Σήμερα γράφω για τη στήλη μου ελπίζοντας ότι τη στιγμή που θα διαβάζονται αυτές οι γραμμές δεν θα έχει συμβεί κάτι σοβαρότερο από προληπτικές εκκενώσεις χωριών, απογειώσεις μαχητικών κτλ. Και είναι η πρώτη φορά στη ζωή μου ως γραφιάς που βρίσκομαι σε αυτή την λιγότερο ή περισσότερο επαπειλούμενη συνθήκη.
Αυτή η συνθήκη – ή μάλλον το ψηφιακό της απείκασμα – αποτελεί την νέα αρένα διαδικτυακής σφαγής σε Κύπρο και Ελλάδα. Ζούμε την πρώτη μας μεγάλη κρίση ασφάλειας στην εποχή των social media. Παρακολουθώ συχνά άφωνος από την ανευθυνότητα, την επιπολαιότητα ακόμα και το μίσος διανοούμενων-influencers, τα θέματα άμυνας και διαχείρισης κρίσης να γίνονται ένα ακόμα διαδικτυακό beef. Ποιος ξέρει, την επόμενη εβδομάδα μπορεί να επανέλθουμε με την ίδια ένταση στη Eurovision ή στους πίνακες του Γαβριήλ.
Αντιπολιτευόμενος τον αγαπημένο μου στίχο «δεν θα ζητήσω νοσηλεία στα σινεμά και στα βιβλία», ειδικά σε τέτοιες καταστάσεις, με ηρεμεί να επανέρχομαι στα βιβλία που με βοήθησαν να προσεγγίζω και να επεξεργάζομαι τη γεωπολιτική και τις εκφάνσεις της όπως οι πολεμικές συρράξεις και κρίσεις, οι διεθνείς διαπραγματεύσεις και η επίλυση συγκρούσεων. Μερικά από αυτά, μαζί με κάποιους συγγραφείς που ίσως κάνουν ένα κάποιο «τζιζ» στην Κύπρο, ανασκάπτω σήμερα και τα μοιράζομαι μαζί σας.
Ξεκινώ με ένα βιβλίο ο τίτλος του οποίου είναι λες και επινοήθηκε για να ταυτιστούν μαζί του οι Κύπριοι αναγνώστες, το «Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας» του Tim Marshall (εκδ. Διόπτρα) με τον κάπως τηλεμαρκετίστικο υπότιτλο «Όλα όσα θέλετε να ξέρετε για την παγκόσμια πολιτική σκηνή σε 10 χάρτες». Πρόκειται για ένα ευπώλητο πόνημα επιστημονικής εκλαΐκευσης – έναν κλάδο που γνωρίζει μεγάλες δόξες στις μέρες μας – της γεωπολιτικής, της γεωγραφίας και των διεθνών σπουδών που καταφέρνει μέσα σε λίγες για το εύρος του πεδίο του σελίδες (520) τουλάχιστον να δώσει στον αναγνώστη μια καλή αφορμή να αναζητήσει περισσότερα και πιο εξειδικευμένα βιβλία· επίτευγμα όχι αμελητέο για ένα τέτοιο βιβλίο.
Ο συγγραφέας, πολύπειρος δημοσιογράφος σε μεγάλα δίκτυα, διατρέχει ηπείρους, εποχές και ιδέες με εντυπωσιακή συνθετική ικανότητα και πύκνωση. Ωστόσο, όλο το concept βασίζεται στη ντετερμινιστική και επιστημονικά αμφισβητούμενη θέση ότι το έδαφος, ο αέρας και η θάλασσα καθορίζουν μονόδρομα την ανθρωπότητα. Ακόμα και αν το βιβλίο σάς βρει επιστημονικά και ιδεολογικά σκεπτικούς, παραμένει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα.
