενα συνεκτικής ενότητας και ανελικτικής κορύφωσης, επιγράφεται «Φωτεινή» από το κεντρικό πρόσωπο της ομώνυμης Σμυρνιώτισσας γιαγιάς, παραπέμποντας προφανώς στον εμβληματικό μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής και κατά συνεκδοχήν στην άλλοτε κοσμοπολίτικη Σμύρνη, «το άνθος της Ιωνίας» και «το μαργαριτάρι» της Μικράς Ασίας. Στην ενδιαφέρουσα ευρηματική πλοκή δένεται η γιαγιά με την εγγονή της Ευαγγελία, δασκάλα μουσικής σε Ωδείο, και όνομα που παραπέμπει στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, το κορυφαίο εκπαιδευτικό κέντρο ολόκληρης της Μικρασίας. Η στενή επίσης συγγένεια των δύο ηρωίδων αποκωδικοποιεί την εκ διαδοχής γενεαλογική συνέχεια των προσφύγων, που κατέφυγαν διωγμένοι από το βάναυσο Κεμαλικό καθεστώς σε μέρη του Ελληνισμού, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, εν προκειμένω η Λάρνακα, όπου στο λιμάνι και το λοιμοκαθαρτήριό της επί Αγγλοκρατίας σημειώθηκαν πολυπληθείς αφίξεις ταλαιπωρημένων Μικρασιατών. Στην πρώτη σκηνή η παρακολούθηση από τις δύο γυναίκες κινηματογραφικής ταινίας με το ολέθριο παρανάλωμα της Σμύρνης αφυπνίζει στην ψυχή της Φωτεινής αισθήματα φρίκης, οργής και δριμείας καταγγελίας για τα αίτια και τους αυτουργούς της τραγωδίας. Το επαναλαμβανόμενο παραλήρημά της «όλοι μας πρόδωσαν» απηχεί προφανώς την προδοσία του δικού μας νεώτερου δράματος. Κομβικό σημείο στη δραματουργική εξέλιξη της ιστορίας συνιστά η γνωριμία τους στο σινεμά με τον Αρμένη φωτογράφο Αράμ, του οποίου ο παππούς υπήρξε επίσης Μικρασιάτης πρόσφυγας και συστηματικός συλλέκτης Μικρασιατικών κειμηλίων. Ουδόλως τυχαία η επιλογή της εθνικότητας και του επαγγέλματος του νεαρού άντρα που θα ερωτευτεί την Ευαγγελία. Ως γνωστόν, μετά τη Γενοκτονία, που διέπραξαν οι Οθωμανοί και οι Νεότουρκοι, των τρομερών σφαγών και των μαζικών απελάσεων κατά κύματα (1894-1896, 1909 και 1915-1923), 10.000 Αρμένιοι πρόσφυγες κυρίως από την Κιλικία, τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη κατέφθασαν στη Λάρνακα και σε όλα τα λιμάνια της Κύπρου, εκ των οποίων 1.500 έκαμαν τον τόπο μας νέα τους πατρίδα. Μεταξύ των τεχνών και των επιδέξιων επαγγελματικών τους ενασχολήσεων υπήρχε ένας δυσανάλογα μεγάλος αριθμός Αρμενίων φωτογράφων. Σκόπιμη η παρεμβολή τού επί σκηνής μουσικού για ζωντανή υπόμνηση των αξεπέραστων Μικρασιάτικων τραγουδιών.