Από την εκλαΐκευση βουτάμε σε πιο βαθιά επιστημονικά νερά. Από τα ψηλά της βιβλιοθήκης μου, κατεβάζω με κάποια δυσκολία και προσοχή την 1005 σελίδων εμβληματική πλέον «Λογική της Λύσης» του Νίκου Κοτζιά (εκδ. Gutenberg), Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων -Εξωτερικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και πρώην Υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας. Αν και το βιβλίο έγινε γνωστό κυρίως για το δεύτερο μέρος του που αφορά στις διαπραγματεύσεις και την επιτυχή επίλυση του Μακεδονικού μέσα από τη «Συμφωνία των Πρεσπών», εμένα με συνεπήρε το πρώτο του μέρος που αφορά σε στοιχεία πολιτικής θεωρίας και πρακτικής στις διεθνείς σχέσεις. Ειδικά το εκτενές τμήμα που αφιερώνει στην υλικότητα της εμπιστοσύνης, την οποία αντιπαραθέτει στην μεταφυσική των καλών προθέσεων και την αποθέωση της επικοινωνίας, έχει γίνει κάτι σαν οδηγός μου και στις δικές μου διαπροσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις.
Χωρίς να θέλω να ανάψω επικαιρικά τη συζήτηση, αναπόδραστα ανακαλώ την επιμονή του συγγραφέα στο επιτακτικό της στρατιωτικής συνδρομής που προσέφερε η Ελλάδα στη Βόρεια Μακεδονία θέτοντας το FIR της γείτονος υπό την επίβλεψη και προστασία της Πολεμικής Αεροπορίας· ένα κεκτημένο που χάθηκε από τις ακροδεξιές παλινωδίες και τη μικρότητα της κατοπινής κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Το ευμεγέθες αυτό βιβλίο αξίζει να διαβαστεί σε συνδυασμό με το πολύ μικρότερο μανιφέστο «Πατριωτισμός και Αριστερά» (εκδ. Πατάκη) με το οποίο ο Κοτζιάς επιχειρεί να διαρρήξει την σύγχρονη, αυτοκτονική και έμπλεη φοβικότητας τάση εκχώρησης του πατριωτισμού από την Αριστερά στην Ακροδεξιά.
Κλείνω με το πάντα επίκαιρο σύγγραμμα του πρώην Υπουργού Εξωτερικών και αρχιτέκτονα του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», Μεχμέτ Νταβούτογλου, το «Στρατηγικό Βάθος – Η διεθνής θέση της Τουρκίας» (εκδ. Ποιότητα)· ένα βιβλίο που θα έπρεπε να αποτελεί, χωρίς υπερβολή, υποχρεωτικό ανάγνωσμα για πολιτικούς, στρατιωτικούς και διπλωμάτες σε Κύπρο και Ελλάδα. Πέραν από το κυπριακό και ελληνικό του ενδιαφέρον, το βιβλίο που γράφτηκε πριν από 25 χρόνια καταστρώνει ένα εντυπωσιακά πολυεπίπεδο σχέδιο για το πώς μια χώρα που έχει γονατίσει από οικονομική κρίση, σεισμούς και απανωτές γεωπολιτικές ήττες μπορεί να γίνει παγκόσμια δύναμη. Το πώς το πέτυχε αυτό η Τουρκία το βλέπουμε σήμερα. Πέραν όμως αυτών, το βιβλίο αποτελεί μια σπουδή στον σύγχρονο ισλαμικό κόσμο και την Ευρασία, περιοχές των οποίων τα συστήματα και τις δυναμικές που ο ευρωκεντρισμός μας παραγνωρίζει.
Λοιπόν, το θέλεις ένα καλοκαίρι για όλα αυτά αλλά γιατί όχι; Μαζί με το Μουντιάλ της Αμερικής που θα δούμε αν, πώς και με ποιους τελικά θα γίνει, ευκαιρία να μάθετε και λίγη καλή γεωπολιτική μπαλίτσα από τους άρχοντες του χώρου!