Το δεύτερο θεατρικό της Γεωργίας Ιορδάνου, υπό τον τίτλο «Το σταυρουδάκι της Σμύρνης», εκτυλίσσεται σε δύο χρονικά και τοπικά επίπεδα. Τις παραμονές και τις ώρες της μεγάλης πυρκαγιάς στη Σμύρνη, όπου η Χριστίνα καταφέρνει με τα δίδυμα κοριτσάκια της και δυο εγκαταλελειμμένα ορφανά να επιβιβαστεί σε καΐκι για τον Πειραιά, αφήνοντας πίσω της με πόνο ψυχής τον άντρα και τον μικρό της γιο. Όπως, εν συνεχεία, θα αποδειχθεί, ο Δημήτρης-Σερντάρ, υιοθετημένος από ένα αντρόγυνο Τούρκων, είναι αξιωματικός των Τουρκικών μυστικών υπηρεσιών. Ωστόσο, θα ανακαλύψει την πραγματική του ταυτότητα και συγχρόνως η σύζυγός του Αϊσέ θα ομολογήσει ότι είναι κρυπτοχριστιανή, όταν ο ανεψιός της ογδοντάχρονης πλέον Μικρασιάτισσας Χριστίνας θα γίνει «τα μάτια και τα πόδια της», μεταβαίνοντας στη Σμύρνη ως μέλος αποστολής αρχαιοτήτων. Με τις οδηγίες της και αφετηρία και πάλι την περιώνυμη εκκλησία της Αγίας Φωτεινής, εντοπίζοντας το σπίτι της, όπου ζουν η Αϊσέ και ο Σερντάρ, θα ζητήσει στο θαμμένο στο τζάκι κουτί των χρυσαφικών το σταυρουδάκι του χαμένου γιου της θείας του, για να το έχει πολύτιμο φυλακτό στα στερνά του βίου της. Αναμενόμενες οι συγκινητικές στιγμές που εκτυλίσσονται στο σπίτι της Χριστίνας στην Αθήνα, με την επίσκεψη πρώτα της Αϊσέ, κόρης της πρώην γειτόνισσάς τους στη Σμύρνη και λίγο αργότερα τη συνάντηση μάνας και γιου και τη συγκλονιστική αποκάλυψη. Το έργο ανακινεί το ζήτημα του κρυπτοχριστιανισμού, καθώς πολλοί Έλληνες Χριστιανοί που επέζησαν της Μικρασιατικής Καταστροφής, αναγκάστηκαν να ασπαστούν επιφανειακά τον Μωαμεθανισμό, αλλά στην καρδιά και στον νου παρέμειναν Χριστιανοί.
Η Πρόεδρος του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, Μόνα Σαββίδου Θεοδούλου, σχολιάζοντας στον πρόλογό της τα δύο θεατρικά, που συνοδεύονται με φωτογραφίες από τις παραστάσεις, επισημαίνει μεταξύ άλλων ότι είναι «έργα που συγκινούν, ενδυναμώνουν τη μνήμη κι αποδεικνύουν ότι η αλήθεια δικαιώνει τον άνθρωπο, τον θωρακίζει και υπερνικά τη λήθη.».
Στο Ημερολόγιο προτάσσεται επιστολή του Οικουμενικού Πατριάρχη με ευλογίες προς τον Σύνδεσμο και ευχαριστίες για τη συλλογή φωτογραφιών-καρτ ποστάλ των δρος Χριστοδούλου Χατζηχριστοδούλου και Στέλιου Στυλιανού, που τιτλοφορείται «Ταξιδεύοντας στις Μικρασιατικές μνήμες», απεικονίζοντας μνημεία και τοπία της αθάνατης Μικρασιατικής γης. Εγκύπτουμε ακόμη στα ακόλουθα δημοσιεύματα: στον επιμνημόσυνο λόγο για την Ημέρα Μνήμης και Τιμής της Μικράς Ασίας, που εκφώνησε η Βαλεντίνα Δημητριάδου Σαλτέ στις 22 Σεπτεμβρίου 2024 στον Ιερό Ναό Αγίας Νάπας Λεμεσού, τη μαρτυρία του Γιάννη Ιωαννίδη για την περιπέτεια της οικογένειας του Μικρασιάτη προπάππου του Μωυσή Ιστίλογλου από τη Σελεύκεια, όπως και τους επικήδειους λόγους για τρία μέλη του Συνδέσμου Μικρασιατικής καταγωγής, που απεβίωσαν το 2025, τους Στέφο Στεφανίδη, Παύλο Χατζημάρκο και Στέλλα Παντελίδου. Το εορτολόγιο του Ημερολογίου επιμελήθηκε, όπως πάντα, η ταμίας του Συνδέσμου Αντωνία Προδρόμου.
Φιλελεύθερος 2.2.2026
